Mir

Mir, alçak Dünya yörüngesinde 1986'dan 2001'e kadar çalışan, önce Sovyetler Birliği, ardından Rusya Federasyonu tarafından işletilen uzay istasyonudur. Rusça adı hem "barış" hem "dünya" anlamına gelir. Yörüngede parça parça birleştirilen ilk modüler istasyon olan Mir, 1986-1996 arasında yedi basınçlı modülle büyüdü ve kendi döneminde yörüngedeki en büyük yapay uyduydu. Biyoloji, insan fizyolojisi, fizik, astronomi ve meteoroloji deneylerinin yapıldığı bir mikro yerçekimi laboratuvarı olarak, insanın uzayda kalıcı yaşaması için gereken teknolojilerin denendiği yer oldu. Bugünkü Uluslararası Uzay İstasyonu'nun doğrudan öncüsü sayılır.

Görevin amacı

Mir, altı tek modüllü Salyut istasyonunun ardından gelen bir sonraki adımdı. 17 Şubat 1976 tarihli bir kararla tasarlanan istasyonun temel hedefleri şunlardı:

• Eklenebilir modüllerle büyüyen, uzun ömürlü bir araştırma üssü kurmak
• Aylarca, hatta bir yılı aşan görevlerde insan vücudunun değişimini incelemek
• Yer gözlemi, astrofizik ve malzeme bilimi deneyleri yapmak
• Uluslararası iş birliğine açık bir yörünge laboratuvarı sunmak

Uzay aracı ve araçları

İstasyonun yapı taşı, 1986'da fırlatılan ve büyük ölçüde yaşam alanı olarak kullanılan çekirdek modüldü. Ön tarafındaki küresel kenetlenme bölümünde beş, arkada bir bağlantı noktası vardı. Diğer modüller şöyle eklendi:

• Kvant-1 (1987): Astrofizik aletleri ve yön denetimi için jiroskoplar
• Kvant-2 (1989): Ek güneş panelleri, ikinci jiroskop takımı ve duş
• Kristall (1990): Önce Sovyet mekiği Buran, sonra ABD mekikleri için uyumlu iki kenetlenme noktası
• Spektr (1995) ve Priroda (1996): Yer gözlemi ve ABD deneyleri
• Kenetlenme modülü (1995): Atlantis mekiğiyle taşındı

Modüllerin çoğu Proton roketleriyle fırlatıldı. Tamamlandığında yaklaşık 130 ton olan istasyon, ortalama saatte 27.700 kilometre hızla günde 15,7 tur atıyordu. Mürettebatı Soyuz araçları taşıdı; yakıt, yiyecek ve deney malzemesini ise insansız Progress kargo araçları getirdi.

Yolculuk ve önemli anlar

• 19 Şubat 1986: Çekirdek modül Baykonur'dan fırlatıldı; ilk mürettebat Mart'ta geldi.
• 5 Eylül 1989: İstasyonda neredeyse on yıl sürecek kesintisiz insanlı dönem başladı.
• 2 Ekim 1991: Sovyet vatandaşı olarak fırlatılan mürettebat, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 25 Mart 1992'de Rus vatandaşı olarak döndü.
• 1994-1995: Valeri Polyakov istasyonda 437 gün kalarak tek seferde en uzun uzay uçuşu rekorunu kırdı.
• 29 Haziran 1995: Atlantis mekiği ilk kez Mir'e kenetlendi; ortak yapı 250 tonla o güne dek uzaydaki en büyük araç oldu.
• 23 Şubat 1997: Yedek oksijen üretecinde çıkan yangın, yörüngedeki bir araçta yaşanan en ciddi yangın oldu.
• 25 Haziran 1997: Elle yönlendirilen Progress M-34 kargo aracı Spektr modülüne çarptı; delinen modül kapatılarak istasyon kurtarıldı.
• 28 Ağustos 1999: Son sürekli mürettebat istasyondan ayrıldı; böylece on yıla sekiz gün eksik süren kesintisiz insanlı dönem sona erdi.
• 4 Nisan 2000: İstasyonu ticari olarak yaşatmak isteyen MirCorp'un finanse ettiği Soyuz TM-30, iki kozmonotu onarım için Mir'e götürdü; bu 28. ve son ana mürettebat yaklaşık 72 gün kaldı.
• 23 Mart 2001: Progress M1-5'in motorlarıyla yörüngeden indirilen Mir, Güney Pasifik üzerinde atmosfere girdi.

Bilimsel sonuçlar

Mir, uzun süreli uzay uçuşu hakkındaki bilginin büyük bölümünü sağladı. Kemik ve kas kaybını azaltmak için koşu bandı ve sabit bisiklet kullanılması, kapalı ortamda mikroorganizmaların çoğalması, ışınım dozları ve yaşam destek sistemlerinin yıllar içindeki yıpranması burada ayrıntılı biçimde incelendi. Bu bilgilerin önemli bölümü bugün uzayın insan vücudunu nasıl değiştirdiği sorusunun yanıtına temel oluşturuyor.

İstasyonda genellikle üç kişi yaşıyordu, ama devir teslim haftalarında altı kişiye kadar ekip ağırlanabiliyordu. Toplam 28 ana mürettebat görev yaptı ve bir görev çoğunlukla altı ay kadar sürdü. Her kozmonotun günde 10 kilometre bisiklete eşdeğer ve 5 kilometre koşuya eşdeğer egzersiz yapması bekleniyordu. Suyu elektrolizle ayırıp oksijen üreten Elektron ve karbondioksiti temizleyen Vozdukh gibi sistemlerin benzerleri bugün ISS'te kullanılıyor. Amerikalı astronot Shannon Lucid'in Mir'deki 188 günlük görevi uzun süre ABD'nin tek seferde en uzun uçuş rekoru olarak kaldı.

1993'te duyurulan Shuttle-Mir programı, Soğuk Savaş rakiplerini aynı istasyonda buluşturdu. On bir uzay mekiği görevi ve yedi uzun süreli ABD görevinde Amerikalı astronotlar Mir'de toplam bine yakın gün geçirdi. NASA bu "Birinci Aşama"yı, Rusya'nın uzun süreli uçuş deneyiminden öğrenmek ve ortak istasyon inşasına hazırlanmak için kullandı. Ulusal ve ticari programlarla Fransa, Almanya, Japonya, İngiltere, Suriye, Kanada gibi ülkelerden astronotlar da istasyonu ziyaret etti; Kanadalı Chris Hadfield 1995'te kenetlenme modülünü getiren mekik ekibindeydi.

Verileri göster

Yörüngede geçen süre	15 yıl
Kesintisiz insanlı dönem	3.644 gün
En uzun tek uçuş	437 gün
Uzay yürüyüşü	80
Ziyaret eden ülke	12
Toplam kütle	~130 ton

Bilmeye değer

• Mir yaklaşık beş yıl çalışacak biçimde tasarlandı, ama 15 yıl yörüngede kaldı.
• Kesintisiz 3.644 günlük insan varlığı rekoru ancak 2010'da ISS tarafından geçildi.
• İstasyonda gün Moskova saatine göre yaşanıyordu; mürettebat günde 16 gün doğumu ve batımı görüyordu.
• Eski Rus uzay ajansı başkanı Yuri Koptev, programın toplam maliyetini 4,2 milyar dolar olarak hesapladı.
• 2001'e gelindiğinde istasyonda 140 farklı mikroorganizma türü saptanmıştı.