Thor: Karanlık Dünya (Thor: The Dark World)

Thor: Karanlık Dünya, gök gürültüsü tanrısının ikinci solo macerası ve Marvel Sinematik Evreni'nin sekizinci filmi. Alan Taylor'ın yönettiği yapım, Dokuz Diyar'ın nadir bir hizalanma anına yaklaştığı günlerde uyanan kadim bir düşmanı, Kara Elfler'in lideri Malekith'i anlatıyor. Asgard'ın görkemli salonlarından Londra'nın gri sokaklarına uzanan film, Thor ile kardeşi Loki'yi bir kez daha aynı safta buluşturuyor.

Konusu

Çok eski zamanlarda Odin'in babası Bor, Kara Elfler'in lideri Malekith'i yenip onun Aether adlı yıkıcı silahını kimsenin ulaşamayacağı bir yere saklamıştır. Malekith ise bir avuç adamıyla birlikte derin bir uykuya çekilerek kaçmayı başarır. Günümüzde Asgard, Bifröst köprüsünün yeniden kurulmasının ardından Dokuz Diyar'da düzeni sağlamaya çalışırken, Yakınsama adı verilen olay yaklaşmaktadır: diyarlar arasındaki sınırların inceldiği ve dünyalar arasında rastgele geçitlerin açıldığı nadir bir hizalanma.

Londra'da bu geçitleri araştıran astrofizikçi Jane Foster, terk edilmiş bir fabrikada beklenmedik bir yolculuğa sürüklenir ve saklı duran Aether'la temas eder. Bu temas Malekith'i uykusundan uyandırır. Thor, Jane'i korumak ve Dokuz Diyar'ı kurtarmak için en güvenmediği kişiden, zindandaki kardeşi Loki'den yardım istemek zorunda kalır. Filmin geri kalanını izleyiciye bırakıyoruz; yalnızca finalin, Greenwich'te diyarlar arasında savrulan bir savaşla bilim kurgu ile mitolojiyi eğlenceli biçimde harmanladığını söyleyelim.

Yapım ve oyuncular

Devam filmi planları Nisan 2011'de açıklandı. İlk filmin yönetmeni Kenneth Branagh Temmuz 2011'de projeden çekildi, Ocak 2012'de yerine Game of Thrones bölümleriyle tanınan Alan Taylor getirildi. Taylor, Game of Thrones deneyiminden de esinlenerek filmi ilkinden daha "ayakları yere basan" bir tonda çekmek istedi. Müzik için önce Carter Burwell ile anlaşıldı, ancak Marvel daha sonra onun yerine Brian Tyler'ı getirdi. Çekimler 10 Eylül 2012'de İngiltere'nin Surrey bölgesindeki Bourne Wood ormanında başladı; İzlanda'da ve Londra'da da çekim yapıldı. Chris Hemsworth, Natalie Portman, Tom Hiddleston ve Anthony Hopkins rollerine dönerken, Malekith rolünde Christopher Eccleston yer aldı. Film 112 dakika sürüyor; dünya prömiyeri 22 Ekim 2013'te Londra'daki Odeon Leicester Square'de yapıldı, ABD'de ise 8 Kasım'da vizyona girdi. Taylor yıllar sonra, filmin kurgu aşamasında Marvel tarafından kendi tasarladığı hâlinden önemli ölçüde değiştirildiğini ve sonuçtan memnun olmadığını söyledi.

Evrendeki yeri

Film, Marvel Sinematik Evreni'nin İkinci Faz'ına ait. Aether, sonradan Sonsuzluk Taşları'ndan biri olan Gerçeklik Taşı'nın sıvı hâli olarak ortaya çıkıyor; jenerik arası sahne bu taşı Galaksinin Koruyucuları'nın dünyasındaki Koleksiyoncu'ya bağlıyor. Thor'un hikâyesi Thor: Ragnarok ile sürüyor, Gerçeklik Taşı ise Avengers: Sonsuzluk Savaşı'nda yeniden sahneye çıkıyor.

Bilimsel karne

Aether: fiziğin terk ettiği bir fikir

Filmdeki silahın adı tesadüf değil. "Esir" ya da "eter" diye bilinen kavram, 19. yüzyıl fiziğinde ışığın içinde yayıldığı varsayılan görünmez bir ortamdı. 1887'deki ünlü Michelson-Morley deneyi bu ortamın izine rastlayamadı ve ardından gelen deneyler 1920'lere kadar bu sonucu doğruladı. Deney, görelilik ve kuantum kuramının doğuşunda kilit rol oynadı. Yani film, bilim tarihinin en ünlü "olmayan" maddelerinden birini karanlığın silahına dönüştürmüş.

Yakınsama ve gezegen dizilimi

Dokuz Diyar'ın hizalanması, gökyüzündeki "gezegen geçidi" olaylarını hatırlatıyor. Ancak gerçekte gezegenler uzayda tek bir çizgiye dizilmiyor: birkaç gezegenin aynı anda gökyüzünde bir yay boyunca görünmesi, yörüngelerindeki konumların Dünya'dan bakınca yarattığı görünür bir hizalanma. Böyle bir olay dünyalar arasında geçit açmaz; yalnızca gökyüzü meraklılarına güzel bir gözlem fırsatı sunar.

Neden Greenwich?

Finalin Greenwich'te geçmesi, gökbilim tarihine akıllıca bir selam. Kral II. Charles tarafından 1675'te kurulan Greenwich Kraliyet Gözlemevi, gökbilim ve denizcilik tarihinde büyük rol oynadı. Başlangıç meridyeni buradan geçtiği için Greenwich Ortalama Zamanı'na, yani bugünkü Eşgüdümlü Evrensel Zaman'ın (UTC) öncüsüne adını verdi.

Gerçek bir "karanlık dünya": Titan

Kara Elfler'in yurdu Svartalfheim, kasvetli, karanlık bir dünya olarak çiziliyor. Güneş Sistemi'nde bu tarife en çok uyan yer belki de Satürn'ün uydusu Titan. NASA'ya göre Titan'ın üst atmosferinde Güneş'in morötesi ışığı ve Satürn'ün manyetik alanında hızlanan parçacıklar azot ve metan moleküllerini parçalıyor; ortaya çıkan organik bileşiklerin bir kısmı kalın, turuncu bir pus oluşturarak yüzeyin uzaydan görülmesini zorlaştırıyor. Yüzey sıcaklığı eksi 179 derece. Cassini aracı bu pusun ardını büyük ölçüde radar ve kızılötesi gözlemlerle görebildi, Huygens sondası ise 14 Ocak 2005'te bu karanlığın içinden geçerek yüzeye indi.

Huygens'in bu karanlıktan geçişi tam 147 dakika sürdü; sonda, turuncu-kahverengi atmosferin içinden alçalırken çektiği görüntüleri ve ölçümleri Cassini aracılığıyla Dünya'ya gönderdi. Ölçülen radyo sinyalleri, buzlu yüzeyin 55-80 kilometre altında bir okyanus olabileceğine işaret etti. Yani Güneş Sistemi'nin gerçek "karanlık dünyası", pusunun altında hareketli bir hava ve su döngüsü saklıyor: NASA'ya göre Titan, buluttan yağan, yüzeyde akan, göl ve denizleri dolduran ve yeniden buharlaşan, Dünya'dakine benzer bir sıvı döngüsüne sahip bilinen tek başka yer.

Titan'ın kuzey kutbunda sıvı metan ve etanla dolu göller ve denizler var; NASA'ya göre Titan, yüzeyinde kalıcı sıvı kütleleri bulunan, Dünya dışındaki tek dünya.

Etkisi

Film dünya çapında 644,8 milyon dolar hasılat yaptı ve 2013'ün en çok kazanan onuncu filmi oldu. Hemsworth ile Hiddleston'ın performansları, görsel efektler ve aksiyon sahneleri övgü aldı; sıradan bulunan kötü karakteri ve derinlik eksikliği ise eleştirildi.

Kısaca

• Yönetmen: Alan Taylor; süre 112 dakika.
• Marvel Sinematik Evreni'nin 8. filmi; Gerçeklik Taşı'nı tanıtıyor.
• Aether adı, 1887'deki Michelson-Morley deneyinin çürüttüğü "esir" kavramından geliyor.
• Gerçek gezegen dizilimleri uzayda değil, gökyüzünde görünen hizalanmalar.
• Güneş Sistemi'nin gerçek "karanlık dünyası" Titan, kalın turuncu bir pusla örtülü.