Crew-13 iptalin ardından fırlatıldı, istasyona rekor sürede ulaştı

NASA ile SpaceX'in Crew-13 görevi, 1 Ekim 2026'da dört kişilik mürettebatı Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) ulaştırdı. Florida'daki rampada dikey konumda bekleyen Falcon 9 roketi ve tepesindeki Dragon kapsülü, ilk fırlatma denemesinin son anda iptal edilmesinin ardından yaklaşık 19 gün sonra yola çıkabildi.

Rampadaki son hazırlıklar

Görev için kullanılan Falcon 9 roketi, 27 Eylül 2026 Pazar günü Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri Üssü'ndeki 40 numaralı Uzay Fırlatma Kompleksi'nde dikey konuma getirildi. Roketin tepesinde, mürettebatı taşıyacak olan Grace adlı Crew Dragon kapsülü bulunuyordu. 40 numaralı rampa, uzun yıllar yalnızca kargo ve uydu fırlatmalarında kullanıldıktan sonra son dönemde insanlı fırlatmalara da hizmet veren bir kompleks haline geldi.

İptal edilen ilk deneme

Crew-13'ün ilk fırlatma tarihi 12 Eylül 2026'ydı. Ancak Dragon kapsülünde tespit edilen bir oksitleyici sızıntısı nedeniyle deneme iptal edildi. Ekipler sorunu giderdikten sonra yeni tarih 1 Ekim olarak belirlendi.

Fırlatma, 1 Ekim Perşembe günü Doğu Saati ile 11.10'da (Türkiye saatiyle 18.10) gerçekleşti. Dragon Grace, yaklaşık 7 saat 55 dakika sonra, Doğu Saati ile 19.05'te istasyonun Harmony modülünün ön kenetlenme noktasına bağlandı. NASA'ya göre bu, ISS tarihinde bir ABD uzay aracının fırlatmadan kenetlenmeye kadar geçen en kısa süreydi.

Mürettebat kimlerden oluşuyor?

Görevin komutanı NASA astronotu Jessica Watkins. Jeolog kökenli Watkins bu uçuşla ikinci kez uzaya çıktı ve SpaceX'in Dragon aracıyla iki kez fırlatılan ilk NASA astronotu oldu.

Pilot koltuğunda, eski bir deniz kuvvetleri pilotu olan NASA astronotu Luke Delaney oturuyor. Görev uzmanları ise Kanada Uzay Ajansı (CSA) astronotu Joshua Kutryk ile Roscosmos kozmonotu Sergey Teteryatnikov. Kutryk, savaş pilotu geçmişine sahip; Ticari Mürettebat Programı kapsamında uçan ilk Kanadalı oldu. Teteryatnikov ise denizaltıcı kökenli. Delaney, Kutryk ve Teteryatnikov için bu ilk uzay uçuşu.

Görevin bağlamı

Crew-13, Şubat 2026'da fırlatılan Crew-12'nin yerini alıyor ve 75. Sefer (Expedition 75) mürettebatına katılıyor. Plana göre ekip yaklaşık beş-altı ay boyunca istasyonda kalacak ve 2027 baharında Dünya'ya dönecek.

NASA'nın Ticari Mürettebat Programı, ABD'nin 2011'de uzay mekiği filosunu emekliye ayırmasının ardından astronotları yeniden kendi topraklarından fırlatabilmek için kuruldu. SpaceX'in Crew Dragon aracı 2020'den bu yana düzenli rotasyon uçuşları yapıyor. Program kapsamında ABD dışındaki ortak ajansların astronotları ve Rus kozmonotlar da Dragon ile istasyona gidiyor; karşılığında NASA astronotları Rus Soyuz araçlarıyla uçuyor. Bu "koltuk takası", iki taraftan birinin aracı kullanılamaz hale gelirse istasyonda her iki ülkeden de en az bir kişinin bulunmasını güvence altına alıyor.

İstasyonda neler yapılacak?

Rotasyon mürettebatları istasyonda altı ay boyunca yüzlerce bilimsel deney yürütür: mikro kütleçekiminin insan vücuduna etkileri, malzeme bilimi, biyoloji ve Dünya gözlemi bunların başında gelir. Mürettebat ayrıca istasyonun bakım ve onarım işlerini üstlenir, gerektiğinde uzay yürüyüşleri yapar ve gelen kargo araçlarını karşılar.

NASA, Uluslararası Uzay İstasyonu'nu 2030'un sonunda emekliye ayırmayı planlıyor. Bu nedenle son yıllardaki rotasyon görevleri, alçak Dünya yörüngesinde ticari istasyonlara geçiş sürecine de ışık tutuyor.

Sırada ne var?

Rotasyon görevlerinde yeni gelen ekip, istasyondan ayrılacak ekiple birkaç gün süren bir devir teslim dönemi geçirir; ardından önceki mürettebat Dünya'ya döner. Crew-13 ekibinin dönüşü ise 2027 baharında, Mart ayı civarında bekleniyor.

Crew Dragon'un yolculuğu

SpaceX'in Crew Dragon aracı ilk insanlı uçuşunu Mayıs 2020'de Demo-2 test göreviyle yaptı. Bu uçuş, 2011'den beri ilk kez ABD topraklarından astronot fırlatılması anlamına geliyordu. O tarihten bu yana Dragon, NASA'nın düzenli rotasyon görevlerinin yanı sıra özel insanlı uçuşlarda da kullanıldı. Falcon 9 roketinin birinci kademesi fırlatmanın ardından geri dönerek iniş yapabiliyor ve yeniden kullanılabiliyor; bu yaklaşım, uzaya erişimin maliyetini düşüren en önemli gelişmelerden biri sayılıyor. Crew-13'te kullanılan Grace kapsülü de yeniden kullanılabilir bir araç olarak tasarlandı.

Kısaca

• Crew-13, 1 Ekim 2026'da Cape Canaveral'daki 40 numaralı rampadan fırlatıldı.
• 12 Eylül'deki ilk deneme, Dragon'daki bir oksitleyici sızıntısı yüzünden iptal edilmişti.
• Kenetlenme 7 saat 55 dakika sürdü; bu, ISS tarihinde bir ABD aracı için rekor.
• Mürettebat: Jessica Watkins, Luke Delaney, Joshua Kutryk ve Sergey Teteryatnikov.