IRIS² uyduları için ilk anten siparişi: MDA, 66 uydulu ilk katmana dijital anten verecek

Kanadalı uzay şirketi MDA Space, Avrupa Birliği'nin güvenli uydu iletişim programı IRIS²'nin ilk katmanını oluşturacak 66 uydu için anten alt sistemlerini üretmek üzere Thales Alenia Space ile anlaştı. Şirketin 30 Ekim'de Toronto'dan yaptığı açıklamaya göre bu, işe başlama izni niteliğinde bir ön anlaşma; şirketin bütün iş kapsamını içerecek kesin sözleşme henüz sonuçlanmadı. MDA, anlaşmanın değerini dolar işaretiyle "100 milyonun üzerinde" olarak verdi.

Anlaşmanın konusu, şirketin AURORA adını verdiği dijital faz dizili antenler ve bunları yöneten dijital anten denetleyicisi. Donanım, MDA'nın Montréal'deki tesisinde tasarlanıp üretilecek ve test edilecek. Uydular alçak Dünya yörüngesinde çalışacak; MDA'nın genel müdürü Mike Greenley'e göre ilk "Katman 1" uydularının 2029'da fırlatılması planlanıyor. Greenley anlaşmayı şirket ve AURORA teknolojisi için bir dönüm noktası olarak niteledi.

Hareketli parçası olmayan anten

Faz dizili anten, tek bir büyük çanak yerine çok sayıda küçük yayıcı elemandan oluşur. Her elemana giden sinyalin zamanlaması, yani fazı ayarlanarak demet, anteni fiziksel olarak döndürmeden istenen yöne çevrilir. Dijital demet oluşturmada bu ayar yazılımla yapıldığından aynı anten aynı anda birden çok demet üretebilir ve demetlerin biçimi uydu yörüngedeyken değiştirilebilir. MDA, AURORA'yı doğrudan yayıcı dizi olarak tanımlıyor ve sistemin yüksek adetli üretim için tasarlandığını vurguluyor. Gökyüzünde hızla yer değiştiren alçak yörünge uydularında, yerdeki kullanıcıları kesintisiz izleyebilmek için bu esneklik belirleyici.

IRIS² neden önemli?

IRIS², İngilizce adının kısaltmasıyla "Uyduyla Dayanıklılık, Ara Bağlantı ve Güvenlik Altyapısı", AB'nin Güvenli Bağlantı Programı'nın adı. Amaç, hükümetlerin, güvenlik güçlerinin ve acil durum hizmetlerinin Avrupa dışındaki ticari ağlara bağımlı kalmadan güvenli iletişim kurabileceği bir Avrupa ağı kurmak. Avrupa Komisyonu programın sahibi ve yöneticisi, Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ise tasarım otoritesi.

Komisyon, 16 Aralık 2024'te SES, Eutelsat ve Hispasat'tan oluşan SpaceRISE konsorsiyumuyla 12 yıllık imtiyaz sözleşmesini imzalamıştı. ESA'nın o günkü açıklamasına göre sözleşme süresince toplam maliyet 10,6 milyar avro; bunun 6 milyar avrosu AB bütçesinden, 550 milyon avrosu ESA'dan, 4 milyar avrodan fazlası özel sektörden geliyor.

Plan bu yıl büyüdü. SpaceRISE'ın 7 Ağustos 2026 tarihli açıklamasına göre bir gün önce imzalanan uygulama anlaşmasıyla programa alçak yörüngede 66 uydu daha eklendi ve ana takımyıldız 348 uyduya çıktı: 330'u alçak, 18'i orta yörüngede. Thales Alenia Space'in eylül ayındaki açıklamasında alçak yörünge uydularının yaklaşık 1.200 kilometrede, orta yörünge uydularının yaklaşık 8.000 kilometrede olacağı belirtiliyor. SpaceRISE'a göre eklenen katman, savunma, güvenlik ve acil durum hizmetleri için devlete ayrılan kapasiteyi AB içinde yüzde 60, dünya genelinde yüzde 54 artıracak. Polonya 656 milyon, Macaristan 500 milyon avro taahhüt etti; İspanya 1,6 ile 2 milyar avro arasında yatırım açıkladı.

Katmanlar ve sanayi payları

Thales Alenia Space'in 10 Eylül'de duyurduğuna göre "IRIS² Katman Bir" adı verilen ilk 66 uydu yalnız Ka bandında çalışacak ve 2029'da fırlatılacak. Bu uyduların haberleşme yükünü Thales Alenia Space, platformlarını Airbus Defence and Space üretecek. Ku ve Ka bantlarını birlikte kullanacak 264 uyduluk ikinci katmanın fırlatmaları 2030'da başlayacak; bu uyduların platformları Belçikalı Aerospacelab'den gelecek. Thales Alenia Space, programdaki toplam payının 3 milyar avroyu aşmasını bekliyor. MDA'nın antenleri, işte bu ilk 66 uydunun haberleşme yükünün parçası olacak.

Programın çekirdek üreticileri Airbus Defence and Space, Thales Alenia Space, OHB ve Aerospacelab. Avrupa'nın egemen altyapı olarak tanımladığı bir takımyıldızda kritik bir alt sistemin Kanadalı bir şirketten gelmesi bu açıdan dikkat çekiyor. Greenley açıklamasında, Thales Alenia Space'in ve Avrupa Komisyonu'nun şirketin yeteneklerine duyduğu güvenden söz etti.

Sırada ne var?

MDA, işin şirketin 2026 mali yılının dördüncü çeyreğinde sipariş defterine gireceğini bildirdi; kesin sözleşmenin kapsamı ise ilerleyen dönemde netleşecek. Programın takvimi açısından kritik eşik 2029. SpaceRISE, ilk fırlatmaları o yıl yapmayı ve operasyonel hizmetleri o tarihten itibaren kademeli olarak devreye almayı hedefliyor. Antenlerin üretiminin, testlerinin ve uydulara entegrasyonunun bu takvime yetişmesi gerekecek.