21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Mike Brown

Eris, Sedna ve Quaoar gibi uzak buzlu dünyaları bulan Caltech gökbilimcisi Mike Brown, keşifleriyle Plüton'un 2006'da cüce gezegen sınıfına alınmasına yol açan tartışmayı başlattı.

Doğum tarihi
5 Haziran 1965
Ülke
ABD
Görevi
Gezegen astronomisi profesörü
Kurum
Caltech
Rolü
Bilim insanı

Mike Brown (tam adıyla Michael E. Brown), Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nde (Caltech) gezegen astronomisi profesörü olan Amerikalı gökbilimcidir. Neptün'ün ötesindeki karanlık ve soğuk bölgede dolaşan büyük buzlu cisimleri arayan ekibin başındaki isimdir. Ekibinin bulduğu Eris, Plüton'dan daha büyük kütleli çıkınca gökbilimciler ilk kez “gezegen” kelimesini resmî olarak tanımlamak zorunda kaldı; bu tartışmanın sonunda Plüton 2006'da cüce gezegen sınıfına alındı.

Hayatı ve eğitimi

Brown 5 Haziran 1965'te ABD'nin Alabama eyaletindeki Huntsville'de doğdu. Lisans eğitimini fizik alanında Princeton Üniversitesi'nde aldı ve 1987'de mezun oldu. Ardından Kaliforniya Üniversitesi Berkeley'de astronomi okudu; burada 1990'da yüksek lisans, 1994'te doktora derecesini aldı. 2003'ten bu yana Caltech'te gezegen astronomisi profesörü olarak çalışıyor. Caltech'in tanıtım sayfasına göre bugün Richard and Barbara Rosenberg gezegen astronomisi profesörlüğü kürsüsünü taşıyor ve üniversitenin Karşılaştırmalı Gezegen Evrimi Merkezi'ni yönetiyor. Verdiği dersler Güneş Sistemi'nin oluşumu, gezegen dinamiği ve ötegezegenler gibi konuları kapsıyor.

Kuiper kuşağında büyük cisim avı

Brown'ın adını duyuran çalışmalar, Neptün'ün yörüngesinin ötesindeki cisimleri, yani Neptün ötesi cisimleri bulmaya yönelik sistematik gökyüzü taramalarıdır. Bu bölgenin en bilinen kısmı Kuiper kuşağıdır. Brown ve en yakın çalışma arkadaşları Chad Trujillo ile David Rabinowitz, Palomar Gözlemevi'ndeki 1,2 metrelik Samuel Oschin Schmidt teleskobuyla çekilen görüntülerde yavaşça yer değiştiren soluk noktaları arıyordu. Yöntem sabır isterdi: aynı gökyüzü bölgesi farklı zamanlarda fotoğraflanıyor, yıldızlar yerinde dururken çok uzaktaki bir cisim arka plana göre küçük bir kayma gösteriyordu.

Küçük Gezegen Merkezi, Brown'ı 29 küçük gezegenin keşfinde ya da ortak keşfinde pay sahibi olarak kaydediyor. Bunların arasında Güneş Sistemi'nin bilinen en büyük cisimlerinden birkaçı var:

  • Quaoar: 4 Haziran 2002
  • Sedna: 14 Kasım 2003
  • Orcus: 17 Şubat 2004
  • Eris: görüntüler 21 Ekim 2003'te çekildi, cisim bu görüntülerde 5 Ocak 2005'te fark edildi, keşif 29 Temmuz 2005'te duyuruldu
  • Makemake: 31 Mart 2005
  • Gonggong: 17 Temmuz 2007

Sedna, ekibin en sıra dışı bulgularından biri oldu. Güneş'e en yakın noktası bile yaklaşık 76 astronomi birimi uzakta, en uzak noktası ise yaklaşık 937 astronomi birimine ulaşıyor; bir turunu yaklaşık 11.400 yılda tamamlıyor. Bu kadar uzak bir yörüngeye Neptün'ün kütleçekimiyle savrulmuş olması mümkün görünmüyor. Bu yüzden Sedna'nın Oort bulutunun iç kısmından geldiği, yörüngesinin Güneş'in doğduğu dönemde yakından geçen yıldızlarla ya da varsayımsal uzak bir gezegenle biçimlendiği düşünülüyor. Adını Brown seçti: İnuit mitolojisinde Arktik Okyanusu'nun dibinde yaşayan deniz tanrıçası Sedna'nın derinlerdeki yeri, cismin Güneş'ten çok uzak oluşuna gönderme yapıyor.

NASA'nın 2004'te yayımladığı bu dört bölmeli çizim, iç gezegenlerden başlayıp Sedna'nın yörüngesine ve Oort bulutunun öngörülen iç sınırına doğru ölçeği büyütüyor.
NASA/Caltech

Haumea tartışması

Brown'ın kariyerindeki en tartışmalı konu, bugün Haumea adını taşıyan cüce gezegenin keşfidir. Brown'ın ekibi cismi 28 Aralık 2004'te, aynı yılın mayıs ayında çekilmiş görüntülerde buldu ama hemen duyurmadı. José Luis Ortiz liderliğindeki İspanyol ekip ise 27 Temmuz 2005'te Küçük Gezegen Merkezi'ne başvurarak cismi kendi 2003 tarihli görüntülerinde bulduğunu bildirdi. Daha sonra İspanyol ekibin, duyurudan hemen önce Brown'ın ekibinin gözlem kayıtlarına eriştiği ortaya çıktı. Brown bu durumda dürüst olmayan bir davranıştan şüphelendi; Ortiz ise kayıtlara baktığını kabul etti ama yalnızca yeni bir cisim bulunup bulunmadığını doğrulamak istediklerini söyleyerek suçlamayı reddetti. Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) 2008'de bir keşifçi adı belirlemedi; keşif yeri olarak İspanya'daki Sierra Nevada Gözlemevi'ni kaydetti, isim olarak ise İspanyol ekibin önerdiği Ataecina yerine Caltech ekibinin önerdiği, Hawaii tanrıçasından gelen Haumea'yı seçti.

Eris ve Plüton'un statüsü

Eris'in keşfi duyurulduğunda ilk ölçümler onun Plüton'dan büyük olabileceğini gösteriyordu. NASA bu keşfi “onuncu gezegen” başlığıyla duyurdu; cisim bir süre gayriresmî olarak Xena takma adıyla da anıldı. Bugünkü ölçümlere göre Eris'in çapı yaklaşık 2.326 kilometre, kütlesi ise Plüton'unkinden yaklaşık yüzde 27 fazla. Güneş çevresindeki bir turunu yaklaşık 558 yılda tamamlıyor ve 2005'te bulunan Dysnomia adlı bir uydusu var. Adını Yunan mitolojisindeki anlaşmazlık ve çekişme tanrıçasından alması, yol açtığı tartışmaya uygun düştü.

Cüce gezegen Eris ve uydusu Dysnomia'nın sanatçı çizimi; uzaktaki küçük yıldız Güneş
NASA/JPL-Caltech

Plüton'dan daha büyük kütleli bir cismin bulunması, ya bu tür cisimlerin de gezegen sayılmasını ya da Plüton'un yeniden sınıflandırılmasını gerektiriyordu. IAU, 24 Ağustos 2006'da Prag'daki toplantısında gezegen için ilk resmî tanımı kabul etti. Buna göre gezegen Güneş'in çevresinde dolanan, kendi kütleçekimiyle neredeyse küre biçimini almış ve yörüngesinin çevresini temizlemiş bir cisimdir. Üçüncü koşulu sağlamayan Plüton, Eris ve Ceres cüce gezegen sınıfına alındı; böylece tanınan gezegen sayısı dokuzdan sekize indi.

Karar herkesi ikna etmedi. Oylamaya yaklaşık 424 gökbilimci katılmıştı; bu, yaklaşık 9.000 üyeli birliğin yüzde 5'inden azıydı. NASA'nın Plüton'a giden New Horizons görevinin baş bilim insanı Alan Stern gibi eleştirmenler, Dünya, Mars, Jüpiter ve Neptün'ün de yörünge bölgelerini tam olarak temizlemediğini, Neptün bölgesini temizlemiş olsaydı Plüton'un orada bulunamayacağını savundu. Bazı gökbilimciler de gezegeni yörüngesine göre değil fiziksel özelliklerine göre tanımlamayı önerdi. Brown'ın yaklaşımı farklıydı: ona göre gezegen için bilimsel bir tanım gerekli değildi; kelime, bilimsel tanımı olmayan “kıta” kavramına benzer biçimde daha çok kültürel bir anlam taşıyordu. Brown bu süreçteki rolünü 2010'da yayımlanan How I Killed Pluto and Why It Had It Coming (Plüton'u Nasıl Öldürdüm ve Bunu Neden Hak Etti) adlı kitabında anlattı. Tartışmanın ayrıntısı Plüton neden gezegen değil? sayfasında.

Dokuzuncu Gezegen önerisi

Ocak 2016'da Brown, Konstantin Batygin ile birlikte, bazı uzak Neptün ötesi cisimlerin yörüngelerinin incelenmesinden yola çıkarak Güneş Sistemi'nin dış bölgelerinde henüz görülmemiş büyük bir gezegen bulunabileceğini öne sürdü. Önerilen cisim, boyut olarak Dünya ile Neptün arasında yer alan bir gezegendir. Bu gezegen şimdilik varsayımsaldır ve doğrudan gözlenmiş değildir; hipotezin ayrıntısı Dokuzuncu Gezegen hipotezi sayfasında.

Ödülleri ve katkıları

  • 2006'da Time dergisinin dünyanın en etkili 100 kişisi listesine girdi.
  • 2007'de Caltech'in Feynman Ödülü'nü aldı.
  • 2012'de Kavli Astrofizik Ödülü'nü Jane Luu ve David C. Jewitt ile paylaştı; ödül, Kuiper kuşağını ve en büyük üyelerini keşfedip özelliklerini ortaya koydukları için verildi.
  • ABD Ulusal Bilimler Akademisi üyesidir.
  • 11714 Mikebrown adlı asteroit onun onuruna adlandırıldı.
Mike Brown ve Güneş Sistemi'nin uzak sınırı
Uzay Gündem
Verileri göster
2002Quaoar bulundu
2003Sedna bulundu
2004Orcus bulundu
2005Eris'in keşfi duyuruldu
2006IAU gezegeni tanımladı
2010Plüton kitabı yayımlandı
2012Kavli Astrofizik Ödülü
2016Dokuzuncu Gezegen önerisi

Kitapları

Neden önemli?

Brown'ın taramaları, Plüton'un Güneş Sistemi'nin dış bölgesinde yalnız olmadığını, onunla boy ölçüşen ve hatta onu geçen buzlu dünyaların bulunduğunu gösterdi. Bu bulgular gezegen kavramının yeniden düşünülmesine yol açtı ve cüce gezegenler ayrı bir sınıf olarak incelenmeye başlandı. Sedna gibi aşırı uzak yörüngeler ise Güneş Sistemi'nin nasıl oluştuğu ve en dış bölgesinde neler saklandığı sorularını gündemde tutuyor.

Aynı alandan isimlerTümü →

Hakkındaki haberler

  1. Neptün'ün küçük uydularında kil bulundu: Triton'un yakalanışına yeni kanıtNeptün'ün küçük uydularında kil bulundu: Triton'un yakalanışına yeni kanıt15 Ağustos 2026, 03:12

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Görev dosyalarıTümü →

  1. Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
  2. Artemis MutabakatıArtemis MutabakatıNASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı
  3. Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon
  4. Sovyet Uzay ProgramıSovyet Uzay ProgramıSSCB (OKB-1 ve diğer tasarım büroları)

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar