21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Sara Seager

Sara Seager, ötegezegen atmosferlerini ve Dünya benzeri gezegenlerde yaşam izi aramanın yollarını araştıran MIT'li gezegen bilimci ve astrofizikçidir.

Doğum tarihi
21 Temmuz 1971
Ülke
Kanada
Görevi
Gezegen bilimci ve astrofizikçi
Kurum
Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT)
Rolü
Bilim insanı

Sara Seager, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde (MIT) çalışan Kanadalı gezegen bilimci ve astrofizikçidir. Güneş dışındaki yıldızların çevresinde dolanan gezegenlerin, yani ötegezegenlerin atmosferlerini ve yaşanabilir olma ihtimallerini inceler. Araştırmalarının merkezinde "Dünya benzeri dünyalar" yer alır. Kuramsal modeller kurması, küçük uzay araçlarına öncülük etmesi ve yıldız ışığını bastıracak dev bir "yıldız gölgeliği" tasarımının bilim ekibini yönetmesiyle tanınır.

Eğitim ve kariyer

Seager, 21 Temmuz 1971'de Kanada'nın Toronto kentinde doğdu. Toronto Üniversitesi'nden 1994'te matematik ve fizik alanında lisans derecesi aldı. Doktorasını 1999'da Harvard Üniversitesi'nde astronomi dalında, Dimitar Sasselov'un danışmanlığında tamamladı. Tezinin başlığı, yıldızından yoğun ışınım alan dev ötegezegenleri konu alıyordu; çalışmada ötegezegen atmosferlerinin kuramsal modelleri geliştirildi.

Doktoranın ardından 1999-2002 arasında İleri Araştırmalar Enstitüsü'nde (Institute for Advanced Study) doktora sonrası araştırmacı olarak çalıştı. 2002-2006 arasında Carnegie Washington Enstitüsü'nde kıdemli araştırma kadrosunda yer aldı. Ocak 2007'de MIT'ye fizik ve gezegen bilimi alanında doçent olarak katıldı, aynı yılın Temmuz ayında kadro güvencesi (tenure) aldı ve Temmuz 2010'da tam profesörlüğe yükseldi.

Atmosferden süzülen ışığı okumak

Ötegezegenlerin çoğu doğrudan görüntülenemez; bir gezegen yıldızının önünden geçerken (geçiş) yıldızın ışığı çok az sönükleşir. Gezegenin atmosferi varsa, yıldız ışığının bir kısmı bu gazların içinden süzülerek bize ulaşır ve atmosferdeki moleküller belli dalga boylarındaki ışığı soğurarak iz bırakır. Bu izleri okumaya geçiş tayfı (transmission spectrum) yöntemi denir.

Seager ile Sasselov'un 2000'de The Astrophysical Journal'da yayımlanan "Theoretical Transmission Spectra during Extrasolar Giant Planet Transits" başlıklı makalesi, bu yöntemin kuramsal temelini atan çalışmalardandır ve ötegezegen atmosferlerinin geçişler sırasında nasıl incelenebileceğini gösterdi.

NASA'nın Jet Tahrik Laboratuvarı'nda (JPL) 2014'te açılan, yarı ölçekli ve dört yapraklı bir yıldız gölgeliği (starshade) prototipi.
NASA/JPL-Caltech (PIA20909)

Süper Dünyalar, karbon gezegenler ve Seager denklemi

Seager'in kuramsal katkıları gezegenlerin bileşimine de uzanır. Marc Kuchner ile birlikte karbonca zengin "karbon gezegenlerin" var olabileceğini öngördü. Kütlesi süper Dünya düzeyinde olup ağırlıklı olarak hidrojen ve helyumdan oluşan gezegenler için "gaz cücesi" (gas dwarf) terimini kullandı.

Seager'in adıyla anılan Seager denklemi ise Drake denkleminin bir kuzenidir. Drake denklemi galakside iletişim kurabilecek uygarlıkları tahmin etmeye çalışırken, Seager'in denklemi yaşamın ürettiği ve uzak teleskoplarla algılanabilecek düzeye birikebilen "biyoimza gazlarına" odaklanır. Denklem, yıldız sayısı ile art arda gelen oran çarpanlarının çarpımı olarak yazılır (N = N* × FQ × FHZ × FO × FL × FS). Yani amaç, "kaç uygarlık var?" sorusu yerine "kaç gezegende yaşamın gaz izi yakalanabilir?" sorusunu sormaktır.

ASTERIA: küçük uydu, büyük hedef

Seager, MIT ile NASA'nın Jet Tahrik Laboratuvarı'nın ortak yürüttüğü ASTERIA (Arcsecond Space Telescope Enabling Research in Astrophysics) projesinin baş araştırmacısıydı. ASTERIA, ötegezegen aramak için hassas ışık ölçümü (fotometri) yapmak üzere tasarlanmış 6U boyutlu bir küp uyduydu. 20 Kasım 2017'de Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan uzaya bırakıldı ve 24 Nisan 2020'ye kadar çalıştı; ardından yörüngesi bozularak sona erdi. Seager'e verilen MacArthur Bursu'nun gerekçesinde de düşük maliyetli uzay gözlemevleri geliştirmesine vurgu yapılır.

Yıldız gölgeliği (starshade)

Dünya benzeri bir gezegeni doğrudan görüntülemenin zorluğu, yıldızın gezegenden kat kat parlak olmasıdır. Starshade fikri bunu şöyle çözer: teleskopun önünde, binlerce kilometre ötede uçan geniş bir perde, yıldızın ışığını teleskopa ulaşmadan keser; gezegenin ışığı ise engellenmeden geçer. Perdenin kenarına özel biçimli "yapraklar" eklenir; bu sayede ışığın kenarlarda kırınmasıyla oluşacak parlak leke (Arago noktası) yok edilir ve yıldız ışığı en fazla on milyar kat zayıflatılabilir. Ortaya çıkan şekil, ayçiçeğine benzer.

NASA'nın yayımladığı bilgiye göre tam ölçekli bir starshade'in çapı yaklaşık 34 metre olacaktır; yaprakları fırlatma sırasında teleskopun çevresine sarılır, uzayda açılır. Seager, önerilen bu "Starshade" görevi için NASA'nın Bilim ve Teknoloji Tanımlama Ekibi'nin başkanlığını yaptı.

Bir uzay teleskopuyla eşgüdümlü uçan starshade'in sanatçı çizimi. Yapraklar uzayda açılarak yıldızların ışığını keser.
NASA/JPL-Caltech (PIA20910), sanatçı çizimi

TESS ve ötegezegen avı

NASA'nın MIT liderliğinde yürütülen TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite) uzay teleskobu 18 Nisan 2018'de fırlatıldı. Seager, TESS'in verileriyle ilgili bilimsel çalışmalarda yer alan araştırmacılardandır; örneğin 2021'de The Astrophysical Journal Supplement Series'te yayımlanan ve TESS'in ana görev döneminde belirlediği ilgi çekici gök cisimleri katalogunu sunan makalenin yazarları arasındadır.

Venüs'te yaşam arayışı

2020'den sonra Seager'in çalışmaları Venüs'e de kaydı. Gezegenin üst atmosferinde fosfin adlı bir biyoimza gazının olası tespiti çevresindeki çalışmalara odaklandı. Bir biyoimza gazının bulunması yaşamın kanıtı değil, yaşamın olası bir işaretidir; bu nedenle bu işaretin başka süreçlerle açıklanıp açıklanamayacağı bilimsel araştırmanın konusudur.

2020'de Seager'in ekibi, özel kaynaklarla finanse edilen ve Rocket Lab'ın Electron roketiyle fırlatılması planlanan "Venus Life Finder" görevini önerdi; ilk açıklanan hedef fırlatma tarihi 2026 yazıydı. Seager ayrıca Morning Star Missions girişiminin eş-yürütücülerindendir; bu girişim kapsamında Venüs'ün 48-60 kilometre yüksekliğindeki bulut katmanlarından katı, sıvı ve bulut örnekleri toplamayı hedefleyen Venus Habitability Mission için 2031 Mayıs hedefi konmuştur.

Ödüller ve kitaplar

  • 2007: Amerikan Astronomi Derneği'nin Helen B. Warner Ödülü
  • 2012: Sackler Ödülü
  • 2013: MacArthur Bursu; gerekçesi, ötegezegen atmosferlerindeki kimyasal imzaların saptanması üzerine kuramsal çalışmaları ve gezegen geçişlerini gözlemleyecek düşük maliyetli uzay gözlemevleri geliştirmesi
  • 2020: Kanada Nişanı'nın "Officer" derecesi; Los Angeles Times Bilim ve Teknoloji Ödülü (anı kitabı The Smallest Lights in the Universe ile)
  • 2024: David Charbonneau ile birlikte Kavli Astrofizik Ödülü
  • 2025: NOMIS Seçkin Bilim İnsanı ve Akademisyen Ödülü

Bilimsel kitapları arasında Princeton University Press'ten çıkan Exoplanet Atmospheres: Physical Processes (2010) ve University of Arizona Press'ten çıkan Exoplanets (2010) bulunur. Ayrıca 2020'de anı kitabı The Smallest Lights in the Universe yayımlandı.

Seager'in yolunda dönüm noktaları
Uzay Gündem
Verileri göster
1999Harvard'da astronomi doktorası
2007MIT'de doçent olarak başladı
2013MacArthur Bursu
2017ASTERIA uzaya bırakıldı
2018TESS fırlatıldı
2020Venus Life Finder önerisi
2024Kavli Astrofizik Ödülü

Neden önemli?

Seager, ötegezegen biliminin "gezegen bulma" aşamasından "gezegenin havasını okuma" aşamasına geçişinin kuramsal temelini atan isimlerden biridir. Yıldız gölgeliği gibi teknolojiler ve küçük uydu projeleri, ileride Dünya benzeri bir gezegenin atmosferinde yaşamın gaz izini arama hayaline somut mühendislik adımlar kazandırmaya çalışır.

Aynı alandan isimlerTümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Görev dosyalarıTümü →

  1. Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
  2. Artemis MutabakatıArtemis MutabakatıNASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı
  3. Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon
  4. Sovyet Uzay ProgramıSovyet Uzay ProgramıSSCB (OKB-1 ve diğer tasarım büroları)

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar