WALL-E kimdir? Pixar'ın Dünya'yı temizleyen yalnız robotu

WALL-E kimdir? WALL-E, Pixar'ın 2008 yapımı animasyon filmi VOL-İ (WALL-E)'nin başkahramanı olan küçük, paletli bir çöp sıkıştırma robotudur. Adı İngilizce Waste Allocation Load Lifter: Earth-class sözcüklerinin baş harflerinden gelir; kabaca "Dünya sınıfı atık yükleme robotu" demektir. Film 2805 yılında geçer: İnsanlık, tüketim çılgınlığı ve çevre ihmali yüzünden yaşanmaz hâle gelen Dünya'yı 700 yıl önce dev uzay gemileriyle terk etmiştir. Gezegeni temizlemek için bırakılan robotların hepsi zamanla bozulmuş, geriye bir tek WALL-E kalmıştır. Yüzyıllar süren yalnızlıkta bir kişilik geliştiren robot, çöpü küplere sıkıştırırken ilgisini çeken eşyaları biriktirir; tek arkadaşı bir hamamböceğidir.

Karakteri filmin yönetmeni Andrew Stanton yarattı. Senaryoyu Jim Reardon'la birlikte yazdı; hikâye Stanton ile Pete Docter'a aittir. Film Türkçede VOL-İ adıyla da bilinir.

Hangi eserlerde geçer?

Fikir 1994'te, Toy Story'nin bitmek üzere olduğu günlerde Stanton'ın Pixar'daki arkadaşlarıyla yaptığı bir öğle yemeğinde doğdu. Stanton'ın kafasındaki soru basitti: İnsanlar Dünya'yı terk etmek zorunda kalsa ve biri son robotu kapatmayı unutsa ne olurdu? Robinson Crusoe'yu andıran bu yalnız robot fikri yıllarca bekledi; Stanton senaryoya 2002'de, Kayıp Balık Nemo'yu bitirirken yeniden döndü. WALL-E'yi çöpçü yapmasının nedeni, işin herkesçe hemen anlaşılması ve alçakgönüllü bir iş olduğu için karaktere sempati kazandırmasıydı.

Film 23 Haziran 2008'de Los Angeles'ta ilk kez gösterildi ve 27 Haziran'da ABD'de vizyona girdi. 180 milyon dolarlık bütçesi o güne kadar bir animasyon filmine harcanan en yüksek tutardı; film dünya genelinde 532 milyon dolar hasılat yaptı. Karakter filmin dışında THQ'nun yayımladığı platform oyunlarında ve 2015'te Lego Ideas programıyla seri üretime alınan bir Lego modelinde de yer aldı. Pixar yapımcısı Jim Morris 2016'da stüdyonun bir devam filmi planlamadığını, hikâyeyi tamamlanmış saydıklarını söyledi.

Hikâyedeki yeri

WALL-E'nin her günü aynıdır: Çöpü sıkıştırır, küplerden kuleler yapar, akşam olunca evine, yani WALL-E robotlarını taşımak için yapılmış eski bir kamyona döner. Topladığı ıvır zıvırı raflara dizer ve eski bir video kasetten Hello, Dolly! müzikalini izleyip dans sahnelerini taklit eder. Kasetteki el ele tutuşma sahnesi, onun sevgi hakkında bildiği her şeydir. Bozulan parçalarını, artık çalışmayan öteki WALL-E'lerden söktüğü parçalarla değiştirerek ayakta kalır.

Bu düzen, Dünya'ya inen bir roketten çıkan parlak beyaz, yumurta biçimli sonda robotu EVE ile bozulur. EVE'nin adı Extraterrestrial Vegetation Evaluator'ın, yani "Dünya dışı bitki örtüsü değerlendiricisi"nin kısaltmasıdır; görevi gezegende yaşamın yeniden mümkün olduğunu gösterecek bir canlı bulmaktır. WALL-E ona hemen vurulur. En değerli bulgusunu, çöplerin arasında filizlenmiş bir fidanı gösterdiğinde EVE fidanı içine alır ve bekleme moduna geçer. Roket onu almaya döndüğünde WALL-E de gövdesine tutunur ve kendini insanların yüzyıllardır yaşadığı dev yolcu gemisi Axiom'da bulur. Orada insanların her işi robotlara bırakıp uçan koltuklarda hareketsiz bir hayat sürdüğünü görür; geminin otomatik pilotu AUTO ise fidanın kaptana ulaşmasını engellemeye çalışır.

Hikâyenin sonu

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. AUTO'nun, Dünya'ya dönülmemesini emreden yüzyıllık gizli bir talimata bağlı olduğu ortaya çıkar. Kaptan McCrea koltuğundan kalkıp otomatik pilotu elle kapatır; WALL-E ise fidanın yerleştirileceği cihazın kapanmasını gövdesiyle engellerken ağır hasar görür. Axiom Dünya'ya döner, EVE WALL-E'yi onarır ama robotun hafızası silinmiştir. EVE'nin vedası sırasında çakan bir elektrik kıvılcımıyla anıları geri gelir; insanlar ve robotlar Dünya'yı birlikte yeniden yeşertmeye başlar.

Sesi ve tasarımı

WALL-E'nin sesini, Yıldız Savaşları filmlerinin ses tasarımcısı olarak tanınan Ben Burtt verdi. Burtt iki yıl boyunca kendi sesini filtrelerden geçirerek denemeler yaptı ve film için 2.500 ses kaydetti; bu, bir Yıldız Savaşları filminin ortalamasının iki katı ve kariyerinin rekoruydu. WALL-E'nin hareket sesi için 1950 yapımı, elle çevrilen bir jeneratör, hızlandığı anlar için bir araba marş motoru kullanıldı; pili dolduğunda Macintosh bilgisayarların açılış sesi duyulur. EVE'yi Pixar çalışanı Elissa Knight seslendirdi. Geminin bilgisayarını seslendiren Sigourney Weaver'ın seçimi, Yaratık'taki gemi bilgisayarına göz kırpan bir şakaydı. AUTO'nun soğuk sesi Apple'ın MacInTalk konuşma yazılımıyla üretildi; şirketin patronunu canlı çekimlerde Fred Willard oynadı.

Stanton, WALL-E'nin bir kutu, EVE'nin bir yumurta gibi görünmesini istedi. WALL-E'nin gözleri, Stanton'ın bir beyzbol maçında kullandığı dürbünden esinlendi; burnu ve ağzı yoktur, duygusunu yakınlaştırılabilen mercekleriyle gösterir. Bir traktörü andırsın diye sarıya boyandı. Animatörler neredeyse bir yıl boyunca her gün bir Buster Keaton ve bir Charlie Chaplin filmi izleyerek sözsüz anlatımı çalıştı. AUTO ise 2001: Bir Uzay Destanı'ndaki HAL 9000'e bilinçli bir göndermedir.

Karakterin arkasındaki bilim

Pixar ekibi WALL-E'yi tasarlarken geri dönüşüm tesislerini gezdi, robot tasarımcılarıyla görüştü, NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'nı (JPL) ziyaret etti ve bir Mars gezgininin kayıtlarını izledi. Bu bağ boşuna değil: WALL-E gibi Güneş enerjisiyle çalışan, insansız ve uzun ömürlü robotlar gerçekte de var. NASA'nın ikiz gezginlerinden Opportunity 2004'te Mars'a indi ve Güneş panelleriyle çalışarak 45,16 kilometre yol kat etti. Rüzgârın zaman zaman panellerindeki tozu temizlemesi ona yaradı; ama Haziran 2018'de gezegeni saran bir toz fırtınası bulunduğu yeri kaplayınca bir daha sesi çıkmadı. NASA'ya göre bu mesafe rekoru ancak 11 Ekim 2026'da Perseverance gezgini tarafından geçildi. Mars'ın keşif serüveninin bütününü Mars'ın keşfi sayfamızda bulabilirsiniz.

Bağ tersine de işledi. NASA'nın 5 Mayıs 2018'de InSight Mars iniş aracıyla birlikte fırlattığı bavul büyüklüğündeki iki küp uydu (CubeSat), MarCO-A ve MarCO-B, JPL mühendislerince filmin iki kahramanının adıyla EVE ve WALL-E diye anıldı. Bunlar Dünya yörüngesinin ötesine giden ilk küp uydulardı. 26 Kasım 2018'de InSight Mars'a inerken iniş verilerini, yalnızca sinyalin yolculuk süresi kadar gecikmeyle Dünya'ya aktardılar. "WALL-E" lakaplı MarCO-B, Mars'a yaklaşırken gezegenin görüntülerini de çekti. İkisinden de Ocak 2019'dan sonra haber alınamadı.

Filmin bir başka bilimsel dayanağı insan bedeniyle ilgili. Stanton'a bir fizyologun uzun süreli ağırlıksızlığın kaslarda yol açtığı erimeyi anlatması, Axiom'da yürümeyi unutmuş insanların fikrine ilham verdi. Gerçek ölçümler bu kaygıyı haklı çıkarıyor: NASA'ya göre yer çekiminin etkisi olmadan yük taşıyan kemikler ayda ortalama yüzde 1 ile 1,5 arasında mineral yoğunluğu kaybediyor; uygun beslenme ve egzersiz olmadan kas kaybı da Dünya'dakinden hızlı ilerliyor. Astronotlar bu kaybı düzenli egzersizle sınırlamaya çalışıyor. Ayrıntılar Uzay insan vücudunu nasıl değiştirir? sayfamızda. Filmdeki uçan koltuklar ve sınırsız tüketim düzeni ise bilimden çok bir hiciv aracıdır.

Kültürdeki etkisi

WALL-E, 81. Oscar töreninde en iyi animasyon filmi ödülünü kazandı ve beş dalda daha aday oldu. Altın Küre ve BAFTA'da da aynı ödülü aldı, 2009'da bilimkurgunun önemli ödüllerinden Nebula'yı kazandı. Time dergisi 2010'da onu on yılın en iyi filmi seçti. ABD Kongre Kütüphanesi 2021'de filmi Ulusal Film Arşivi'ne aldı; WALL-E, Toy Story'den sonra bu arşive giren ikinci Pixar filmi oldu. Empire dergisinin 2008'deki okur oylamasında tüm zamanların en büyük 100 sinema karakteri arasında 63. sıraya yerleşti.

Eleştirmenler en çok, neredeyse hiç konuşmayan bir robotun bu kadar duygu taşıyabilmesine şaşırdı; Amerikan Film Enstitüsü, Chaplin'in "Küçük Serseri"sinden bu yana bu kadar az sözle bu kadar çok duygunun anlatılmadığını yazdı. Film çevre, tüketim ve hareketsiz yaşam üzerine bir eleştiri olarak da okundu ve bu yüzden bazı muhafazakâr yorumcuların tepkisini çekti; Stanton ise asıl amacının, tek bir robotun gezegende neden yalnız kaldığını açıklamak olduğunu söyledi. WALL-E ve EVE'nin heykelleri Disney parklarında duruyor, hayranlar da karakterin çalışan kopyalarını yapıyor. Pixar'ın bu filmini öteki uzay animasyonlarıyla birlikte görmek isteyenler en iyi uzay animasyon filmleri listemize göz atabilir.