TARS kimdir? Interstellar'ın esprili ve dürüst robotu

TARS kimdir? TARS, Christopher Nolan'ın 2014 yapımı Yıldızlararası (Interstellar) filminde Endurance mürettebatına yardım eden kurgusal bir robottur. İnsana benzemeyen, dikdörtgen bloklardan oluşan gövdesi, kuru mizahı ve ayarlanabilen "dürüstlük" ve "mizah" düzeyleriyle tanınır. Hikâyenin sonunda kahraman Cooper'la birlikte kara deliğe düşen ve insanlığın kurtuluşu için gereken veriyi toplayan da odur. TARS, bilimkurgudaki tehditkâr yapay zekâ kalıbının tersine, güvenilir bir ekip arkadaşı olarak hatırlanan robotların başında gelir.

Hangi eserlerde geçer?

TARS, Christopher ve Jonathan Nolan kardeşlerin yazdığı Interstellar için yaratıldı ve yalnızca bu filmde görünür. Film 26 Ekim 2014'te Los Angeles'ta ilk kez gösterildi, 7 Kasım 2014'te ABD'de vizyona girdi. Filmde TARS'ın yanında iki robot daha vardır: görevde onunla birlikte çalışan CASE ve hikâyede sökülmüş halde karşımıza çıkan üçüncü robot KIPP. Filmin bilim danışmanı Kip Thorne'un aynı yıl yayımlanan The Science of Interstellar kitabı da TARS'ın kara delikte yaptığı ölçümün arkasındaki fiziği tartışır.

Tasarımı: neden insana benzemiyor?

Nolan, filmin robotlarının insana benzemesini bilinçli olarak istemedi. Yapım tasarımcısı Nathan Crowley'nin ekibiyle geliştirilen tasarım matematiksel bir fikre dayanır: yaklaşık 1,5 metre boyunda, dört ana bloktan oluşan dörtgen bir gövde. Bloklar üç farklı biçimde birbirine bağlanabilir ve bu bağlantı noktaları kendi içinde daha küçük parçalara bölünür. Bu sayede robot, tek parça bir kutu gibi durmak yerine bloklarını farklı düzenlerde açıp kapayarak hareket eder. Sade ve sert hatlı görünümü, pek çok izleyiciye 2001: Bir Uzay Destanı'nın kara monolitini hatırlatır; ancak Nolan'ın bu benzerliği bilinçli bir gönderme olarak tasarladığına dair doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor.

Robotların büyük bölümü bilgisayarda değil, setteki gerçek bir mekanik kukla olarak çekildi. Bu kuklayı yöneten kişi aynı zamanda TARS'ın sesi olan oyuncu Bill Irwin'di; Irwin, bilgisayarla üretilmeyen sahnelerin çoğunda robotu bizzat hareket ettirdi, ardından görüntüsü dijital olarak silindi. Irwin, CASE'i de kukla olarak oynattı; CASE'in sesi ise sonradan Josh Stewart tarafından yeniden seslendirildi.

Hikâyedeki yeri

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır.

TARS, yakın gelecekte toz fırtınaları ve ürün hastalıklarıyla tükenmekte olan Dünya'dan, Satürn yakınındaki bir solucan deliğinden geçerek yaşanabilir bir gezegen aramaya giden Endurance görevinin üyesidir. Mürettebatla konuşur, keşif inişlerinde onlara eşlik eder ve en gergin anlarda bile kuru esprilerini eksik etmez. Filmin en tanınan ayrıntılarından biri, robotun kişiliğinin yüzdelerle ayarlanabilmesidir: dürüstlük ayarı yüzde 90'dır, mizah ayarı ise Cooper'ın isteğiyle birkaç kez değiştirilir. Bu küçük şaka, insanla makine arasındaki güvenin nasıl kurulduğu sorusunu da hafifçe yoklar: tamamen dürüst bir makine her zaman en iyi yol arkadaşı mıdır?

Hikâyenin doruk noktasında, Endurance'ın Gargantua adlı kara deliğin kütleçekiminden yararlanarak kurtulabilmesi için Cooper ve TARS kendi araçlarını gemiden ayırır ve kara deliğe düşer. Olay ufkunu geçtikten sonra ikisi, Cooper'ın kızı Murph'ün odasının farklı anlarından oluşan dört boyutlu bir yapının, bir tesseract'ın içinde kendilerini bulur. TARS'ın kara deliğin içinden topladığı kuantum verileri, Cooper'ın Murph'e Mors koduyla ilettiği bilgidir ve Murph'ün insanlığı kurtaracak kütleçekim denklemini çözmesini sağlar. Film, Cooper ve TARS'ın birlikte yeni bir yolculuğa, Edmunds'ın gezegeninde koloni kurmaya çalışan Brand ve CASE'e katılmak için yola çıkmasıyla biter.

Canlandıran: Bill Irwin

TARS'ı hem seslendiren hem de oynatan Bill Irwin, 11 Nisan 1950'de Kaliforniya'nın Santa Monica kentinde doğdu. Kariyerine palyaço olarak başladı; 1975'te palyaço okulunu bitirdi ve aynı yıl San Francisco'da Pickle Family Circus'ın kurucuları arasında yer aldı. 2005'te Edward Albee'nin Kim Korkar Virginia Woolf'tan? oyununun yeniden sahnelenmesindeki George rolüyle en iyi erkek oyuncu dalında Tony Ödülü'nü kazandı. Pek çok izleyici onu Susam Sokağı'nın Elmo's World bölümlerindeki Mr. Noodle karakteriyle tanır. Fiziksel komedi ve beden ustalığı, ağır metal bir kuklaya kişilik kazandırmasında belirleyici oldu.

Karakterin arkasındaki bilim

Gerçek uzay robotları ve yapay zekâ asistanları. Bugün uzayda TARS kadar becerikli bir robot yok, ama astronotlarla konuşan yapay zekâ yardımcıları artık gerçek. Airbus, IBM ve Alman Havacılık ve Uzay Merkezi'nin (DLR) geliştirdiği CIMON, 29 Haziran 2018'de Uluslararası Uzay İstasyonu'na gönderildi. Yaklaşık 32 santimetre çapında, 5 kilogramlık bu küre biçimli asistan, IBM Watson ile doğal dili anlıyor, ekranında yüz ifadeleri gösteriyor, astronotlara deney adımlarını okuyor ve sesli komutla yönetiliyor. Avrupalı astronot Alexander Gerst onunla ilk kapsamlı çalışmaları yaptı; geliştirilmiş CIMON-2 ise 5 Aralık 2019'da istasyona ulaştı. İlginç bir ayrıntı: CIMON'a bölme kapısını açması söylendiğinde, 2001: Bir Uzay Destanı'ndaki HAL 9000'e gönderme yapan bir yanıt veriyor. Bilimkurgunun iki ünlü makinesi, HAL ve TARS, yapay zekâya bakışın iki ucunu temsil eder: biri insanı tehlikeye atan, öteki ona güvenle eşlik eden makine.

Kara deliğin içinden veri. Filmde TARS'ın topladığı "kuantum verisi", fiziğin en büyük açık sorularından birine göndermedir: genel görelilik ile kuantum mekaniğini birleştiren bir kuantum kütleçekimi kuramı henüz yok. Kip Thorne The Science of Interstellar'da bu sahneyi, Donald Marolf ve Amos Ori'nin 2012'de dönen ve yüklü kara delikler için tarif ettiği "şok tekilliği" gibi kuramsal yapılarla ilişkilendirir. Bu, dönen bir kara deliğin iç ufkundan yayılan bir kütleçekim şok dalgası olarak düşünülür. Filmde Cooper'ın aracı bu tekilliğin gelgit etkileriyle parçalanırken TARS, tekillikten kuantum kütleçekimi verisi toplar. Gerçekte olay ufkunun içinden dışarıya hiçbir bilgi kaçamaz; bu yüzden TARS'ın ölçümü bilimden doğan ama bilimin henüz doğrulayamadığı bir spekülasyondur. Kara deliklerin genel kuramı için Kara delikler: genel göreliliğin en uç sonucu sayfamıza bakabilirsiniz.

Kültürdeki etkisi

Interstellar dünya genelinde 782,9 milyon dolar hasılat yaptı ve En İyi Görsel Efekt Oscar'ını kazandı; Empire dergisi filmi 21. yüzyılın en iyi filmleri arasında saydı. TARS, filmin en sevilen karakterlerinden biri olarak bilimkurgu robotları üzerine yapılan tartışmalarda sıkça anılır. Bunun bir nedeni, onun bir tehdit olarak değil, ekibin işini gören, gerektiğinde fedakârlık eden ve bunu yaparken espri yapmayı da ihmal etmeyen bir yol arkadaşı olarak çizilmesidir. İnsan biçiminden uzak tasarımı da önemli bir fark yarattı: TARS, bir makinenin insana benzemeden de sıcak ve güvenilir görünebileceğini gösterdi.

Robotun setteki gerçek bir kukla olarak çekilmesi, oyuncuların bir bilgisayar görüntüsüne değil, karşılarında duran bir nesneye oynamasını sağladı. Nolan'ın gerçek setlere ve pratik efektlere verdiği önemin en somut örneklerinden biri olan TARS, bu yanıyla da günümüz bilimkurgu sinemasında özel bir yerde durur.