Yenilmezler (The Avengers)

Yenilmezler, özgün adıyla The Avengers, Marvel Sinematik Evreni'nin (MCU) altıncı filmi ve o güne kadar ayrı filmlerde tanıdığımız kahramanları ilk kez aynı hikâyede buluşturan yapım. Joss Whedon'ın yazıp yönettiği filmde Nick Fury; Tony Stark, Steve Rogers, Bruce Banner, Thor, Natasha Romanoff ve Clint Barton'ı, Thor'un kardeşi Loki'nin Dünya'yı boyunduruk altına alma planını durdurabilecek bir ekipte toplamaya çalışıyor. ABD'de 4 Mayıs 2012'de vizyona giren film, MCU'nun Birinci Evresi'ni kapatıyor ve hikâyeyi kesin biçimde uzaya açıyor.

Konusu

Asgardlı Loki, Chitauri adlı uzaylı bir ırkın temsilcisi olan "Öteki" ile bir anlaşma yapıyor: Tesseract'ı ele geçirirse Dünya'yı fethetmesi için bir ordu alacak. Bu sırada S.H.I.E.L.D.'in uzak bir araştırma tesisinde astrofizikçi Erik Selvig'in ekibi Tesseract üzerinde çalışıyor. Nesne birden etkinleşip bir geçit açıyor ve Loki bu geçitten Dünya'ya adım atıyor. Asasıyla insanların zihnini ele geçirebilen Loki, Tesseract'ı çalıp Selvig'i ve ajan Clint Barton'ı kendi safına çekiyor.

Nick Fury, rafa kaldırılmış "Yenilmezler Girişimi"ni yeniden başlatıyor. Ancak bir araya gelen kahramanlar birbirleriyle anlaşmakta zorlanıyor; Stark ile Rogers'ın gerginliği, Banner'ın içindeki Hulk'un ne zaman ortaya çıkacağı belirsizliği ve S.H.I.E.L.D.'in Tesseract'la ilgili gizli planları ekibi dağılmanın eşiğine getiriyor. Loki'nin asıl hedefi ise New York'un üzerinde açılacak bir geçitten Chitauri ordusunu Dünya'ya indirmek.

Yapım ve oyuncular

Filmin hazırlığı Marvel Studios'un 2005'te Merrill Lynch'ten aldığı krediyle başladı. 2008'deki Iron Man başarısının ardından Marvel, Stark, Rogers, Thor ve Banner'ı bir araya getirecek bir film duyurdu. Whedon Nisan 2010'da projeye geldi ve Zak Penn'in ilk senaryosunu neredeyse baştan yazdı. Banner rolünde Edward Norton'un yerini Mark Ruffalo aldı; kadroda Robert Downey Jr., Chris Evans, Chris Hemsworth, Scarlett Johansson, Jeremy Renner, Loki rolünde Tom Hiddleston ve Samuel L. Jackson var.

Çekimler 25 Nisan 2011'de New Mexico'daki Albuquerque Stüdyoları'nda, "Group Hug" (Toplu Sarılma) çalışma adıyla başladı; ardından Ohio'daki Cleveland'a ve New York'a taşındı. Cleveland'ın caddeleri finaldeki büyük savaş için Manhattan'ın yerine geçti. Filmde 2.200'ü aşkın görsel efekt planı var. Görüntü yönetmeni Seamus McGarvey, boyları birbirinden çok farklı kahramanları aynı kareye sığdırabilmek için destansı filmlerde pek kullanılmayan 1.85:1 en-boy oranını tercih etti. Yapım dünya çapında 1,5 milyar doları aşan hasılatla pek çok gişe rekoru kırdı ve görsel efekt dalında Oscar'a aday gösterildi.

Evrendeki yeri

Yenilmezler, MCU'nun ilk beş filmine serpiştirilen ipuçlarını tek bir hikâyede toplayan ilk büyük buluşma. Tesseract'ın İlk Yenilmez: Kaptan Amerika'daki macerası burada sonuçlanıyor, Thor'un Asgard'ı ile Dünya arasındaki bağ kalıcı hâle geliyor. Jenerik ortasındaki sahnede Öteki'nin efendisine başarısızlığı anlattığı görülüyor; filmde adı anılmayan bu figür, serinin ilerleyen yıllarındaki büyük kötüsü Thanos. Thanos'un ayrıntılı tanıtımı ise Galaksinin Koruyucuları ve sonraki Yenilmezler filmlerinde geliyor. New York savaşının izleri de yalnızca bu filmle sınırlı kalmıyor; Tony Stark'ın sonraki filmlerdeki kaygıları doğrudan bu geceye dayanıyor.

Gerçek bir NASA tesisi sette

Filmin açılışındaki S.H.I.E.L.D. araştırma tesisi sahneleri için gerçek bir uzay tesisi kullanıldı: NASA'nın Ohio'daki Plum Brook İstasyonu'nda bulunan Uzay Güç Tesisi (Space Power Facility). NASA'nın 1969'da inşa ettiği bu tesisin kalbinde yaklaşık 37 metre yüksekliğinde ve 30,5 metre çapında bir vakum odası var; dünyanın en büyük termal vakum odası olarak biliniyor. Uzay araçlarının ve donanımlarının uzay koşullarında sınandığı bu odada Mars Pathfinder ile Spirit ve Opportunity keşif araçlarının hava yastıklı iniş sistemleri, Mars atmosferini taklit eden koşullarda test edildi. Kısacası Loki'nin Dünya'ya adım attığı yer, gerçekte Mars'a giden araçların hazırlandığı bir oda.

Bilimsel karne

Uzayda açılan geçit

Filmin iki büyük olayı, Tesseract'ın açtığı geçitlere dayanıyor. Fizikte buna en yakın fikir solucan deliği: uzay-zamanın birbirinden uzak iki noktasını bir tünel gibi bağlayan varsayımsal bir yapı. Fikir, Albert Einstein ile Nathan Rosen'in adını taşıyan "Einstein-Rosen köprüsü" gibi genel görelilik denklemlerinin çözümlerinden doğuyor. Ancak bu klasik çözümler iki yönlü geçişe izin vermiyor. Fizikçilerin düşündüğü geçilebilir solucan deliklerinin açık kalabilmesi için negatif enerji yoğunluğuna sahip "egzotik madde" gerektiği düşünülüyor ve böyle bir yapı bugüne kadar hiç gözlenmedi. Yani bir ordunun geçebileceği kadar büyük, istenince açılıp kapanan bir geçit, bugünkü fizik bilgisinin çok ötesinde. Aynı fikrin daha titiz bir sinema yorumu için Yıldızlararası'na bakılabilir.

Uzay boşluğunda birkaç saniye

Finalde Tony Stark, geçidin öbür tarafına, havasız uzaya geçiyor ve zırhının enerjisi tükenince bilincini kaybediyor. Bu kısım gerçeğe şaşırtıcı ölçüde yakın. Uzay hekimliği verilerine göre korunmasız bir insan vakumda kalırsa akciğerlerdeki gaz alışverişi oksijeni kandan da çekip alıyor ve oksijensiz kan beyne ulaştığında, yaklaşık 9-12 saniye içinde bilinç kayboluyor. Otuz saniyeye kadar süren maruziyetin kalıcı hasar bırakması olası görülmüyor; hayvan deneylerinde 90 saniyenin altındaki maruziyetlerden sonra tam iyileşme normal kabul ediliyor. Stark'ın zırh içinde olduğunu ve kısa sürede geri döndüğünü hesaba katarsak, filmin bu sahnesi bilim açısından fazla zorlama sayılmaz.

Uzayda nükleer patlama

Geçitten geçen füzenin Chitauri ana gemisini yok etmesi görsel olarak etkileyici, ama uzaydaki bir patlama Dünya'dakinden farklı davranır: Ortamda hava olmadığı için yeryüzündeki gibi bir şok dalgası ve ses oluşmaz; enerjinin büyük kısmı ışınım olarak yayılır. Sinemadaki alev topu biçimindeki uzay patlamaları bu yüzden bilimden çok görsel etkiye hizmet ediyor.

Etkisi

Yenilmezler, ayrı ayrı tanıtılan karakterlerin ortak bir filmde buluşabileceğini kanıtlayarak sinema endüstrisinde "ortak evren" modelinin yaygınlaşmasında belirleyici rol oynadı. Eleştirmenler Whedon'ın senaryosunu, mizahını ve özellikle Mark Ruffalo'nun Bruce Banner yorumunu övdü. CinemaScore anketinde seyirciler filme nadir görülen A+ notunu verdi. Empire dergisinin 2017'deki anketinde tüm zamanların en iyi 100 filmi arasına girdi.

Kısaca

• Yıl: 2012 (ABD vizyonu 4 Mayıs 2012)
• Yönetmen ve senarist: Joss Whedon
• Süre: 143 dakika
• Oyuncular: Robert Downey Jr., Chris Evans, Mark Ruffalo, Chris Hemsworth, Scarlett Johansson, Jeremy Renner
• MCU'daki yeri: Altıncı film, Birinci Evre'nin finali
• Uzay bağı: Chitauri istilası, uzaya açılan geçit ve Thanos'un ilk görünüşü
• Gerçek bağ: S.H.I.E.L.D. tesisi sahneleri NASA'nın Plum Brook'taki Uzay Güç Tesisi'nde çekildi