Douglas Trumbull

Douglas Trumbull, 2001: Bir Uzay Destanı'nın görsel efekt ekibinde yer alan ve filmin ünlü Yıldız Kapısı yolculuğunu yarattığı yarık tarama tekniğini geliştiren Amerikalı görsel efekt sanatçısı, mucit ve film yönetmenidir. Yönetmen olarak ilk filmi, 1972 yapımı ekolojik bilimkurgu Silent Running'dir. Üçüncü Türden Yakınlaşmalar, Uzay Yolu: Uzay Macerası ve Bıçak Sırtı gibi filmlerin efektlerinde çalıştı. Bilgisayar efektleri yaygınlaşmadan önceki dönemde, uzayın sinemada nasıl görüneceğini en çok etkileyen isimlerden biridir.

Erken yaşamı ve eğitimi

Douglas Trumbull, 8 Nisan 1942'de Los Angeles'ta doğdu. Babası Donald Trumbull bir havacılık-uzay mühendisiydi ve gençliğinde kısa bir süre Oz Büyücüsü (1939) filminin görsel efektlerinde çalışmıştı.

Trumbull, El Camino Junior College'da teknik resim eğitimi aldı. Ardından Graphic Films adlı şirkette çalışmaya başladı ve burada 1964 New York Dünya Fuarı için hazırlanan To the Moon and Beyond (Ay'a ve Ötesine) adlı filmde görev aldı.

Kariyeri

Stanley Kubrick, Trumbull'u 2001 için işe aldı. Bu filmden sonra Trumbull hem efekt sanatçısı hem de yönetmen olarak çalıştı. 1977'de Üçüncü Türden Yakınlaşmalar'ın efektlerine katkı verdi. 1981'de Bıçak Sırtı'nın efektleri üzerinde çalıştı, ancak yapımın ortasında ayrıldı ve yerini David Dryer aldı.

Yönettiği Brainstorm (1983) zor bir süreç yaşadı: başrol oyuncularından Natalie Wood çekimler sırasında boğularak öldü ve film ancak iki yıl sonra tamamlanabildi. Trumbull, saniyedeki kare sayısını artırarak daha net ve akıcı görüntü veren Showscan adlı geniş formatlı film sistemini geliştirip patentini aldı. 2011'de The Tree of Life filminde efekt danışmanı olarak çalıştı. 2014'te, üç boyutlu görüntüyü 4K çözünürlükte ve saniyede 120 karede çekip gösteren MAGI sistemini duyurdu.

Uzay filmleri

2001: Bir Uzay Destanı (1968)

Trumbull, Stanley Kubrick'in 2001: Bir Uzay Destanı filminin dört özel efekt sorumlusundan biriydi. Filmin sonundaki renkli Yıldız Kapısı sahnesi için yarık tarama (slit-scan) yöntemini geliştirdi: kamera, ince bir yarığın arkasında hareket eden görüntüleri uzun pozlamayla kaydederek sonsuz bir koridorda hızla ilerleme duygusu yaratıyordu. Film En İyi Görsel Efekt Oscar'ını kazandı, ancak ödül yalnız Kubrick'e verildi.

Silent Running (1972)

Trumbull'un yönetmen olarak ilk filmi Silent Running, 10 Mart 1972'de Universal tarafından gösterime sokuldu. Senaryosunu Deric Washburn, Michael Cimino ve Steven Bochco yazdı; bütçesi 2001'inkinin küçük bir bölümü kadardı. Film, Dünya'daki ormanların yok olduğu bir gelecekte geçer. Son bitki örnekleri, Satürn yörüngesinin ötesindeki yük gemilerine bağlı jeodezik kubbelerde korunmaktadır. Valley Forge gemisindeki botanikçi Freeman Lowell (Bruce Dern), kubbeleri yok etme emrine karşı gelir ve gemiyi Satürn'ün halkalarının içinden geçirerek kaçar. Yanında yalnızca Huey, Dewey ve Louie adlı üç bakım robotu vardır. Filmin sonunda Lowell gemiyi ve kendini yok eder; geriye kalan son kubbe, bakımını robot Dewey'in sürdürdüğü halde uzayın derinliklerine doğru sürüklenir.

Robotları, iki bacağı da kesik oyuncular canlandırdı. Gemi içi sahneleri, hizmet dışı bırakılmış uçak gemisi USS Valley Forge'da çekildi; orman sahneleri ise Van Nuys'ta bir hangarda kuruldu. Trumbull'a göre geminin yapısı Osaka'daki 1970 Expo kulesinden, kubbeler Missouri Botanik Bahçesi'ndeki Climatron serasından esinlendi. Müziği Peter Schickele yaptı; Joan Baez filmde iki şarkı seslendirdi. Ses efektleri ise Joseph Byrd tarafından değiştirilmiş bir ARP 2600 sentezleyicisiyle üretildi.

Uzay Yolu: Uzay Macerası (1979)

Uzay Yolu: Uzay Macerası'nın efektlerini üstlenen ilk şirket işten çıkarılınca, Trumbull'un ekibi devreye girdi ve Aralık 1979'daki gösterim tarihine yetişmek için altı ayda yaklaşık 650 efekt çekimi üretti.

Uzay ve bilime etkisi

Trumbull, bilgisayar efektlerinden önceki dönemde uzayı perdede maketler, ışık ve kamera hileleriyle canlandıran ustaların başında geldi. Silent Running ise ekolojik kaygıyı uzaya taşıyan erken bir örnek oldu. Film bilimsel açıdan eleştiriden de payını aldı: Carl Sagan, filmin, insanların ters kare yasasını (ışığın şiddetinin uzaklığın karesiyle azalması) ve bitkilerin güneş ışığına ihtiyaç duyduğunu unuttuğu bir gelecek çizdiğini söyledi. Gerçekten de Satürn'ün uzaklığında Güneş ışığı, Dünya'dakinden çok daha zayıftır.

Mirası

Trumbull kariyeri boyunca üç kez Oscar'a aday gösterildi. Şubat 2012'de Akademi'nin teknik katkılar için verdiği Gordon E. Sawyer Ödülü'nü, aynı ay Görsel Efektler Derneği'nin Georges Méliès Ödülü'nü aldı. 2016'da Sinema ve Televizyon Mühendisleri Derneği (SMPTE) ona İlerleme Madalyası'nı verdi. Silent Running'in görüntüleri sonradan Battlestar Galactica (1978) dizisinde yeniden kullanıldı; Joel Hodgson, Mystery Science Theater 3000 dizisini yaratırken bu filmden etkilendiğini söyledi.

Trumbull, 7 Şubat 2022'de New York eyaletindeki Albany'de bir hastanede, mezotelyoma nedeniyle 79 yaşında öldü.

Bilmeye değer

• Babası Donald Trumbull, Oz Büyücüsü'nün efektlerinde kısa süre çalışmış bir mühendisti.
• 2001'in Yıldız Kapısı sahnesindeki yarık tarama tekniğini o geliştirdi, ama filmin efekt Oscar'ı yalnız Kubrick'e verildi.
• Silent Running'deki üç robotun adı Huey, Dewey ve Louie'dir.
• Silent Running'in gemi içi sahneleri gerçek bir uçak gemisinde, USS Valley Forge'da çekildi.
• Görsel Efektler Derneği'nden aldığı ödül, ilk bilimkurgu filmi Ay'a Seyahat'in yönetmeni Georges Méliès'in adını taşır.

Fotoğraf: Julian Herzog · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons