NASA'nın Venüs sondası DAVINCI 465 derecelik fırın testini geçti

NASA'nın Venüs'e göndermeyi planladığı DAVINCI görevinin iniş sondası, gezegenin cehennemi koşullarına dayanıp dayanamayacağını gösteren önemli bir sınavı geride bıraktı. Sondanın mühendislik modeli, 28 Ağustos - 10 Eylül 2026 arasında yapılan ısı testlerinden zarar görmeden çıktı.

Bir saatte 465 dereceye

DAVINCI ekibi mühendislik modelini Pennsylvania eyaletinin Bedford kentindeki Rex Heat Treat firmasının fırınına götürdü. Bu tesis, sıcaklığı sondanın Venüs'e inerken yaşayacağı hızda yükseltebilen az sayıdaki yerden biri. Ekip, fırının sıcaklığını yaklaşık bir saat içinde 465 santigrat dereceye çıkardı. Bu hız, sondanın Venüs atmosferinde alçalırken karşılaşacağı ısınmanın temposuyla aynı.

İlk döngünün ardından aynı ısıtma işlemi beş kez daha tekrarlandı; böylece model toplam altı ısıl döngüden geçti. Sondanın içindeki bilimsel aletleri temsil eden donanım, test boyunca 100'den fazla sıcaklık algılayıcısıyla izlendi. Model her döngüyü hasarsız tamamladı. Bu sonuç, sondanın aşırı sıcaklıklara dayanabildiğini ve atmosferde yol alırken içindeki hassas aletleri koruyabildiğini gösteriyor.

Venüs neden bu kadar zorlu?

Boyutu ve kütlesi Dünya'ya çok yakın olduğu için sık sık "Dünya'nın ikizi" olarak anılan Venüs, yüzey koşulları bakımından Güneş Sistemi'nin en düşmanca yerlerinden biri. Kalın karbondioksit atmosferi güçlü bir sera etkisi yaratıyor ve yüzey sıcaklığını kurşunu eritecek düzeye, yaklaşık 465 dereceye çıkarıyor. Yüzeydeki atmosfer basıncı ise Dünya'dakinin yaklaşık 90 katı. Gezegeni saran bulutlar sülfürik asit damlacıklarından oluşuyor. Bu yüzden Venüs yüzeyine inmiş araçların çoğu yalnızca dakikalarca, en fazla birkaç saat çalışabildi.

Venüs'ün tuhaflıkları bununla da bitmiyor. Gezegen kendi ekseni etrafında çok yavaş ve Dünya'nın tersi yönünde dönüyor; bu yüzden Venüs'te bir gün, gezegenin Güneş çevresindeki bir turundan bile uzun sürüyor. Kalın bulut örtüsü yüzeyi görünür ışıkta tamamen gizlediği için gezegenin yüzey haritaları büyük ölçüde radar gözlemleriyle çıkarıldı. DAVINCI'nin iniş sondası ise bulutların altına inerek yüzeyi doğrudan görüntüleyecek.

DAVINCI ne yapacak?

DAVINCI, adını İngilizce "Soy Gazlar, Kimya ve Görüntüleme için Derin Venüs Atmosferi Araştırması" ifadesinin baş harflerinden alıyor. NASA, görevi 2 Haziran 2021'de Keşif (Discovery) programı kapsamında seçti. Görevi NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi yönetiyor.

Görev iki parçadan oluşuyor: Venüs'ün çevresinde dolanarak gezegeni farklı dalga boylarında görüntüleyecek bir uzay aracı ve atmosfere dalacak yaklaşık bir metre çapındaki iniş sondası. Bir yoga topu büyüklüğündeki sonda, yaklaşık 63 dakika sürecek inişi boyunca atmosferin kütlece alt üçte ikilik bölümünü doğrudan örnekleyecek. Sondada dört ana alet bulunuyor: atmosferdeki gazları ve soy gazları ölçecek bir kütle spektrometresi, belirli molekülleri ve izotop oranlarını ölçecek ayarlanabilir lazer spektrometresi, sıcaklık, basınç ve rüzgârı ölçecek atmosfer yapısı aleti ve inişin son bölümünde yüzeyi fotoğraflayacak iniş kamerası.

Sondanın hedefi, Alpha Regio adlı bölge. Burası "tessera" denen, katmanlı ve kıvrımlı engebeli arazilerden biri. Bilim insanları bu bölgelerin Venüs'ün en eski kayaçlarını barındırabileceğini düşünüyor. DAVINCI'nin bu araziden çekeceği yakın görüntüler, Venüs yüzeyinin şimdiye kadar elde edilmiş en yüksek çözünürlüklü fotoğrafları olacak.

Kayıp okyanus sorusu

DAVINCI'nin bilimsel hedeflerinin merkezinde Venüs'ün geçmişi var. Bilim insanları, gezegenin bir zamanlar yüzeyinde sıvı su bulunduracak kadar ılıman olup olmadığını ve bu suya ne olduğunu merak ediyor. Atmosferdeki soy gazların ve hidrojen izotoplarının oranları, gezegenin ne kadar su kaybettiğine dair ipuçları taşıyor. Görev ayrıca Venüs atmosferinin nasıl oluştuğunu ve evrildiğini anlamaya çalışacak. Bu sorular, Dünya benzeri gezegenlerin hangi koşullarda yaşanabilir kalıp hangi koşullarda kaçak sera etkisine kapıldığını anlamak açısından da önemli; bu bilgi ötegezegen çalışmalarına da ışık tutuyor.

Sonda yüzeye çarpmaya dayanacak şekilde tasarlanmadı. Ancak saniyede yaklaşık 12 metre hızla yere değip sağlam kalırsa, kuramsal olarak 18 dakikaya kadar çalışmayı sürdürebilir.

Sırada ne var?

Isı testinin yanı sıra yaz aylarında görüntüleme sistemiyle ilgili testler de başarıyla tamamlandı. Proje şimdi yapımın son aşamasına geçmek için onay bekliyor. Görevin fırlatılması geçici olarak 2030 ile 2032 arasındaki bir pencere için planlanıyor.

Kısaca

• Mühendislik modeli altı kez, her seferinde bir saatte 465 dereceye ısıtıldı.
• Test 28 Ağustos - 10 Eylül 2026 arasında Pennsylvania'da yapıldı; 100'den fazla algılayıcı kullanıldı.
• Yaklaşık bir metre çapındaki sonda, 63 dakikalık inişte Venüs atmosferini örnekleyecek.
• Proje, yapımın son aşaması için onay bekliyor.