WhatsApp X Facebook Telegram LinkedIn E-posta

Peggy Whitson

Toplam 695 günle ABD'nin en çok uzayda kalan astronotu; ISS'i iki kez komuta eden ilk kadın. NASA sonrası Axiom Space görevlerini komuta ediyor.

Doğum tarihi: 9 Şubat 1960
Ülke: ABD
Görevi: Astronot ve biyokimyacı; Axiom Space görev komutanı
Kurum: NASA (emekli); Axiom Space
Rolü: Astronot

Peggy Whitson, Amerikalı astronotlar arasında uzayda en çok zaman geçiren kişidir. Toplam 695 günlük uzay deneyimi, hem bir Amerikalının hem de bir kadının ulaştığı en yüksek süredir. Uluslararası Uzay İstasyonu'nu (ISS) iki kez komuta eden ilk kadın, NASA'nın Astronot Ofisi'ne başkanlık eden ilk kadın ve kadınlar arasında en çok uzay yürüyüşü yapan isimdir. Biyokimya doktorası olan bir bilim insanı olarak başladığı yolculuk, onu altmışlı yaşlarında bile yörüngeye taşıdı.

Hayatı

Peggy Annette Whitson, 9 Şubat 1960'ta Iowa'da, Beaconsfield kasabası yakınlarındaki bir çiftlikte büyüdü. Anne ve babası çiftçiydi. 1969'da Ay'a inişi televizyondan izlediğinde astronot olmaya karar verdi. 1978'de Mount Ayr Lisesi'nden mezun oldu, 1981'de Iowa Wesleyan Koleji'nden biyoloji ve kimya lisansı aldı. Doktorasını 1986'da Rice Üniversitesi'nde biyokimya alanında yaptı ve burada doktora sonrası araştırmacı olarak çalıştı. Eşi Clarence Sams'tir.

Whitson bilimsel kariyerine Houston'daki Johnson Uzay Merkezi'nde başladı. 1988-1989 yıllarında bir tıbbi bilimler yüklenicisinde biyokimya araştırma grubunu yönetti, 1989'dan itibaren NASA'da biyomedikal araştırmalarda çalıştı. 1991-1997 arasında Teksas Üniversitesi Tıp Bölümü'nde, ayrıca Rice Üniversitesi'nde yardımcı doçent olarak ders verdi. 1992-1995 yıllarında NASA'nın Mekik-Mir programının proje bilim insanıydı; 1993-1996 arasında Tıbbi Bilimler Bölümü'nün başkan yardımcılığını yürüttü. Nisan 1996'da astronot adayı seçildi ve Ağustos 1996'da eğitime başladı. Haziran 2003'te Aquarius sualtı laboratuvarında NEEMO 5 görevinin komutanlığını yaptı.

Uzay yolculukları

Whitson'ın ilk uzay görevi 2002'de ISS'te Expedition 5 mürettebatının bir üyesi olarak yaptığı uzun süreli konaklamaydı. İkinci görevi, 2007-2008 yıllarındaki Expedition 16 sırasında istasyonu komuta eden ilk kadın olmasıyla tarihe geçti. 2009'da NASA'nın baş astronotu, yani Astronot Ofisi'nin başkanı olan ilk kadın oldu.

Üçüncü uçuşu 17 Kasım 2016'da Soyuz MS-03 ile Baykonur'dan başladı. Expedition 50/51 mürettebatıyla birlikte ISS'e gittiğinde elli altı yaşındaydı ve o zamana dek uzaya çıkan en yaşlı kadın oldu. 2017'de Expedition 51'in komutanlığını üstlenerek istasyonu ikinci kez yöneten ilk kadın oldu. Aynı yıl 24 Nisan'da Jeff Williams'ın 534 günlük rekorunu geçerek bir NASA astronotunun uzayda geçirdiği toplam süre rekorunu kırdı; bu vesileyle Beyaz Saray'dan yapılan görüntülü bir telefon görüşmesiyle kutlandı. Görev nisan ayında üç ay uzatıldı ve Whitson 3 Eylül 2017'de Dünya'ya döndü. Bu 289 günlük uçuş, bir kadının yaptığı en uzun tek uçuştu; rekor sonradan Christina Koch'un 328 günlük uçuşuyla aşıldı.

Whitson'ın uzay yürüyüşleri de olağanüstü sayıdadır. Ocak 2017'deki yedinci yürüyüşünde Shane Kimbrough ile birlikte altı saat otuz iki dakika boyunca istasyonun pillerinin değiştirilmesine hazırlık için yeni adaptör plakaları taktı. Mayıs 2017'deki dokuzuncu yürüyüşü, ISS'te yapılan 200. uzay yürüyüşü oldu. Toplamda on uzay yürüyüşü ve 60 saat 21 dakikalık dış mekân süresiyle, kadınlar arasında bir rekora sahiptir ve en yaşlı kadın uzay yürüyüşçüsüdür.

NASA sonrası

Whitson 15 Haziran 2018'de NASA'dan emekli oldu ve Axiom Space şirketine danışman olarak katıldı. Axiom Space'in özel astronot görevlerinde komutan olarak çalıştı: 2023'te Axiom Mission 2'nin (Ax-2), 2025'te ise Axiom Mission 4'ün (Ax-4) komutanlığını yaptı. Nisan 2024'te komutanlığı onaylanan Ax-4, 25 Haziran 2025'te Crew Dragon "Grace" aracının ilk uçuşuyla başladı ve ISS'te on altı günlük bir görev yürüttü. Bu uçuşla Whitson, altmış beş yaşında Dünya yörüngesine çıkan en yaşlı kadın oldu. Toplam uzay süresi 695 güne ulaştı. Time dergisi onu 2018'de dünyanın en etkili 100 kişisi arasına koydu.

Mirası

Whitson'ın hikâyesi, uzun soluklu bir bilim kariyerinin uzayla nasıl birleştiğini gösterir. Bir çiftlikte büyüyen çocuğun Ay'a inişi izleyerek kurduğu hayal, yaklaşık yarım yüzyıl sonra rekorlarla tamamlandı. Astronot Ofisi'ne başkanlık ederek yeni kuşak astronotların eğitiminde söz sahibi oldu. Ticari uzay uçuşlarında komutan olması ise, uzay yolculuğunun devlet kurumlarının ötesine geçtiği bir döneme geçişin simgesidir. Özellikle genç kadınlara, geç başlayan ve sabırla sürdürülen bir bilim kariyerinin de zirveye ulaşabileceğini gösterdi.

Whitson'ın kariyerinde dikkat çeken bir başka yön, bilimle operasyon arasındaki dengeyi kurmasıdır. İstasyondayken yüzlerce deneye katıldı; biyoloji, fizyoloji ve malzeme bilimi alanlarında yapılan araştırmaların uygulayıcısı olarak çalıştı. Uzun süreli uçuşlarda kemik ve kas kaybı gibi sağlık sorunlarını doğrudan deneyimlemesi, Mars gibi gelecekteki görevlere hazırlık araştırmalarına değerli veri sağladı. Astronot Ofisi'nin başında olduğu dönemde ise yeni astronot adaylarının seçimi ve eğitiminin yönlendirilmesinde söz sahibiydi. Kendisi ekip çalışmasını ve sürekli öğrenmeyi en önemli meslek ilkeleri olarak anlatır.