Güneş batarken neden kızıl olur?

Güneş batarken kızıl görünür, çünkü ufka yakınken ışığı atmosferin içinde öğle vaktine göre çok daha uzun bir yol kat eder ve bu yolda mavi ile yeşil ışık neredeyse tamamen saçılıp ayıklanır; gözümüze ulaşan ışıkta geriye turuncu ve kırmızı kalır. Kalan kızıl ışık bulutlara ve havadaki toz parçacıklarına çarpıp saçıldığında ufkun tamamı turuncu ve kırmızıya boyanır. Güneş'in kendisi beyazdır; renk değişimi tamamen atmosferin işidir.

Gökyüzü gündüz mavi, akşam neden kırmızı?

İkisinin nedeni aynıdır. Havadaki azot ve oksijen molekülleri, görünür ışığın dalga boyundan çok daha küçüktür. Böyle küçük parçacıklar kısa dalga boylu mavi ve yeşil ışığı, uzun dalga boylu kırmızıdan çok daha güçlü biçimde her yöne saçar; bu olaya Rayleigh saçılması denir. Öğle vakti Güneş tepedeyken ışık atmosferin ince bir dilimini geçer: saçılan mavi gökyüzünü doldurur, Güneş'in kendisi ise beyaza yakın, hafif sarımsı görünür. Akşam ise ışık ufka paralel uzanan kalın bir hava katmanını aşmak zorundadır; mavi ve yeşil yol boyunca tükenir. Gökyüzünün mavi rengini Gökyüzü neden mavi? yazımızda anlattık.

Bulutlar ve toz rengi nasıl etkiler?

Gün batımını gösterişli yapan çoğu zaman bulutlardır. Kızıla dönmüş güneş ışığı bulut damlacıkları gibi büyük parçacıklara çarptığında yeniden saçılır ve ufku geniş bir alanda turuncu ve kırmızıya boyar. Bu büyük parçacıklarla olan saçılmaya Mie saçılması denir; Rayleigh saçılmasından farklı olarak bütün renkleri aşağı yukarı eşit saçar, ama ışık zaten kızıllaştığı için rengi yoğunlaştırır. Gün batımlarının çoğu zaman gün doğumlarından daha canlı olmasının bir nedeni de budur: akşam havasında gün boyu biriken toz, aerosol ve kirlilik parçacıkları sabahkinden fazladır.

Güneş batarken neden basık görünür?

Atmosfer ışığı yalnız saçmakla kalmaz, bir mercek gibi büker de. Bu kırılma ufukta en güçlüdür, yaklaşık 34-35 yay dakikası, yani Güneş'in görünen çapından biraz fazla. Bu yüzden Güneş'in alt kenarı ufka değiyormuş gibi göründüğü anda Güneş aslında geometrik olarak ufkun altındadır. Kırılma ufkun yarım derece üstünde 29 yay dakikasına düştüğü için Güneş'in alt kenarı üst kenarından daha fazla yukarı kalkar; disk dikey yönde çapının yaklaşık altıda biri kadar basılmış görünür.

Verileri göster

Ufukta kırılma	Yaklaşık 34-35 yay dakikası
Ufkun 0,5 derece üstünde	Yaklaşık 29 yay dakikası
Güneş'in görünen basıklığı	Çapın yaklaşık 1/6'sı

Mars'ta gün batımı neden mavi?

Mars'ta durum tersine döner. NASA'nın Curiosity gezgini 15 Nisan 2015'te Gale Krateri'nden ilk renkli gün batımını görüntülediğinde, Güneş'in çevresi mavimsi bir hâle bürünmüştü. NASA'nın açıklamasına göre Mars atmosferindeki çok ince toz parçacıkları mavi ışığın atmosferi daha verimli geçmesine izin verir; bu yüzden mavi ton Güneş'in hemen çevresinde kalırken sarı ve kırmızı ışık gökyüzüne daha geniş biçimde dağılır. Etki, ışığın atmosferde en uzun yolu aldığı gün batımında en belirgindir. Perseverance'ın 9 Kasım 2021'de görüntülediği gün batımı ise atmosferde toz az olduğu için daha soluk renkliydi.

Güneş batarken bakmak güvenli mi?

Güneş'e, ufka yaklaşmış olsa bile uzun süre doğrudan bakmayın; parlakken bakmak gözde kalıcı hasar bırakabilir. Dürbün ya da teleskopla Güneş'e asla filtresiz bakmayın; güvenli yöntemleri Güneş tutulmasına çıplak gözle bakılır mı? yazımızda bulabilirsiniz.

Kısaca

• Ufuktaki Güneş'in ışığı atmosferde çok uzun yol alır; mavi ve yeşil yolda saçılıp tükenir.
• Geriye kalan turuncu-kırmızı ışığı bulutlar ve toz yeniden saçarak ufku boyar.
• Akşam havasında daha çok parçacık olduğu için gün batımları genellikle gün doğumlarından canlıdır.
• Işığın kırılması batan Güneş'i basık gösterir ve onu geometrik ufkun altındayken bile görünür kılar.
• Mars'ta ince toz yüzünden gün batımı mavimsidir.