William L. Moore

William L. Moore kimdir?

William Leonard Moore (doğumu 31 Ekim 1943), Amerikalı yazar ve UFO araştırmacısıdır. 1970'lerin sonundan 1980'lerin sonuna kadar UFO çevrelerinin en çok konuşulan adlarından biriydi. Bermuda Şeytan Üçgeni kitabıyla tanınan Charles Berlitz ile birlikte iki kitap yazdı: 1979'da yayımlanan The Philadelphia Experiment: Project Invisibility (Philadelphia Deneyi: Görünmezlik Projesi) ve 1980'de yayımlanan The Roswell Incident (Roswell Olayı). İkincisi, 1947'de New Mexico'da bulunan balon enkazını "düşmüş uzaylı gemisi" efsanesine dönüştüren ilk kitaptır. Moore'un adı daha sonra sahte "Majestic 12" belgeleriyle de anıldı; 1989'da ise UFO araştırmacılarına bilerek yanlış bilgi aktardığını kendisi açıkladı.

Uzay Gündem'in kitaplık bölümü yalnız bilimkurguyu değil, uzay ve dünya dışı yaşam üzerine yazılmış popüler iddia kitaplarını da ele alır. Moore bu ikinci grubun tipik örneğidir: kitapları kurgu olarak değil, gerçek olayların anlatısı olarak sunuldu; ama tarihçiler ve bilim insanları anlatılanların büyük kısmının dayanaksız olduğunu gösterdi.

Hayatı

Moore gençlik yıllarından beri UFO'larla ilgileniyordu. Pennsylvania'nın Greenville kasabasındaki Thiel College'dan 1965'te mezun oldu ve bir süre çeşitli liselerde dil ve beşerî bilimler öğretmenliği yaptı. Bu sırada ABD'deki amatör UFO örgütü Mutual UFO Network'ün (MUFON) Arizona eyalet bölüm yöneticiliğini üstlendi. Ardından öğretmenliği bırakıp serbest yazarlığa geçti.

Yazarlık kariyerinin en verimli dönemi kısa sürdü. İki kitabı art arda çıktı, ardından UFO dünyasının iç tartışmalarının ve komplo iddialarının merkezine yerleşti. 1980'lerin sonundan sonra adı UFO tartışmalarında giderek daha az duyuldu.

Philadelphia Deneyi kitabı

"Philadelphia Deneyi", ABD Donanması'nın 1943 sonbaharında Philadelphia Tersanesi'nde USS Eldridge adlı muhrip eskortunu görünmez kılmaya çalıştığı iddiasıdır. Hikâyenin kaynağı Carl M. Allen adlı eski bir ticaret gemisi denizcisidir. Allen, 1956'dan itibaren "Carlos Miguel Allende" adını da kullanarak UFO yazarı Morris K. Jessup'a mektuplar yazdı; Albert Einstein'ın yayımlanmamış kuramlarına dayanan bir deneyle geminin görünmez olduğunu, hatta bir süreliğine Norfolk'a "ışınlandığını" anlattı.

Moore ile Berlitz, 1979'da bu mektuplardan yola çıkan kitaplarını gerçek bir olayın belgelenmesi olarak sundu. Kitap hikâyeyi Einstein'ın "kayıp" birleşik alan kuramı, gizli deneyler ve hükümetin örtbas çabası gibi unsurlarla genişletti ve konuyu geniş kitlelere taşıdı. 1984'te Stewart Raffill'in yönettiği The Philadelphia Experiment adlı zaman yolculuğu filmi bu hikâyeden gevşekçe uyarlandı.

Eleştiriler sert oldu. Komplo filmleri üzerine çalışan yazar Barna William Donovan'a göre kitap, en kararlı paranormal meraklıları tarafından bile asılsız bir şehir efsanesinin özensiz tekrarı olarak görüldü. Kitabın bir yıl önce çıkmış Thin Air adlı bir romandan temel öğeler aldığı da ileri sürüldü. Donanma'nın yanıtı ise açıktı: böyle bir deney yapılmadı. Eldridge 27 Ağustos 1943'te hizmete girmişti ve iddia edilen tarihte deneme seferindeydi. Deneyle anılan Deniz Araştırmaları Ofisi (ONR) ise 1946'da kurulmuştu; ONR 1996'da radar görünmezliği üzerine 1943'te ya da başka bir zamanda hiçbir araştırma yürütmediğini açıkladı.

Roswell Olayı kitabı

Haziran 1947'de bir çiftçi, New Mexico'daki Corona yakınlarında kalay folyosu, lastik, bant ve ince tahta çubuklardan oluşan bir enkaz buldu. Roswell Ordu Hava Üssü önce bir "uçan disk" ele geçirdiğini duyurdu, bir gün içinde açıklamayı geri çekip enkazın sıradan bir hava balonu olduğunu söyledi. Gerçekte parçalar, Sovyet nükleer denemelerini dinlemek için tasarlanmış çok gizli Mogul Projesi'nin balon dizisine aitti. Olayın ayrıntısı Roswell 1947 sayfamızda anlatılıyor.

Konu 1978'de, emekli subay Jesse Marcel'in UFO araştırmacısı Stanton Friedman'a enkazın dünya dışı kökenli olduğuna inandığını söylemesiyle yeniden gündeme geldi. Friedman araştırmasını yayımlamak için Moore ile çalıştı; Moore da Berlitz'i projeye kattı. Ekim 1980'de çıkan The Roswell Incident, Friedman'ı yalnızca araştırmacı olarak anarak Moore ve Berlitz imzasıyla yayımlandı.

Kitaba göre New Mexico çölü üzerinde nükleer silah çalışmalarını gözleyen bir uzay aracına yıldırım çarpmış, mürettebat ölmüş, hükümet de olayı örtbas etmişti. Yazarlar 90'dan fazla tanıkla konuştuklarını söyledi; ama kitapta yalnızca 25 kişinin anlatımı yer aldı, bunlardan yalnızca yedisi enkazı gördüğünü, beşi de dokunduğunu iddia etti. Uzaylı cesetleri hikâyesi de ilk kez bu kitapta ortaya çıktı: ölmüş bir inşaat mühendisine dayandırılan ikinci el anlatımlara göre cesetler, asıl enkaz alanının yaklaşık 150 mil batısındaki San Agustin Ovası'nda bulunmuştu. Marcel ise hiçbir zaman ceset sözü etmemişti.

Antropolog Charles Ziegler bu kitabı Roswell efsanesinin "birinci sürümü" olarak niteledi. Berlitz ile Moore'un anlatısı 1980'ler boyunca baskın kaldı, sonra ticari potansiyeli gören başka yazarlar birbirleriyle çelişen yeni sürümler üretti. Kitap ise yazarlarının beklediği ticari etkiyi yaratmadı.

Majestic 12 ve dezenformasyon itirafı

The Roswell Incident'ın yayımlanmasından sonra Richard C. Doty ve kendilerini Hava Kuvvetleri istihbarat subayı olarak tanıtan başka kişiler Moore'a yaklaştı. Moore'a, dünya dışı araç ele geçirildiğine dair somut kanıt verileceği sözü verildi; bu söz hiç yerine getirilmedi. Moore bu süreçte başka UFO araştırmacıları hakkında not tuttu ve UFO topluluğuna bilerek yanlış bilgi yaydı. Bu ilişkinin en ağır bedelini, sığır ölümlerini UFO'larla ilişkilendiren girişimci Paul Bennewitz ödedi; yanıltıcı belgelerle kuşkuları körüklenen Bennewitz sonunda psikiyatri tedavisi görmek zorunda kaldı.

"Majestic 12" ya da "MJ-12", 1947'de Başkan Harry S. Truman'ın emriyle kurulduğu ve düşen uzay araçlarını incelediği ileri sürülen gizli bir komitedir. 11 Aralık 1984'te Moore'un çalışma arkadaşı Jaime Shandera'ya, Moore'dan gelen bir telefonun hemen ardından, banyo edilmemiş bir film rulosu ulaştı; ruloda bu komiteden söz eden "çok gizli" belgelerin fotoğrafları vardı. Belgeler 1987'de kamuoyuna yayıldı. Sonraki incelemeler belgelerin sahte olduğunu gösterdi: Truman'ın imzası başka bir mektuptan fotokopiyle aktarılmıştı ve belgelerdeki alışılmadık tarih yazımı dönemin resmî yazışmalarında değil, Moore'un kişisel notlarında görülüyordu. Belgeleri alan herkes bir şekilde Moore ile bağlantılıydı. FBI belgeleri "tamamen sahte" ilan etti. Moore ise belgelerin, gizli Hava Kuvvetleri projelerinden dikkati dağıtmak için hükümetin yürüttüğü bir dezenformasyon kampanyasının parçası olduğunu savundu.

1989'daki MUFON konferansında Moore, Hava Kuvvetleri Özel Soruşturmalar Ofisi (AFOSI) adına Bennewitz'e karşı "dezenformasyon" faaliyetlerine katıldığını açıkladı. Bu itiraf UFO çevrelerinde büyük tepki gördü; Roswell iddialarını savunanlar Moore'a sırt çevirdi ama komplo kuramının kendisinden vazgeçmedi. Mark Pilkington'ın 2010 tarihli Mirage Men kitabı ve aynı adlı 2013 belgeseli Moore ile Doty arasındaki ilişkiyi ayrıntılı olarak ele aldı.

Bilimle ilişkisi: iddialar ve verilerin cevabı

Moore bir bilim insanı değildi ve kitapları bilime katkı sunmadı; ama bilimin olağanüstü iddiaları nasıl sınadığını göstermek için iyi bir örnek oluşturdu. Üç başlıkta da açıklamalar sıradan kanıtlardan geldi:

• Roswell: ABD Hava Kuvvetleri 1990'larda yayımladığı raporlarla enkazın Mogul Projesi'ne ait olduğunu gösterdi. Enkazdaki "hiyeroglif" diye anlatılan semboller bile projenin bir oyuncak üreticisinden aldığı yapışkan bantlardaki desenlerle eşleşti.
• Philadelphia Deneyi: Araştırmacı Jacques Vallée, gemilerin manyetik mayınlara yakalanmamak için uygulanan degaussing (manyetik iz silme) işleminin çarpıtılmış anlatımlarının efsaneyi beslemiş olabileceğini ileri sürdü. Bu yöntem gemiyi manyetik algılayıcılar için "görünmez" kılar, ama ışığı ya da radarı etkilemez.
• Majestic 12: Belge incelemesi, imzaların ve biçim hatalarının izini sürerek sahteciliği ortaya koydu. Carl Sagan, belgelerin bir masaldaki gibi kapı önüne bırakılmış olmasını ve hiçbir köken bilgisi taşımamasını eleştirdi.

Sagan'ın şüphecilik üzerine yazdıkları Karanlık Bir Dünyada Bilimin Mum Işığı sayfamızda, dünya dışı yaşamı gerçekten arayan bilimsel çalışmalar ise Dünya dışı yaşam arayışı sayfamızda ele alınıyor. ABD'nin tanımlanamayan hava olaylarını resmî olarak inceleme tarihi için UFO'dan UAP'ye sayfasına, son dönem incelemelerin vardığı sonuçlar için AARO raporları sayfasına bakılabilir.

Ödülleri ve eleştirel karşılanışı

Moore'un bilinen bir edebiyat ya da bilim ödülü yoktur. Kitapları eleştirmenlerden olumlu not almadı. Donovan'ın aktardığına göre eleştirmenler The Roswell Incident'ı yazarların hayalî spekülasyonlara ve dayanaksız sonuçlara sıçradığı, ikinci ve üçüncü el anlatımlardan oluşan bir derleme olarak değerlendirdi. MJ-12 belgelerinin sahte olduğu anlaşıldığında ise suçlayıcı parmaklar yine Moore'u gösterdi. Şüpheci yazar Brian Dunning, 2016'da Skeptoid programının "Majestic 12'nin Gizli Tarihi" bölümünde konunun geçmişini inceledi ve Moore'un hükümet dezenformasyonu tezine de yer verdi.

Etkisi

Moore'un asıl etkisi kitaplarının satışında değil, başlattığı anlatılarda görülür. Roswell'in "düşmüş uzay gemisi ve saklanan cesetler" sürümü onun ve Berlitz'in kitabıyla doğdu; bu anlatı sonraki on yıllarda bilimkurgu edebiyatında, sinemada ve televizyonda kalıplaşmış bir motife dönüştü. Majestic 12 de modern UFO komplo kuramlarının temel taşlarından biri oldu ve hâlâ bu belgelerin gerçek olduğunu savunanlar var.

Öte yandan Moore'un hikâyesi, UFO tarihinin önemli bir dersini de taşıyor: devletin gerçekten sakladığı şeyler, bu örnekte Mogul balonları ya da istihbarat birimlerinin araştırmacıları yanıltma çabaları, uzaylı efsanelerine yakıt olabiliyor. Gizlilik ile yanlış bilginin bir araya gelmesi, Ay'a iniş komplo iddiaları gibi başka uzay efsanelerinde de görülen bir örüntüdür. Moore'un ortağı Berlitz'in daha önceki çok satan kitabı için Bermuda Şeytan Üçgeni sayfamıza bakabilirsiniz.