Bill Anders
Apollo 8’in Ay yörüngesinde ünlü “Earthrise” fotoğrafını çeken astronot; uzay sonrası yıllarında nükleer düzenleme, diplomasi ve savunma sanayisinde üst düzey görevler üstlendi.
- Doğum tarihi
- 17 Ekim 1933
- Ülke
- ABD
- Görevi
- Apollo 8 astronotu
- Kurum
- NASA
- Rolü
- Astronot
- Ölüm tarihi
- 7 Haziran 2024
William Alison “Bill” Anders, insanlığın Dünya’dan ayrılıp başka bir gök cisminin çevresinde dönen ilk üç kişisinden biriydi. Aralık 1968’de Apollo 8 görevinin Ay modülü pilotu olarak Ay yörüngesine gitti ve oradayken, Dünya’nın Ay ufkunun üzerinde yükselişini gösteren “Earthrise” (Dünya doğuyor) fotoğrafını çekti. Bu kare, Life dergisinin yüzyılın yüz fotoğrafı arasına seçtiği, çevre bilincinin simgelerinden biri hâline gelmiş görüntülerden biridir. Anders yalnızca bir astronot değildi: nükleer mühendis, hava kuvvetleri pilotu, devlet görevlisi, büyükelçi ve büyük bir savunma şirketinin başkanıydı.
Kimdir?
Anders, 17 Ekim 1933’te o zamanlar İngiliz yönetimindeki Hong Kong’da doğdu. Babası ABD Donanması’nda subaydı ve 1937’de Çin-Japon Savaşı sırasında Japon uçaklarının batırdığı USS Panay gemisinde görev yapmıştı; yaralanmış, sonradan Purple Heart ve Navy Cross ile ödüllendirilmişti. Aile Maryland’deki Annapolis’e yerleşti, Anders sonraki yıllarda California’da okula gitti ve 1951’de San Diego’daki Boyden School’dan mezun oldu.
Eğitim ve havacılık yılları
ABD Deniz Harp Okulu’ndan 1955’te elektrik mühendisliği lisansıyla mezun olan Anders, aynı yıl hava kuvvetlerine teğmen olarak katıldı ve avcı pilotu oldu. California’daki Hamilton Hava Kuvvetleri Üssü’nde 84. Avcı-Önleme Filosu’nda, nükleer başlıklı havadan havaya roketler taşıyan F-89 Scorpion uçaklarını kullandı; İzlanda’daki 57. Avcı-Önleme Filosu’nda Sovyet bombardıman uçaklarına karşı önleme uçuşlarına katıldı. Ardından Air Force Institute of Technology’de 1962’de nükleer mühendislik yüksek lisansını tamamladı ve New Mexico’daki Kirtland Üssü’nde Hava Kuvvetleri Silah Laboratuvarı’nda nükleer reaktör programlarını yönetti. Bu dönemde, 1963 tarihli bir Physical Review makalesinde kadmiyum sülfür kristallerinin ışıma özelliklerini ele alan üç yazardan biri olarak yer aldı. Toplamda 8.000’den fazla uçuş saati biriktirdi ve 1988’de hava kuvvetleri yedeğinden tümgeneral olarak emekli oldu.
NASA’ya katılış
Anders, 17 Ekim 1963’te, yani 30. doğum gününde NASA’nın üçüncü astronot grubuna seçildiği haberini aldı. İlk görevi Gemini 11 için yedek pilotluktu; yedek komutan Neil Armstrong’du. İkili, Ay’a inişin eğitiminde kullanılan Lunar Landing Training Vehicle’ı uçuran ilk astronotlar oldu.

Apollo 8: Ay’a ilk yolculuk
Apollo 8, 21 Aralık 1968’de Kennedy Uzay Merkezi’nden kalktı; Saturn V roketiyle fırlatılan ilk mürettebatlı Apollo görevi buydu. Komutan Frank Borman, komuta modülü pilotu Jim Lovell ve Ay modülü pilotu Anders, Dünya’nın alçak yörüngesini terk eden ilk insanlar oldu. Görev 27 Aralık 1968’de Pasifik Okyanusu’na inişle sona erdi; kapsül, USS Yorktown gemisine yaklaşık iki deniz mili uzaklığa indi. Uçuş yaklaşık 147 saat sürdü, mürettebat Ay çevresinde 10 tur attı ve toplam 933.419 kilometre yol katetti.
Noel arifesi olan 24 Aralık 1968’de Anders, Ay yüzeyinin üzerinden geçerken Dünya’nın ufukta belirdiğini gördü. Önce siyah-beyaz film yüklü makineyle bir kare çekti, sonra Lovell’den renkli film istedi ve ünlü renkli kareyi çekti. NASA’nın görsel arşivindeki açıklamaya göre görüntüde gün batımı çizgisi Afrika’nın üzerinden geçiyor ve güney kutbu, gölge sınırının sol ucuna yakın beyaz bölgede seçiliyor.
Aynı akşam mürettebat canlı yayında Yaratılış Kitabı’ndan bölümler okudu; yayının dünya genelinde yaklaşık bir milyar kişi tarafından izlendiği tahmin edilir. Anders görevi şöyle özetlemişti:
“We came all this way to explore the Moon, and the most important thing is that we discovered the Earth.”
Yani, Ay’ı keşfetmeye kadar gelmişlerdi ama en önemli keşif Dünya olmuştu. Bu cümle, fotoğrafın neden bu kadar güçlü bir etki yarattığını da özetler: Dünya, sonsuz karanlığın içinde kırılgan, küçük ve tek bir bütün olarak görülüyordu.

Verileri göster
| 1933 | Hong Kong’da doğdu |
|---|---|
| 1955 | Deniz Harp Okulu mezunu |
| 1963 | NASA astronotu seçildi |
| 1968 | Apollo 8, Earthrise |
| 1975 | NRC’nin ilk başkanı |
| 1976 | Norveç büyükelçisi |
| 1991 | General Dynamics CEO’su |
| 2024 | Hayatını kaybetti |
Apollo sonrası: devlet ve diplomasi
Anders, Temmuz 1969’daki Apollo 11 görevinde Lovell ve Fred Haise ile birlikte yedek mürettebatta komuta modülü pilotuydu. Başkan Nixon onu 16 Mayıs 1969’da Ulusal Havacılık ve Uzay Konseyi’ndeki göreve aday gösterdi; Senato 19 Haziran 1969’da onayladı ve Anders göreve Ağustos 1969’da başladı. Konseyde, büyük bir Uzay Mekiği programı yerine Skylab uzay istasyonuna ağırlık verilmesini savundu; 1972’de konseyin kaldırılmasını önerdi ve konsey 30 Haziran 1973’te kapatıldı.
6 Ağustos 1973’te Atom Enerjisi Komisyonu üyeliğine atandı. Komisyon bölününce, 19 Ocak 1975’te yeni kurulan Nükleer Düzenleme Komisyonu’nun (NRC) ilk başkanı oldu; komisyon kararlarını AEC dönemine kıyasla daha şeffaf vermeyi hedefledi. 13 Nisan 1976’dan 18 Haziran 1977’ye kadar ABD’nin Norveç büyükelçiliğini yaptı.
Sanayide yönetici
Eylül 1977’de General Electric’te nükleer ürünler bölümünün başkan yardımcısı ve genel müdürü olarak çalışmaya başladı; 1980’de GE’nin uçak ekipmanları bölümünün genel müdürlüğüne yükseldi. 1984’ten 1990’a kadar Textron’da üst düzey yöneticilik yaptı. Ocak 1990’da General Dynamics’e başkan yardımcısı olarak girdi, 1 Ocak 1991’de başkan ve CEO oldu.
Şirket onu çok zor bir tabloda karşıladı: 1990’ın son çeyreğinde 858 milyon dolarlık zarar vardı ve A-12 Avenger II programının iptali 700 milyon dolarlık kayıp getirmişti. Anders’in döneminde yaklaşık 3 milyar dolarlık varlık satıldı; F-16 üreten askerî uçak bölümü 9 Aralık 1992’de 1,5 milyar dolara Lockheed’e devredildi. Çalışan sayısı 98.600’den yaklaşık 35.000’e, satışlar 10 milyar dolardan 3,5 milyar dolara düştü; borç 430 milyon dolardan 183 milyon dolara indi ve hisse fiyatı dört katına çıktı. 1993’te CEO’luktan, 4 Mayıs 1994’te başkanlıktan ayrıldı.
Son yıllar ve ölümü
Emekli olduktan sonra Washington eyaletinde Anacortes’e yerleşti. William A. Anders Vakfı’nı eğitim ve çevre amaçlarıyla kurdu ve 1996’da Bellingham’da, sonradan Burlington’daki Skagit Regional Airport’a taşınan Heritage Flight Museum’u açtı.
Anders, 7 Haziran 2024’te 90 yaşında, kendi adına kayıtlı vintage bir Beechcraft T-34 Mentor uçağıyla Washington’ın San Juan County bölgesinde, Jones Adası ile Orcas Adası arasındaki sularda düşen uçakta hayatını kaybetti. Cenazesi Deniz Harp Okulu Mezarlığı’na defnedildi.
Neden önemli?
Anders’in adı Ay’da bir kratere verildi (1970); Uluslararası Astronomi Birliği ise Ekim 2018’de Earthrise fotoğrafında görünen krateri “Anders’ Earthrise” olarak adlandırdı. 1997’de ABD Astronot Onur Listesi’ne, 2004’te Ulusal Havacılık Onur Listesi’ne girdi ve 2023’te Smithsonian Ulusal Hava ve Uzay Müzesi’nin Michael Collins Ömür Boyu Başarı Ödülü’nü aldı. Ama onu asıl kalıcı kılan, Ay’ın yüzeyine bakmak için gittiği yerde, dönüp bakıp Dünya’yı fotoğraflamasıdır.























