Silonlar (Cylon) kimdir? Battlestar Galactica'nın isyancı makineleri

Silonlar kimdir? Silonlar (İngilizce Cylon), Battlestar Galactica bilimkurgu serisinde insan ırkını yok etmeyi amaçlayan, kendi bilincine sahip makinelerden oluşan bir topluluktur. İlk kez 1978'de Glen A. Larson'ın yarattığı özgün dizide, krom zırhlı ve kırmızı ışıklı göz şeridiyle tanınan robot askerler olarak ekrana geldiler. 2003'te başlayan yeniden yorumda ise hikâye köklü biçimde değişti: Silonlar artık insanların kendi elleriyle yaptığı, sonra yaratıcılarına başkaldıran makinelerdi ve bir kısmı insandan ayırt edilemeyecek biyolojik bedenler taşıyordu. Bu ikinci sürüm, onları televizyon tarihinin en çok tartışılan yapay zekâ düşmanlarından biri yaptı.

Hangi eserlerde geçer?

Silonlar serinin bütün halkalarında vardır. İlk görünüşleri, ABC kanalında 17 Eylül 1978'de başlayıp 29 Nisan 1979'a kadar süren Battlestar Galactica (1978) dizisidir. Devam dizisi Galactica 1980, "The Night the Cylons Landed" bölümünde insandan ayırt edilemeyen iki yeni model Silon'u, Andromus ve Andromidus'u tanıttı; insan görünümlü Silon fikri ilk kez burada belirdi.

Ronald D. Moore ile David Eick'in yeniden yorumu Aralık 2003'te Sci-Fi Channel'da üç saatlik bir mini diziyle başladı; ardından gelen Battlestar Galactica dört sezon sürdü ve 20 Mart 2009'da bitti. Bu dönemde Razor (2007) ve The Plan (2009) televizyon filmleri çekildi. 2010'daki öncül dizi Caprica, ana hikâyeden 58 yıl önce geçer ve Silonların nasıl yaratıldığını anlatır. İlk Silon Savaşı'nda geçen Battlestar Galactica: Blood & Chrome ise 2012'de internette yayımlandı, 2013'te televizyon filmi olarak gösterildi. Bütün yapımların sırası Battlestar Galactica izleme sırası rehberinde.

1978'in robotları: uzaylıların bıraktığı makineler

Özgün dizide Silonlar, uzun süre önce yok olmuş sürüngen benzeri bir ırkın, yine Silon adını taşıyan canlıların yaptığı makinelerdir. İnsanlığın On İki Koloni'siyle savaş hâlindedirler. Piyade askerleri olan Centurion'ların üstünde, yönetici ve diplomat rolündeki IL serisi Silonlar ile tek ama gerektiğinde yerine yenisi konabilen Imperious Leader (Ulu Önder) bulunur. IL serisinin şeffaf, koni biçimli kafataslarının içinde kristal beyinleri görünür.

Imperious Leader'ı İngiliz oyuncu Patrick Macnee, Baltar'ın yardımcısı Lucifer'i ise Jonathan Harris seslendirdi. Centurion'ların mekanik sesleri EMS Vocoder 2000 adlı ses işleme cihazıyla elde edildi. İlk tasarım çizimlerini Ralph McQuarrie yaptı, son biçimi büyük ölçüde Andrew Probert verdi. Larson başlangıçta Silonları uzaylı bir tür olarak tasarlamıştı; kendi yazdığı pilot bölüm romanında da sürüngen benzeri, savaşçı bir ırk olarak anlatılırlar. Ancak kanalın şiddet konusundaki kaygıları yüzünden ekranda robota dönüştüler.

Yeniden yorumda Silonlar: insanın yarattığı düşman

2003 sürümünde Silonları On İki Koloni'nin insanları yapmıştır. Makineler başkaldırır, uzun bir savaş ateşkesle biter ve Silonlar ortadan kaybolur. Kırk yıl sonra ansızın geri dönüp kolonilere nükleer saldırı düzenlerler; milyarlarca insan ölür, geriye 50.000 kadar kişi kalır. Hayatta kalanlar, müzeye dönüştürülmek üzere olan eski savaş gemisi Galactica'nın korumasında, efsanevi on üçüncü koloni Dünya'yı aramaya çıkar.

Yeni Silon toplumunun birkaç katmanı vardır:

• Centurion'lar: Gümüş zırhlı, kollarında gizli silahlar taşıyan mekanik askerler. İnsanlar onlara aşağılayıcı bir dille "tost makinesi" der.
• Raider'lar: Avcı uçağıyla canlı bir organizmanın birleşimi olan insansız savaş araçları. Moore onları atlara benzetmişti: canlıdırlar ama zeki değildirler.
• Basestar'lar ve Hibritler: Silonların ana savaş gemileri, kısmen organik ve kendini onarabilen yapılardır; onları gemiyle ortak yaşam içindeki Hibrit adlı Silonlar yönetir.
• İnsan görünümlü Silonlar: Biyolojik parçalardan yapılmış, insandan ayırt edilemeyen 12 model. Her modelin çok sayıda kopyası vardır; kopyalar aynı bedeni ve genel kişiliği paylaşsa da zamanla farklı bireylere dönüşür.

İnsan görünümlü Silonların en ürkütücü özelliği "dirilme"dir. Öldürülen bir Silon'un bilinci, yakında bir Diriliş Gemisi varsa yeni bir bedene aktarılır ve kopya bütün anılarıyla uyanır. Bu yüzden ölüm onlar için kalıcı değildir; menzil dışında ölenlerinse kişiliği sonsuza dek kaybolur.

Hikâyedeki yeri

Mini dizide saldırının kapısını Altı numaralı model açar: Tricia Helfer'in canlandırdığı bu Silon, ünlü bilim insanı Gaius Baltar'la ilişkisini kullanarak kolonilerin savunma ağına erişir ve sisteme kötü amaçlı bir yazılım yerleştirir. Daha sonra "Caprica Altı" diye anılan kopyası insanlara karşı yakınlık duymaya ve yaptığından pişmanlık duymaya başlar. Mini dizinin sonunda Galactica'nın pilotlarından Sharon "Boomer" Valerii'nin de, kendisi bile bilmeden programlanmış bir Sekiz numaralı Silon olduğu ortaya çıkar. Bu "uyuyan ajan" fikri dizinin bütün gerilimini taşır: filodaki herkes bir Silon olabilir.

İlk iki sezonda 12 modelden yedisi tanıtılır; kalan beşinin kimliği, Silonların bile konuşmaktan kaçındığı bir sır olarak hikâyenin büyük gizemlerinden birine dönüşür. Moore'a göre bu "Son Beşli" fikri, üçüncü sezonun "Torn" bölümü yazılırken doğdu. Dizi ilerledikçe Silonlar da tek parça bir düşman olmaktan çıkar: modeller arasında inanç, insanlara bakış ve özgür irade üzerine derin bir bölünme yaşanır. Silonlar dizide tek tanrılı bir inanca sahiptir ve bu inancın ilk sahipleri Centurion'lardır.

Silonları kimler canlandırdı?

1978 dizisinde Centurion kostümlerinin içinde oyuncular vardı; sesler ise elektronik olarak işlendi. Yeniden yorumda insan görünümlü modeller dizinin oyuncu kadrosunun önemli bir parçası oldu:

• Bir (John Cavil): Dean Stockwell
• İki (Leoben Conoy): Callum Keith Rennie
• Üç (D'Anna Biers): Lucy Lawless
• Dört (Simon O'Neill): Rick Worthy
• Beş (Aaron Doral): Matthew Bennett
• Altı: Tricia Helfer
• Sekiz (Sharon Valerii / Athena): Grace Park

Kanadalı eski manken Tricia Helfer, aynı modelin birbirinden farklı kopyalarını oynadığı Altı rolüyle tanındı; Entertainment Weekly, Altı'yı Starbuck ile birlikte dizinin hem bilimkurgu hayranlarının hem de feministlerin benimsediği ikonları arasında saydı. Bilgisayarla canlandırılan Centurion'lar da ödül aldı: "Fragged" bölümü, canlı çekim yayında en iyi animasyon karakter dalında Görsel Efekt Derneği ödülünü kazandı.

Silonların arkasındaki bilim

Silonlar üç gerçek tartışmanın kesiştiği yerde durur. Birincisi, insan gibi görünen robotlar. Japon robot bilimci Masahiro Mori 1970'te "tekinsiz vadi" adını verdiği bir varsayım ortaya attı: robot insana benzedikçe ona duyduğumuz yakınlık artar, ama neredeyse insan gibi olup tam olamadığında bu yakınlık birden tedirginliğe döner. Osaka Üniversitesi'nden Hiroshi Ishiguro ise kendisine benzeyen Geminoid adlı bir android yaptı ve kısa bir karşılaşmada insandan ayırt edilemeyen bir androidin mümkün olabileceğini savunuyor. Yine de bugünkü androidler, Silonlar gibi kan, ter ve duyguyla dolaşan bedenlere sahip olmaktan çok uzaktır.

İkincisi, bilinç aktarımı. Dizideki "dirilme", bilim insanlarının "zihin yükleme" ya da "tüm beyin taklidi" dediği düşünceye dayanır: bir beynin bütün bağlantılarını haritalayıp bilgisayarda çalıştırmak. Gerçekte bu alan çok başındadır. Tam bağlantı haritası (konektom) çıkarılan ilk hayvan, yalnızca 302 nöronu olan C. elegans adlı küçük bir solucandı. Princeton'daki FlyWire projesi, dişi bir sirke sineğinin beyninde yaklaşık 130.000 nöron ve 50 milyon sinapsı haritaladı. İnsan beynindeki bağlantı sayısı ise 100 trilyon dolayında tahmin ediliyor; üstelik bir haritanın kişiliği ve anıları taşıyıp taşımadığı, beynin moleküler ayrıntılarının da kopyalanması gerekip gerekmediği hâlâ yanıtsız.

Üçüncüsü, yaratıcısına dönen yapay zekâ. Caprica dizisi tam da bu soruyu işler: kızını bir terör saldırısında kaybeden teknoloji zengini Daniel Graystone onu geri getirmenin yollarını ararken, şirketi Silon adlı yeni nesil bir robot geliştirir. Dizi, yapay zekâ ve robot bilimindeki ilerlemelerin etik sonuçlarını sorgulamak üzere tasarlanmıştı. Benzer kaygıları dile getiren başka iki karakter de sitemizde: HAL 9000 ve insan olmak isteyen android Data. Robot ahlakı üzerine kurulu klasik bir kitap için Ben, Robot sayfasına bakabilirsiniz.

Kültürdeki etkisi

1978 Silonları, daha dizi yayına girmeden bir hukuk kavgasının içine düştü: Star Wars'un yapımcısı 20th Century Fox, Universal'ı kendi filminden fikir almakla suçlayarak dava açtı. Temyiz mahkemesinin benzerlik listesinde Silonlar yer almadı; bildirildiğine göre dava sonunda mahkeme dışında çözüldü. Kırmızı ışığın soldan sağa kayıp durduğu göz şeridi ise kalıcı bir simgeye dönüştü; Mozilla ve öncülü Netscape'in kaynak kodunda ileri geri kayan bekleme çubuğunun adı bile "Cylon"dur. Futurama'dan The Simpsons'a pek çok yapım bu robotlara göndermede bulundu.

Yeniden yorumdaki Silonlar ise siyasi bir ayna olarak okundu. Time dergisi diziyi, Silonları soykırımcı köktendinciler olarak gösteren bir "terörle savaş" alegorisi diye tanımladı; üçüncü sezonda insanların Yeni Caprica'da Silon işgaline karşı direnişe geçmesi de Irak işgaliyle karşılaştırıldı. Moore ise doğrudan bir benzetme kurmadığını, Silonların El Kaide'den de, Katolik Kilisesi'nden de, Amerika'dan da izler taşıdığını söyledi. Dizi Peabody Ödülü aldı; 17 Mart 2009'da Birleşmiş Milletler, dizinin oyuncu ve yapımcılarını insan hakları, terörizm ve uzlaşma üzerine bir panele konuk etti. Dizinin merkezindeki soru, yani insanla yarattığı makine arasındaki nefret ve şiddet döngüsünün kırılıp kırılamayacağı, Silonları yapay zekâ çağının en kalıcı bilimkurgu uyarılarından biri yaptı.