Psyche, Mars'ın yanından geçerken incelen hilali görüntüledi

NASA'nın Psyche aracının çektiği görüntülerden hazırlanan bir kompozit, Mars'ın adım adım büyüyen ince bir hilal olarak belirişini gösteriyor. Görüntüler, aracın 2-15 Mayıs 2026 arasında kütleçekim yardımı almak için gezegene yaklaştığı günlerde kaydedildi. Psyche, Mars'a yüksek bir evre açısıyla, yani Güneş'in neredeyse karşı tarafından yaklaştığı için, gezegenin aydınlık yüzünün yalnızca dar bir şeridini görebildi. Sonuç, en yakın geçişe giden günlerde giderek kalınlaşan zarif bir hilal oldu.

Mars'tan hız ve yön desteği

Psyche, 15 Mayıs 2026'da Mars yüzeyine yaklaşık 4.609 kilometreye kadar yaklaştı. Geçiş sırasında aracın hızı saatte yaklaşık 19.800 kilometreydi. Mars'ın kütleçekimi, araca saatte yaklaşık 1.600 kilometrelik bir hız artışı kazandırdı ve yörünge düzlemini Güneş'e göre yaklaşık 1 derece kaydırdı. Bu manevra için araç tek damla yakıt harcamadı.

Psyche, 13 Ekim 2023'te Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden bir SpaceX Falcon Heavy roketiyle fırlatılmıştı. Araç, ksenon gazını elektrikle iyonlaştırıp yüksek hızla dışarı püskürten Hall etkili iticiler kullanıyor. Bu iticilerin ürettiği itki çok küçük, ancak aylarca kesintisiz çalışabildikleri için sonunda büyük hız değişimleri sağlıyorlar. Araç ayrıca yol boyunca, Derin Uzay Optik İletişim (DSOC) adlı bir lazer haberleşme deneyini de taşıyarak uzak mesafelerde lazerle veri aktarımının mümkün olduğunu gösterdi.

Kütleçekim yardımı, uzay görevlerinin en zekice araçlarından biri. Bir uzay aracı bir gezegenin yakınından uygun açıyla geçtiğinde, gezegenin Güneş etrafındaki hareketinden bir miktar enerji "ödünç" alarak hızını ve yönünü değiştirebiliyor. Psyche'nin itki sistemi, verimli ama düşük itkili güneş enerjili elektrikli itki olduğundan, Mars'ın sağladığı bu bedava destek görevin zaman çizelgesi için kritik önemdeydi.

Asteroite gitmeden önce genel prova

Mars geçişi yalnızca bir yörünge manevrası değildi. Aynı zamanda araç ile ekibi için yıllardır süren yolculuğun ilk büyük sınavıydı ve beklendiği gibi sorunsuz geçti. Görev ekibi, bu karşılaşmayı aracın tüm bilimsel cihazlarını gerçek bir gök cismi üzerinde denemek için kullandı. Çok bantlı görüntüleyici yaklaşma ve geçiş sırasında binlerce fotoğraf çekti. Manyetometrelerin, Güneş rüzgârının Mars önünde oluşturduğu şok dalgasını, yani yay şokunu, algılamış olabileceği belirtildi. Gama ışını ve nötron spektrometresi ekibi ise elde ettiği ölçümleri, Mars hakkında daha önce toplanmış verilerle karşılaştırarak cihazın kalibrasyonunu yaptı.

Ekip, bu çalışmayı Psyche asteroitine varıldığında yapılacak gözlemler için değerli bir "deneme koşusu" olarak tanımladı. Asteroitin çevresinde ilk kez çalışmaya başlamadan önce cihazların bilinen bir hedef üzerinde nasıl davrandığını görmek, verilerin yorumlanmasında sürprizleri azaltacak.

Görevin hedefi: metal bir dünya

Psyche aracı 13 Ekim 2023'te fırlatıldı. Hedefi, Mars ile Jüpiter arasındaki ana asteroit kuşağında bulunan ve aynı adı taşıyan 16 Psyche asteroiti. En geniş yerinde yaklaşık 280 kilometre olan bu cisim, metal açısından zengin yapısıyla dikkat çekiyor. Bilim insanları, Psyche'nin bir gezegen yapıtaşının, yani bir gezegenciğin kısmen açığa çıkmış çekirdeği olabileceğini düşünüyor.

Bu varsayım doğruysa Psyche, Dünya gibi kayalık gezegenlerin derinlerinde gizli kalan ve doğrudan asla göremeyeceğimiz metal çekirdekler hakkında bir pencere açabilir. Asteroit, 1852'de İtalyan gökbilimci Annibale de Gasparis tarafından keşfedildi ve adını Yunan mitolojisinde ruhu simgeleyen Psyche'den aldı. Görevin bilimsel liderliğini Arizona Eyalet Üniversitesi üstleniyor; aracın yönetimi ise NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'nda (JPL). Bu, insanlığın kayalık ya da buzlu değil, ağırlıklı olarak metalden oluştuğu düşünülen bir gök cismini ilk kez yakından inceleyecek olması anlamına geliyor. Dünya'nın çekirdeği binlerce kilometre kaya ve magmanın altında olduğundan, bir çekirdeği yakından incelemenin belki de tek yolu Psyche gibi bir cisme gitmek.

Sırada ne var?

Mars'tan aldığı destekle yoluna devam eden araç, 2029 yazında Psyche asteroitine ulaşacak. NASA'ya göre bilimsel çalışmalara varıştan kısa süre sonra, Ağustos 2029'da başlanması planlanıyor. Araç asteroitin çevresinde farklı yüksekliklerde yörüngelere girerek yüzeyini haritalayacak, kimyasal bileşimini ölçecek ve olası bir manyetik alanın izini sürecek.

Kısaca

• Psyche, 15 Mayıs 2026'da Mars yüzeyine yaklaşık 4.609 km'ye kadar yaklaştı.
• Kütleçekim yardımı saatte yaklaşık 1.600 km hız ve 1 derecelik düzlem değişikliği sağladı.
• Tüm bilimsel cihazlar Mars üzerinde kalibre edildi.
• Araç 2029'da yaklaşık 280 km'lik metal zengini asteroite ulaşacak.