Mike Brown
Eris, Sedna ve Quaoar gibi uzak buzlu dünyaları bulan Caltech gökbilimcisi Mike Brown, keşifleriyle Plüton'un 2006'da cüce gezegen sınıfına alınmasına yol açan tartışmayı başlattı.
- Doğum tarihi
- 5 Haziran 1965
- Ülke
- ABD
- Görevi
- Gezegen astronomisi profesörü
- Kurum
- Caltech
- Rolü
- Bilim insanı
Mike Brown (tam adıyla Michael E. Brown), Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nde (Caltech) gezegen astronomisi profesörü olan Amerikalı gökbilimcidir. Neptün'ün ötesindeki karanlık ve soğuk bölgede dolaşan büyük buzlu cisimleri arayan ekibin başındaki isimdir. Ekibinin bulduğu Eris, Plüton'dan daha büyük kütleli çıkınca gökbilimciler ilk kez “gezegen” kelimesini resmî olarak tanımlamak zorunda kaldı; bu tartışmanın sonunda Plüton 2006'da cüce gezegen sınıfına alındı.
Hayatı ve eğitimi
Brown 5 Haziran 1965'te ABD'nin Alabama eyaletindeki Huntsville'de doğdu. Lisans eğitimini fizik alanında Princeton Üniversitesi'nde aldı ve 1987'de mezun oldu. Ardından Kaliforniya Üniversitesi Berkeley'de astronomi okudu; burada 1990'da yüksek lisans, 1994'te doktora derecesini aldı. 2003'ten bu yana Caltech'te gezegen astronomisi profesörü olarak çalışıyor. Caltech'in tanıtım sayfasına göre bugün Richard and Barbara Rosenberg gezegen astronomisi profesörlüğü kürsüsünü taşıyor ve üniversitenin Karşılaştırmalı Gezegen Evrimi Merkezi'ni yönetiyor. Verdiği dersler Güneş Sistemi'nin oluşumu, gezegen dinamiği ve ötegezegenler gibi konuları kapsıyor.
Kuiper kuşağında büyük cisim avı
Brown'ın adını duyuran çalışmalar, Neptün'ün yörüngesinin ötesindeki cisimleri, yani Neptün ötesi cisimleri bulmaya yönelik sistematik gökyüzü taramalarıdır. Bu bölgenin en bilinen kısmı Kuiper kuşağıdır. Brown ve en yakın çalışma arkadaşları Chad Trujillo ile David Rabinowitz, Palomar Gözlemevi'ndeki 1,2 metrelik Samuel Oschin Schmidt teleskobuyla çekilen görüntülerde yavaşça yer değiştiren soluk noktaları arıyordu. Yöntem sabır isterdi: aynı gökyüzü bölgesi farklı zamanlarda fotoğraflanıyor, yıldızlar yerinde dururken çok uzaktaki bir cisim arka plana göre küçük bir kayma gösteriyordu.
Küçük Gezegen Merkezi, Brown'ı 29 küçük gezegenin keşfinde ya da ortak keşfinde pay sahibi olarak kaydediyor. Bunların arasında Güneş Sistemi'nin bilinen en büyük cisimlerinden birkaçı var:
- Quaoar: 4 Haziran 2002
- Sedna: 14 Kasım 2003
- Orcus: 17 Şubat 2004
- Eris: görüntüler 21 Ekim 2003'te çekildi, cisim bu görüntülerde 5 Ocak 2005'te fark edildi, keşif 29 Temmuz 2005'te duyuruldu
- Makemake: 31 Mart 2005
- Gonggong: 17 Temmuz 2007
Sedna, ekibin en sıra dışı bulgularından biri oldu. Güneş'e en yakın noktası bile yaklaşık 76 astronomi birimi uzakta, en uzak noktası ise yaklaşık 937 astronomi birimine ulaşıyor; bir turunu yaklaşık 11.400 yılda tamamlıyor. Bu kadar uzak bir yörüngeye Neptün'ün kütleçekimiyle savrulmuş olması mümkün görünmüyor. Bu yüzden Sedna'nın Oort bulutunun iç kısmından geldiği, yörüngesinin Güneş'in doğduğu dönemde yakından geçen yıldızlarla ya da varsayımsal uzak bir gezegenle biçimlendiği düşünülüyor. Adını Brown seçti: İnuit mitolojisinde Arktik Okyanusu'nun dibinde yaşayan deniz tanrıçası Sedna'nın derinlerdeki yeri, cismin Güneş'ten çok uzak oluşuna gönderme yapıyor.

Haumea tartışması
Brown'ın kariyerindeki en tartışmalı konu, bugün Haumea adını taşıyan cüce gezegenin keşfidir. Brown'ın ekibi cismi 28 Aralık 2004'te, aynı yılın mayıs ayında çekilmiş görüntülerde buldu ama hemen duyurmadı. José Luis Ortiz liderliğindeki İspanyol ekip ise 27 Temmuz 2005'te Küçük Gezegen Merkezi'ne başvurarak cismi kendi 2003 tarihli görüntülerinde bulduğunu bildirdi. Daha sonra İspanyol ekibin, duyurudan hemen önce Brown'ın ekibinin gözlem kayıtlarına eriştiği ortaya çıktı. Brown bu durumda dürüst olmayan bir davranıştan şüphelendi; Ortiz ise kayıtlara baktığını kabul etti ama yalnızca yeni bir cisim bulunup bulunmadığını doğrulamak istediklerini söyleyerek suçlamayı reddetti. Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) 2008'de bir keşifçi adı belirlemedi; keşif yeri olarak İspanya'daki Sierra Nevada Gözlemevi'ni kaydetti, isim olarak ise İspanyol ekibin önerdiği Ataecina yerine Caltech ekibinin önerdiği, Hawaii tanrıçasından gelen Haumea'yı seçti.
Eris ve Plüton'un statüsü
Eris'in keşfi duyurulduğunda ilk ölçümler onun Plüton'dan büyük olabileceğini gösteriyordu. NASA bu keşfi “onuncu gezegen” başlığıyla duyurdu; cisim bir süre gayriresmî olarak Xena takma adıyla da anıldı. Bugünkü ölçümlere göre Eris'in çapı yaklaşık 2.326 kilometre, kütlesi ise Plüton'unkinden yaklaşık yüzde 27 fazla. Güneş çevresindeki bir turunu yaklaşık 558 yılda tamamlıyor ve 2005'te bulunan Dysnomia adlı bir uydusu var. Adını Yunan mitolojisindeki anlaşmazlık ve çekişme tanrıçasından alması, yol açtığı tartışmaya uygun düştü.

Plüton'dan daha büyük kütleli bir cismin bulunması, ya bu tür cisimlerin de gezegen sayılmasını ya da Plüton'un yeniden sınıflandırılmasını gerektiriyordu. IAU, 24 Ağustos 2006'da Prag'daki toplantısında gezegen için ilk resmî tanımı kabul etti. Buna göre gezegen Güneş'in çevresinde dolanan, kendi kütleçekimiyle neredeyse küre biçimini almış ve yörüngesinin çevresini temizlemiş bir cisimdir. Üçüncü koşulu sağlamayan Plüton, Eris ve Ceres cüce gezegen sınıfına alındı; böylece tanınan gezegen sayısı dokuzdan sekize indi.
Karar herkesi ikna etmedi. Oylamaya yaklaşık 424 gökbilimci katılmıştı; bu, yaklaşık 9.000 üyeli birliğin yüzde 5'inden azıydı. NASA'nın Plüton'a giden New Horizons görevinin baş bilim insanı Alan Stern gibi eleştirmenler, Dünya, Mars, Jüpiter ve Neptün'ün de yörünge bölgelerini tam olarak temizlemediğini, Neptün bölgesini temizlemiş olsaydı Plüton'un orada bulunamayacağını savundu. Bazı gökbilimciler de gezegeni yörüngesine göre değil fiziksel özelliklerine göre tanımlamayı önerdi. Brown'ın yaklaşımı farklıydı: ona göre gezegen için bilimsel bir tanım gerekli değildi; kelime, bilimsel tanımı olmayan “kıta” kavramına benzer biçimde daha çok kültürel bir anlam taşıyordu. Brown bu süreçteki rolünü 2010'da yayımlanan How I Killed Pluto and Why It Had It Coming (Plüton'u Nasıl Öldürdüm ve Bunu Neden Hak Etti) adlı kitabında anlattı. Tartışmanın ayrıntısı Plüton neden gezegen değil? sayfasında.
Dokuzuncu Gezegen önerisi
Ocak 2016'da Brown, Konstantin Batygin ile birlikte, bazı uzak Neptün ötesi cisimlerin yörüngelerinin incelenmesinden yola çıkarak Güneş Sistemi'nin dış bölgelerinde henüz görülmemiş büyük bir gezegen bulunabileceğini öne sürdü. Önerilen cisim, boyut olarak Dünya ile Neptün arasında yer alan bir gezegendir. Bu gezegen şimdilik varsayımsaldır ve doğrudan gözlenmiş değildir; hipotezin ayrıntısı Dokuzuncu Gezegen hipotezi sayfasında.
Ödülleri ve katkıları
- 2006'da Time dergisinin dünyanın en etkili 100 kişisi listesine girdi.
- 2007'de Caltech'in Feynman Ödülü'nü aldı.
- 2012'de Kavli Astrofizik Ödülü'nü Jane Luu ve David C. Jewitt ile paylaştı; ödül, Kuiper kuşağını ve en büyük üyelerini keşfedip özelliklerini ortaya koydukları için verildi.
- ABD Ulusal Bilimler Akademisi üyesidir.
- 11714 Mikebrown adlı asteroit onun onuruna adlandırıldı.

Verileri göster
| 2002 | Quaoar bulundu |
|---|---|
| 2003 | Sedna bulundu |
| 2004 | Orcus bulundu |
| 2005 | Eris'in keşfi duyuruldu |
| 2006 | IAU gezegeni tanımladı |
| 2010 | Plüton kitabı yayımlandı |
| 2012 | Kavli Astrofizik Ödülü |
| 2016 | Dokuzuncu Gezegen önerisi |
Kitapları
Neden önemli?
Brown'ın taramaları, Plüton'un Güneş Sistemi'nin dış bölgesinde yalnız olmadığını, onunla boy ölçüşen ve hatta onu geçen buzlu dünyaların bulunduğunu gösterdi. Bu bulgular gezegen kavramının yeniden düşünülmesine yol açtı ve cüce gezegenler ayrı bir sınıf olarak incelenmeye başlandı. Sedna gibi aşırı uzak yörüngeler ise Güneş Sistemi'nin nasıl oluştuğu ve en dış bölgesinde neler saklandığı sorularını gündemde tutuyor.























