Frank Borman

Frank Borman, Aralık 1968'de Ay'ın yörüngesine giren ilk insan ekibi Apollo 8'in komutanı olan Amerikalı astronottur. Jim Lovell ve William Anders ile birlikte Dünya'nın çekim etkisinden çıkan, Ay'ın arka yüzünü kendi gözleriyle gören ve Dünya'nın Ay ufkundan doğuşunu izleyen ilk insanlar oldular. Bundan önce, 1965'te Gemini 7 ile neredeyse 14 gün süren bir uçuşla uzay dayanıklılık rekorunu kırmıştı. NASA'dan sonra Eastern Air Lines havayolunun başına geçti. 2016-2023 arasında yaşayan en yaşlı Amerikalı astronottu.

Erken yaşamı ve eğitimi

Frank Frederick Borman II, 14 Mart 1928'de ABD'nin Indiana eyaletindeki Gary'de doğdu; ailesi daha sonra Arizona'nın Tucson kentine taşındı. 15 yaşında uçmayı öğrendi. 1950'de ABD Askerî Akademisi'nden (West Point) 670 kişilik sınıfının sekizincisi olarak mezun oldu. 1957'de Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nde (Caltech) havacılık mühendisliği yüksek lisansını tamamladı.

Kariyeri

Haziran 1950'de ABD Hava Kuvvetleri'nde teğmen oldu, savaş pilotu olarak yetişti ve Filipinler'de görev yaptı. Moody Hava Üssü'nde jet aletli uçuş eğitmenliği yaptıktan sonra 1960'a dek West Point'te termodinamik ve akışkanlar mekaniği dersleri verdi. 21 Nisan 1961'de Edwards Hava Üssü'ndeki deneme pilotu okulunu bitirdi ve Havacılık ve Uzay Araştırma Pilot Okulu'nun ilk sınıfında yer aldı. NASA, Eylül 1962'de onu "Yeni Dokuzlar" olarak bilinen ikinci astronot grubuna seçti.

Uzay yolculukları

Gemini 7 (1965)

Borman ve Jim Lovell, 4 Aralık 1965'te Dünya yörüngesine fırlatıldı ve 18 Aralık'a dek, toplam 13 gün 18 saatten fazla uzayda kaldı; kapsül Dünya çevresinde 206 tur attı. Bu uçuş, Soyuz 9'un 1970'teki uçuşuna dek en uzun insanlı uzay uçuşu olarak kaldı; ABD'de ise 1973'teki Skylab 2'ye dek geçilemedi. 15 Aralık'ta fırlatılan Gemini 6A, Gemini 7'ye yaklaşık 30 santimetreye kadar yaklaştı; iki ekip bu yakın buluşma sırasında telsizle konuştu.

Apollo 1 soruşturması

1967'de Apollo 1 kapsülünde çıkan yangında üç astronot öldükten sonra, kazayı inceleyen dokuz kişilik kurulda yer alan tek astronot Borman'dı. Nisan 1967'de ABD Kongresi'nde ifade verdi.

Apollo 8 (1968)

Apollo 8, 21 Aralık 1968'de fırlatıldı ve Saturn V roketinin ilk mürettebatlı uçuşu oldu. Borman komutan, Jim Lovell komuta modülü pilotu, William Anders ise Ay modülü pilotuydu (bu görevde Ay modülü taşınmadı). Araç 24 Aralık'ta yaklaşık dört dakikalık bir motor ateşlemesiyle Ay yörüngesine girdi ve yaklaşık 20 saat içinde Ay çevresinde on tur attı. Dördüncü turda Anders, Ay ufkundan yükselen Dünya'yı gösteren "Dünya Doğuşu" (Earthrise) fotoğrafını çekti.

Noel arifesinde, dokuzuncu turda ekip televizyon yayınında Tekvin (Yaratılış) kitabının ilk on ayetini okudu. Yayını o dönemde dünya nüfusunun tahminen dörtte biri canlı ya da kayıttan izledi ve zamanının en çok izlenen televizyon programı oldu; yayın bir Emmy ödülü de kazandı. Ay yörüngesinden ayrılıp eve dönüş yolculuğuna başladılar. Ekip 27 Aralık 1968'de Hawaii'nin güneybatısında Büyük Okyanus'a indi. Time dergisi üç astronotu 1968'in "Yılın Adamları" seçti.

NASA sonrası

Borman 1970'te albay rütbesiyle Hava Kuvvetleri'nden ve NASA'dan emekli oldu. Aynı yıl Eastern Air Lines'a katıldı; 1975'te şirketin genel müdürü, 1976'da yönetim kurulu başkanı oldu. Şirket, tarihinin en kârlı dört yılını onun yönetiminde yaşadı. Havayolu sektöründeki serbestleşme, artan borçlar ve sendikalarla yaşanan anlaşmazlıklar sonrasında 1986'da görevinden ayrıldı. 1988'de Robert J. Serling ile birlikte "Countdown" adlı özyaşam öyküsünü yayımladı. 7 Kasım 2023'te Montana'nın Billings kentinde 95 yaşında öldü.

Uzay ve astronomiye etkisi

Apollo 8, insanlığın başka bir gök cisminin çevresinde dolaştığı ilk yolculuktu. Görev, Saturn V'in insanlı ilk uçuşunu ve Ay yörüngesine giriş ile çıkışı gerçek koşullarda sınayarak Apollo 11 inişine giden yolda kritik bir adım oldu. Ekip, Ay'ın arka yüzünü doğrudan gören ilk insanlar oldu. "Dünya Doğuşu" fotoğrafı ise gezegenimizi uzayın karanlığında küçük ve kırılgan bir küre olarak gösterdi; Life dergisi onu "dünyayı değiştiren 100 fotoğraf" arasında saydı. Apollo programının tamamı için Ay'a yolculuklar sayfasına bakabilirsiniz.

Mirası

Apollo 8 komutanlığı nedeniyle 1 Ekim 1978'de Kongre Uzay Onur Madalyası'nı aldı. Apollo 8 ekibi 1969'da Collier Kupası'nı kazandı. Uluslararası Uzay Onur Listesi ve Ulusal Havacılık Onur Listesi'ne 1982'de, ABD Astronot Onur Listesi'ne 1993'te girdi. John Glenn'in Aralık 2016'daki ölümünden sonra yaşayan en yaşlı Amerikalı astronot oldu; ölümünün ardından bu unvan Apollo 8'deki ekip arkadaşı Jim Lovell'a geçti.

Bilmeye değer

• Gemini 7 sırasında Lovell'ın uzay giysisini uçuş içinde çıkaran ilk astronot olmasına izin verildi; NASA sonradan iki astronotun da uçuşun büyük bölümünü giysisiz geçirmesine onay verdi.
• Apollo 8, Saturn V roketinin ilk mürettebatlı uçuşuydu.
• West Point'i 670 kişilik sınıfında sekizinci olarak bitirdi.
• Apollo 11 sırasında Beyaz Saray'da NASA ile irtibatı sağlayan kişiydi.