Andrew Chaikin

Andrew Chaikin kimdir?

Andrew L. Chaikin (doğumu 24 Haziran 1956), Amerikalı bilim gazetecisi, uzay tarihçisi ve yazardır. En çok, 1994'te yayımlanan A Man on the Moon: The Voyages of the Apollo Astronauts (Ay'daki Adam: Apollo Astronotlarının Yolculukları) kitabıyla tanınır. Apollo programının insanlı uçuşlarını Apollo 7'den Apollo 17'ye kadar ayrıntısıyla anlatan bu kitap, Ay yolculuklarının en kapsamlı anlatılarından biri sayılır ve 1998'de HBO'da yayımlanan on iki bölümlük From the Earth to the Moon mini dizisine temel oldu. Chaikin edebiyatçı olmaktan önce bir gezegen bilimcisi adayıydı: üniversite yıllarında NASA'nın Mars'a gönderdiği Viking görevinde çalıştı, ardından gazeteciliğe geçti. Bugün Vermont'ta yaşıyor.

Uzay Gündem'in kitaplık bölümü bilimkurgu romanlarının yanında, uzay çağını belgeleyen kitapları da kapsar. Chaikin bu ikinci grubun önde gelen adlarındandır: yazdıkları kurgu değil, Apollo'nun ve Mars keşfinin gerçek tarihidir.

Hayatı ve bilimle tanışması

Chaikin, New York eyaletindeki Great Neck'te büyüdü. Brown Üniversitesi'nde jeoloji okudu. Öğrenciyken NASA ile Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nün (Caltech) ortak kurumu olan Jet İtki Laboratuvarı'nda (JPL) Viking programında stajyer olarak çalıştı. Resmî sitesindeki bilgilere göre 1976'da Viking 1 iniş aracının iki kamerasından sorumlu Lander Görüntüleme Ekibi'nin üyesiydi. Viking 1, 20 Temmuz 1976'da Mars yüzeyine indi ve Kızıl Gezegen'e başarıyla inen ilk araç oldu; Chaikin o anı ekibin içinden yaşadı.

Ardından Smithsonian Enstitüsü'nün Dünya ve Gezegen Araştırmaları Merkezi'nde (Center for Earth and Planetary Studies) araştırmacı olarak çalıştı. 1980'de bilim gazeteciliğine geçti. Yıllar içinde astronomi dergisi Sky & Telescope'ta editörlük yaptı; Popular Science, Newsweek ve Scientific American gibi yayınlara yazdı. 1999-2001 arasında Space.com sitesinde uzay ve bilimden sorumlu yürütücü editör olarak görev aldı. 2008-2011 arasında Montana Eyalet Üniversitesi'nde (Bozeman) öğretim kadrosundaydı.

Bilime katkısı: Mars'tan gezegen ansiklopedisine

Chaikin'in bilimle ilişkisi yalnızca anlatıcılıkla sınırlı değildir. 1981'de, ünlü jeolog Farouk El-Baz ve Ted A. Maxwell ile birlikte gezegen bilimi dergisi Icarus'ta Mars'ın Cerberus bölgesi üzerine bir makale yayımladı. Çalışmada, Mariner 9 sondasının görüntüleri ile Viking'in daha sonraki görüntüleri karşılaştırılarak bölgede zaman içinde görülen değişiklikler incelendi. Mars'ın uzay araçlarıyla keşfinin hikâyesi için Mars'ın keşif tarihi sayfamıza bakabilirsiniz.

Aynı yıl, J. Kelly Beatty ve Brian O'Leary ile birlikte Cambridge University Press'in yayımladığı The New Solar System (Yeni Güneş Sistemi) kitabının editörleri arasında yer aldı. Girişini Carl Sagan'ın yazdığı bu derleme, uzay sondaları çağında Güneş Sistemi'ni anlatan bir başvuru kitabı oldu ve sonraki yıllarda yeni baskılarla güncellendi; Chaikin 1999'daki dördüncü baskıda da editörler arasındaydı.

Chaikin'in bilim dünyasındaki yerini gösteren bir başka işaret de bir asteroittir: 1998'de keşfedilen 12539 Chaikin asteroidi onun adını taşır. Adlandırma gerekçesinde, Apollo programını konu alan kitabının HBO dizisine temel olduğu özellikle anılır.

A Man on the Moon ve Apollo anlatıları

A Man on the Moon, Chaikin'in sekiz yıllık emeğinin ürünüdür. Yazarın resmî biyografisine göre kitap için Ay'a giden 24 astronottan 23'üyle toplam 150 saati aşan söyleşi yaptı; yolculuklara yeryüzünden akıl, eğitim ve ekip çalışmasıyla katkı veren insanlarla da görüştü. Kitap 1994'te Viking yayınevinden çıktı. Ay yörüngesine ilk kez insan taşıyan Apollo 8'in Noel yolculuğundan, Neil Armstrong'un Apollo 11'deki ilk adımına, Apollo 13'ün kurtarılmasından son Ay yürüyüşlerine kadar uzanan anlatı, teknik ayrıntıyı astronotların kişisel deneyimleriyle birleştirir.

Kitap, Tom Hanks, Ron Howard, Brian Grazer ve Michael Bostick'in yapımcılığını üstlendiği From the Earth to the Moon dizisinin ana kaynağı oldu. 5 Nisan-10 Mayıs 1998 arasında HBO'da yayımlanan on iki bölümlük dizi, Mercury ve Gemini'den Apollo'nun sonuna kadar uzanan programı belgesel-dram biçiminde anlattı ve aynı yıl Primetime Emmy Ödülleri'nde en iyi mini dizi ödülünü kazandı. Chaikin dizinin ilk bölümünde, belgesel havasında çekilmiş sahnelerde Meet the Press programının sunucusu olarak kısa bir rol de üstlendi. Kitabın 2007'de Penguin'den çıkan karton kapaklı baskısına Tom Hanks önsöz, yazar da yeni bir sonsöz ekledi.

Chaikin, Apollo'yu başka açılardan da yazdı. Apollo 12 ile Ay'da yürüyen ve sonra ressam olan astronot Alan Bean ile birlikte Apollo: An Eyewitness Account (1998) kitabını hazırladı; John Glenn'in girişini yazdığı bu kitap Bean'in Ay resimlerini Chaikin'in metniyle buluşturur. Victoria Kohl ile birlikte yazdığı Mission Control, This is Apollo (2009) yine Bean'in resimleriyle ilk Ay yolculuklarını anlatır. Aynı yıl yine Kohl ile hazırladığı Voices from the Moon ise Apollo astronotlarının Ay deneyimini kendi anlatımlarından derler. Fotoğrafçı Michael Light'ın Apollo fotoğraflarından oluşan Full Moon (1999) kitabına deneme yazdı.

Uzay tarihinin geniş resmi

Chaikin'in Apollo dışındaki kitapları da uzay çağını geniş bir çerçevede ele alır. Smithsonian Ulusal Hava ve Uzay Müzesi ile hazırladığı Air and Space: The National Air and Space Museum Story of Flight (1997), uçuşun tarihini müzenin bakış açısıyla anlatır. Space: A History of Space Exploration in Photographs (2002) uzay keşfini fotoğraflarla izler; önsözünü Apollo 8 ve Apollo 13 astronotu Jim Lovell yazdı.

A Passion for Mars: Intrepid Explorers of the Red Planet (2008) ise yazarı gençliğindeki Viking deneyimine geri götürür. Kitap, Mars'ı anlamak için onlarca yıl uğraşan bilim insanlarının ve mühendislerin hikâyesini anlatır; önsözünü yönetmen James Cameron yazdı. Cameron, Chaikin'i uzay çağının en iyi tarihçisi olarak nitelendirmiştir. Mars hakkında temel bilgiler için Mars sayfamıza göz atabilirsiniz.

Chaikin, 1992'de çocuklara yönelik When Dinosaurs Walked adlı bir dinozor kitabı, 2001'de de cam sanatçısı Josh Simpson üzerine bir kitap yazdı; ama yazarlığının merkezinde hep insanın uzaya açılması durdu.

Earthrise fotoğrafı ve NASA ile çalışmaları

Chaikin'in uzay tarihine katkılarından biri, insanlık tarihinin en tanınmış fotoğraflarından Earthrise (Dünya'nın Doğuşu) üzerinedir. Fotoğraf, 24 Aralık 1968'de Apollo 8 Ay yörüngesindeyken çekildi. Yıllarca görev komutanı Frank Borman'ın en azından ilk siyah-beyaz kareyi çektiği anlatıldı. 2013'te, fotoğrafın 45. yılında NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Ernie Wright'ın ekibi, Ay Keşif Yörünge Aracı'nın (LRO) yüzey verilerini ve görev ses kayıtlarını kullanarak o anı yeniden canlandıran bir görselleştirme hazırladı. Videonun anlatım metnini Chaikin yazdı ve seslendirdi. Bu çalışma, ilgili karelerin hepsini William Anders'in çektiğini ortaya koydu; Borman da sonradan bu sonucu kabul etti. Chaikin konuyu 2018'de Smithsonian dergisinde yayımlanan bir yazıyla ayrıca ele aldı.

Chaikin, resmî biyografisine göre NASA'ya uzay politikası ve kamuoyuyla iletişim konularında danışmanlık yaptı. Sitesinde NASA'nın proje yöneticileri ve mühendislerine yönelik eğitim programı APPEL için hazırlanmış, Apollo 1 yangınından çıkarılan dersleri ve uzay uçuşunda başarının ilkelerini işleyen ders malzemeleri yer alır. Böylece Apollo tarihine dair birikimi, bugünün görevlerini planlayan mühendislere de aktarılmış oldu.

Ödülleri ve tanınması

• 12539 Chaikin asteroidi onun adını taşır.
• A Man on the Moon'a dayanan From the Earth to the Moon, 1998'de en iyi mini dizi dalında Primetime Emmy Ödülü'nü kazandı.
• Uluslararası Astronomik Sanatçılar Derneği'nin (International Association of Astronomical Artists) kurucuları arasında yer aldı.

Chaikin ayrıca ABD'de NPR radyosunun Morning Edition programına düzenli konuk olarak katıldı; 2011'de The Colbert Report'a çıktı.

Etkisi

A Man on the Moon, yayımlandığından bu yana Apollo üzerine yazılan pek çok çalışmanın başvurduğu temel kaynaklardan biri oldu. Ay yolcularının neredeyse tamamıyla yapılan uzun söyleşilere dayanması, kitaba bir tarih anlatısı olmanın yanında sözlü tarih kaydı değeri de kazandırdı; o astronotların çoğu artık aramızda değil. HBO dizisi aracılığıyla da Apollo'nun hikâyesi yeni bir kuşağa ulaştı. Chaikin'in bir gezegen bilimci gibi düşünüp gazeteci gibi yazması, teknik doğrulukla okunabilirliği bir arada tutmasını sağladı. Ay yolculuklarının genel tarihi için Ay'a yolculuklar sayfamıza göz atabilirsiniz.