23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09
Bilim ve Astrofizik

Dünya'nın kütle merkezi her yıl milimetrelerce kayıyor: JPL salınımı yeniden ölçtü

NASA JPL araştırmacıları lazerle izlenen uydular, GPS ve yer kabuğu esnemesi verilerini birleştirerek Dünya'nın kütle merkezindeki mevsimsel kaymanın sanılanın yaklaşık yarısı kadar olduğunu buldu.

Bilim ve AstrofizikGüncellendi: 7 Ekim 2026, 23:26
Dünya'nın kütle merkezi her yıl milimetrelerce kayıyor: JPL salınımı yeniden ölçtü

Dünya'nın kütle merkezi sabit bir nokta değil. Okyanuslardaki su, karalardaki kar ve buz, atmosferdeki hava mevsimden mevsime yer değiştirdikçe gezegenin ağırlık merkezi de birkaç milimetre ileri geri kayıyor. NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'ndan (JPL) jeofizikçi Donald Argus'un yürüttüğü ve Geophysical Journal International'da yayımlanan çalışma, bu yıllık salınımı şimdiye kadarki en tutarlı biçimde ölçtü. Sonuca göre hareketin büyüklüğü, yaklaşık sekiz yıl önceki tahminlerin yarısı kadar.

Milimetrelerin neden önemi var?

GPS gibi uydu konumlandırma sistemleri, deniz seviyesi ölçümleri ve uydu yörünge hesapları, Dünya'ya bağlı bir referans çerçevesine dayanıyor. Bu çerçevenin başlangıç noktası, gezegenin kütle merkezi. Uydular bu merkezin çevresinde dolanıyor; yerdeki istasyonların konumu ise kabuğa bağlı. İkisi arasındaki ilişki bilinmeden milimetre düzeyinde hassas ölçüm yapmak mümkün değil.

Sorun, bu hareketin ölçülmesinin son derece zor olması. 2017 ve 2023'te yayımlanan iki uluslararası referans çerçevesi çözümü arasında yaklaşık 7 milimetrelik bir fark bulunuyor; bu, ölçülmeye çalışılan hareketin kendisiyle hemen hemen aynı büyüklükte. JPL'den Felix Landerer, bu hareketlerin çok küçük göründüğünü ama günümüzün hassas konumlandırma sistemlerinin bunlara dayandığını vurguluyor. Referans sistemleri daha iyi anlaşıldıkça küresel taşımacılık, hassas tarım ve haritacılık gibi alanlarda daha güvenilir hizmet sunulabileceğini belirtiyor.

Disko topuna benzeyen uydular

Kütle merkezinin hareketini izlemenin klasik yolu, lazerle izlenen jeodezi uyduları. Bunların en bilineni, NASA'nın 1976'da fırlattığı LAGEOS-1 ve İtalya Uzay Ajansı ile birlikte 1992'de uzay mekiğiyle yörüngeye bırakılan LAGEOS-2. Her biri yaklaşık 60 santimetre çapında, yaklaşık 400 kilogram ağırlığında, alüminyum kaplı pirinç birer küre. Yüzeylerindeki 426 köşe yansıtıcı, onlara disko topu görünümü veriyor. İçlerinde hiçbir elektronik bulunmuyor.

Yerdeki istasyonlar bu uydulara lazer darbeleri gönderiyor ve ışığın gidip dönme süresini ölçerek uzaklığı çok hassas biçimde hesaplıyor. Uydular yaklaşık 5.900 kilometre yükseklikte, son derece kararlı yörüngelerde dolandığı için, Dünya'nın kütle merkezinin konumuna dair en güvenilir referanslardan birini sunuyor. Ancak lazer istasyonlarının coğrafi dağılımı dengesiz; çoğu kuzey yarımkürede toplanmış durumda. Bu da tek başına LAGEOS verileriyle yapılan tahminlerde sistematik hatalara yol açabiliyor.

Üç veri kaynağı, bir sonuç

Argus ve ekibi bu eksikliği iki yoldan gidermeye çalıştı. Önce LAGEOS lazer ölçümlerini, alçak yörüngedeki çok sayıda uydunun GPS ile belirlenen yörünge verileriyle birleştirerek daha geniş ve dengeli bir gözlem ağı oluşturdular. Ardından, su ve buzun ağırlığının yer kabuğunu esnetmesi nedeniyle ölçüm istasyonlarının kendisinin de mevsimsel olarak hafifçe yer değiştirdiğini hesaba kattılar. Bir bölgede kar ya da su biriktiğinde kabuk aşağı çöker, yük kalkınca yeniden yükselir. Bu esneme dikkate alınmadığında kütle merkezinin hareketi olduğundan farklı görünebiliyor. Çalışmaya JPL'in yanı sıra Nevada Üniversitesi ve Almanya'daki GFZ Helmholtz Yerbilimleri Merkezi'nden araştırmacılar katıldı.

Sonuç, beklenenden daha sakin bir gezegen. Argus'a göre kütle merkezinin yıl içindeki ileri geri hareketi, önceki tahminlerin yaklaşık yarısı kadar. Bu da suyun ve havanın iki yarımküre arasında, varsayılandan daha az kütle taşıdığı anlamına geliyor.

Kar, yağmur ve okyanus: kütleyi kim taşıyor?

Araştırmacılar mevsimsel kütle değişimini üç ana kaynağa bağlıyor: okyanuslar, atmosfer ve karalardaki su. Sonuncusu kar örtüsünü, buzulları, gölleri, nehirleri, toprak nemini ve yeraltı sularını kapsıyor. Kuzey yarımkürenin karaları güneye göre çok daha geniş olduğu için kış boyunca Kuzey Amerika ve Avrasya'da biriken kar, kütle merkezini belirgin biçimde etkiliyor. Çalışmaya göre Mart ayında bu kar yükü merkezi yaklaşık 3 milimetre kadar kuzeye doğru çekiyor. Nisan'da Amazon havzasındaki yağışlarla biriken yaklaşık 2,4 trilyon ton su ise merkezi Güney Amerika yönünde yaklaşık 2,2 milimetre kaydırıyor. Güney ve Güneydoğu Asya'daki muson yağmurları da yüzlerce gigatonluk suyla benzer bir etki yaratıyor.

Bu ölçümler yalnızca jeodezi uzmanlarını ilgilendirmiyor. Küresel deniz seviyesindeki yükselişi milimetre hassasiyetinde izleyen uydu altimetre görevleri, sonuçlarını bu referans çerçevesine göre hesaplıyor. Kütle merkezinin hareketinin hatalı modellenmesi, deniz seviyesi eğilimlerinin bölgesel olarak yanlış yorumlanmasına yol açabilir. GRACE-FO gibi gezegenin kütleçekim alanındaki değişimleri ölçen görevlerin verileri de bu düzeltmelere dayanıyor.

Yeni yöntemin bir sonraki adımı, sonuçların bir sonraki uluslararası referans çerçevesi çözümüne dahil edilip edilmeyeceği. Çalışma, çok küçük görünen bir hareketin ne kadar zor ölçüldüğünü ve bu ölçümün yeryüzündeki gündelik teknolojilere nasıl dokunduğunu gösteriyor.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor
  2. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)
  3. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi
  4. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  5. Çip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardı
  6. δ Scuti yıldızı KIC 4737720'nin baskın titreşimi yıllar içinde el değiştirdi

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç
  6. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  2. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  3. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde21 Kasım
  4. NASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildiNASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildi21 Kasım
  5. Bilimkurgu uzay romanları: alt türe göre okuma rehberi ve okuma zinciriBilimkurgu uzay romanları: alt türe göre okuma rehberi ve okuma zinciri20 Kasım

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar