Wayne Warga

Wayne Warga kimdir?

Wayne Warga (1938-1994), Amerikalı gazeteci, yabancı muhabir ve yazardır. Kariyerinin büyük bölümünde eğlence dünyası üzerine yazdı ve polisiye romanlar kaleme aldı. Uzay okuru için önemi tek bir kitaptan gelir: Ay'a ayak basan ikinci insan olan astronot Buzz Aldrin'le birlikte yazdığı Return to Earth (Dünya'ya Dönüş, 1973). Bu anı kitabı, Apollo 11'in kahramanlarından birinin dönüşten sonra yaşadığı depresyonu açıkça anlatır ve 1976'da bir televizyon filmine uyarlandı.

Hayatı

Wayne Philip Warga 26 Ocak 1938'de Los Angeles'ta doğdu. Güney California Üniversitesi'nde (USC) okudu. Gazeteciliğe Life dergisinde başladı ve derginin yabancı muhabiri olarak Küba'dan Doğu Berlin'e Soğuk Savaş'ın sıcak noktalarından haber yaptı.

1970'lerde Los Angeles Times gazetesinin kültür-sanat eki "Calendar"ın editör yardımcısıydı. Daha sonra televizyona geçti: USA Today: The Television Show programı için yazdı, Entertainment Tonight ve Entertainment This Week programlarının baş yazarlığını yaptı. Ardından kitaplara yöneldi ve hem kurgu dışı eserler hem de romanlar yazdı.

Warga havacılığa tutkundu. Polisiye yazarı arkadaşı Robert Crais'in ölümünün ardından yazdığı anma yazısına göre çocukluğundan beri pilot olmayı hayal ediyordu; havacılık kitapları okur, küçük havaalanlarını ve uçak müzelerini dolaşırdı. Crais pilot lisansını aldıktan sonra Warga'yı Cessna 172 ile uçuşa götürdü ve ona kumandayı verdi. Warga kendi lisansı için hazırlanırken hastalandı. İngiltere'ye yaptığı bir gezide Duxford'daki İmparatorluk Savaş Müzesi'nde Spitfire ve Hurricane uçaklarını görmeye gitmişti; Crais'e göre en büyük hayallerinden biri, California'nın Chino kentindeki Planes of Fame müzesinde İkinci Dünya Savaşı'ndan kalma bir pervaneli savaş uçağıyla uçmaktı. Hastalığı bu hayali gerçekleştirmesine izin vermedi.

Ölümünden birkaç yıl önce, bir Japon şirketinin ürettiği ve ABD'de dağıtılan, kirlenmiş bir L-triptofan (besin takviyesi olarak satılan bir amino asit) partisi yüzünden ağır biçimde hastalandı. Crais'e göre bu hastalık sinir ve bağışıklık sistemini bozdu ve onu kalıcı olarak engelli bıraktı. Birkaç yıl sonra kansere yakalandı ve kemoterapi gördü. Wayne Warga 27 Nisan 1994'te Los Angeles'ta, 56 yaşında kanserden öldü.

Return to Earth: Ay'dan dönen astronotun hikâyesi

Return to Earth, Warga'nın Buzz Aldrin'le birlikte yazdığı ve 1973'te Random House tarafından yayımlanan otobiyografik kitaptır. Kitabın konusunu anlamak için Aldrin'in hikâyesine kısaca bakmak gerekir.

Edwin "Buzz" Aldrin, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden (MIT) astronotik alanında doktora derecesi almış, doktoralı ilk astronottu; yörüngede iki aracın buluşmasına (rendezvous) dair tezi yüzünden arkadaşları ona "Dr. Rendezvous" derdi. İlk uzay uçuşunu 1966'da Gemini 12 ile yaptı ve araç dışında beş saati aşkın süre çalıştı. 21 Temmuz 1969'da (UTC), Neil Armstrong'dan 19 dakika sonra Ay yüzeyine ayak bastı; Michael Collins o sırada komuta modülüyle Ay yörüngesinde bekliyordu. Bu an Aldrin'i dünyanın en tanınmış insanlarından biri yaptı. Ama dönüşten sonraki yıllar onun için zor geçti. 1971'de NASA'dan ayrılıp Kaliforniya'daki Edwards Hava Üssü'nde Hava Kuvvetleri'nin test pilotu okulunun komutanlığına atandı. Yönetim ve test pilotluğu deneyimi olmadan üstlendiği bu görev ağır bir strese dönüştü. Depresyon belirtileri gösteren Aldrin, Wilford Hall Tıp Merkezi'nde dört hafta tedavi gördü. Annesinin Mayıs 1968'de intihar etmesi ve ailesindeki depresyon öyküsü de bu tablonun parçasıydı. O dönemde ruh sağlığı sorunları büyük bir damga taşıyordu ve bir subayın kariyerini bitirebilirdi. Aldrin 1 Mart 1972'de 21 yıllık hizmetin ardından Hava Kuvvetleri'nden emekli oldu.

Return to Earth işte bu dönemi anlatır: Ay'a giden astronotun Dünya'ya dönüşünden sonraki iç dünyasını, klinik depresyonla mücadelesini ve alkolle sorunlarının başlangıcını. Aldrin'in 2009'daki ikinci anı kitabı Magnificent Desolation da aynı mücadeleyi ve sonrasını ele aldı. Ruh sağlığı sorunlarının damgalandığı bir dönemde, Ay'a yürümüş bir subayın bunları kendi adıyla yazması dikkat çekiciydi. Kitap, Warga'nın Robert Crais tarafından "çok satan" olarak anılan iki biyografi çalışmasından biridir.

Kitabın televizyon uyarlaması

Kitap, aynı adla bir televizyon filmine uyarlandı. Return to Earth ilk kez 14 Mayıs 1976'da ABC kanalında yayımlandı. Jud Taylor'ın yönettiği filmde Buzz Aldrin'i Cliff Robertson, eşi Joan Aldrin'i Shirley Knight canlandırdı; Ralph Bellamy Aldrin'in babası rolündeydi. Aldrin filmde danışman olarak çalıştı ve Robertson'la rolü üzerinde birlikte çalıştı. Film, Aldrin'in evliliğinin dağılmasını, depresyon ve alkolizmle mücadelesini ve psikiyatrik tedavi için hastaneye yatırılmasını dramatize etti. Los Angeles Times filmi "düzgün, iyi oynanmış, ama ilhamsız" bulmuştu.

Aldrin sonraki yıllarda başka yapımlarda da canlandırıldı; Onu canlandıran oyunculardan Bryan Cranston, Apollo programında Ay'a yürüyen 12 astronotu anlatan 2005 yapımı IMAX belgeseli Magnificent Desolation: Walking on the Moon 3D'de de rol aldı. Apollo 11 görevini arşiv görüntüleriyle izlemek isteyenler için Apollo 11 belgeseli, aynı görevi Armstrong'un gözünden anlatan bir film için Ay'da İlk İnsan iyi bir başlangıçtır.

Diğer eserleri

Warga'nın kurgu dışı eserleri arasında, oyuncu Natalie Wood'un kız kardeşi Lana Wood ile yazdığı Natalie: A Memoir by Her Sister (1984) de vardır. Romancı olarak ise kahramanı Jeffrey Dean olan üç polisiye yazdı:

• Hardcover (Shamus Ödülü'nü kazanan ilk romanı)
• Fatal Impressions (1989)
• Singapore Transfer (1991)

Robert Crais'in anlattığına göre Warga son romanı Singapore Transfer'ı hastalığı ilerlemişken, sürekli ağrı içinde ve günde ancak bir saat kadar klavye başında oturabilerek tamamladı.

Bilimle ve uzay tarihiyle ilişkisi

Warga bilim insanı ya da bilim yazarı değildi; uzay tarihine katkısı bir tanıklığı kayda geçirmekti. Return to Earth, Apollo döneminin kamuoyuna sunulan kusursuz astronot imajının ardındaki insanı gösteren erken bir metin olarak önem taşır. Aldrin'in 1970'lerin başında yaşadıklarını açıkça anlatması, astronotların da Dünya'ya döndükten sonra zorlanabilen, desteğe ihtiyaç duyabilen insanlar olduğunu kamuoyuna gösterdi. Astronotların ruh sağlığı, uzun süreli görevlerin planlandığı bugün de uzay uçuşlarının önemli konularından biri.

Mercury dönemi astronotlarının kamusal imajının nasıl kurulduğunu anlatan The Right Stuff ile Apollo 13 komutanı Jim Lovell'in anlatısı Kayıp Ay, astronot anılarını okumak isteyenler için Return to Earth'ün yanına konabilecek iki kitaptır.

Ödülleri

Warga'nın ilk romanı Hardcover, Amerika Özel Dedektif Yazarları Derneği'nin (Private Eye Writers of America) verdiği Shamus Ödülü'nü 1986'da "En İyi İlk Özel Dedektif Romanı" dalında kazandı.

Etkisi

Wayne Warga'nın adı bugün daha çok eğlence gazeteciliği ve polisiye romanlarıyla anılıyor. Uzay tarihindeki izi ise Return to Earth üzerinden sürüyor: Kitap, Aldrin'in kendi zorluklarını açık sözlülükle anlatmasının ilk belgesi oldu; aynı anlatı 2009'da Magnificent Desolation ile sürdü. Cliff Robertson'lı televizyon uyarlaması da bir Apollo astronotunun ruhsal sıkıntılarını Ay inişinden yalnızca yedi yıl sonra ekrana taşıdı.