Avengers: Endgame

Avengers: Endgame, Marvel Sinematik Evreni'nin 2008'den beri örülen ilk büyük hikâye yayını kapatan film. Avengers: Sonsuzluk Savaşı'nın doğrudan devamı olan yapım, Thanos'un evrene verdiği zararın ardından geride kalan kahramanların yasını, öfkesini ve son bir umut uğruna giriştikleri çılgın planı anlatıyor. Russo kardeşlerin yönettiği film, 26 Nisan 2019'da ABD'de vizyona girdi ve kısa sürede sinema tarihinin en çok izlenen yapımlarından biri oldu.

Konusu

Film, bir önceki yapımın bıraktığı yerden, derin uzayda başlıyor. Tony Stark ve Nebula Dünya'dan çok uzakta kurtarılmayı beklerken, gezegende kalan Yenilmezler kaybı nasıl telafi edeceklerini tartışıyor. Ardından hikâye beş yıl ileri sıçrıyor. Herkes kendi yoluna gitmiş, dünyanın bir kısmı yasla yaşamayı öğrenmişken, Kuantum Alemi'nde mahsur kalmış Scott Lang beklenmedik biçimde geri dönüyor. Onun için geçen süre yalnızca beş saat.

Bu tuhaf zaman farkı, kahramanlara akıl almaz bir fikir veriyor: geçmişe gidip Sonsuzluk Taşları'nı, Thanos onları ele geçirmeden önce toplamak. Film bu noktadan sonra serinin önceki filmlerinde yaşanan anlara geri dönen bir "zaman soygunu"na dönüşüyor; 2012'deki New York savaşı, 2013'teki Asgard, 2014'teki Morag ve Vormir yeniden ziyaret ediliyor. Sonrasını izleyiciye bırakıyoruz.

Yapım ve oyuncular

Film Ekim 2014'te Avengers: Infinity War – Part 2 adıyla duyuruldu, ancak Marvel bu adı sonradan kaldırdı ve gerçek ad ancak Aralık 2018'de açıklandı. Çekimler Ağustos 2017'de Pinewood Atlanta Stüdyoları'nda Sonsuzluk Savaşı ile arka arkaya başladı ve Ocak 2018'de bitti; ek çekimler New York eyaleti, İskoçya ve İngiltere'de yapıldı. Senaryo yine Christopher Markus ile Stephen McFeely'ye ait. Film, o güne kadarki hikâyenin bir sonucu olarak tasarlandı: birçok ana karakterin hikâye yayını kapatıyor, önceki filmlerdeki anlara geri dönerek serinin farklı dönemlerinden oyuncuları ve mekânları yeniden bir araya getiriyor. Robert Downey Jr., Chris Evans, Mark Ruffalo, Chris Hemsworth, Scarlett Johansson ve Jeremy Renner'ın yanında Paul Rudd, Brie Larson, Karen Gillan ve Thanos rolünde Josh Brolin yer alıyor. Film 181 dakika sürüyor.

Evrendeki yeri

Marvel Sinematik Evreni'nin 22. filmi ve Üçüncü Faz'ın kapanışı. Derin uzaydaki kurtarma sahnesiyle aynı yıl vizyona giren Captain Marvel'ı ana hikâyeye bağlıyor, Nebula ve Rocket üzerinden Galaksinin Koruyucuları'nın kozmik tarafını Dünya'daki kahramanlarla birleştiriyor. Film, 2026'da genişletilmiş Encore sürümüyle yeniden sinemalara döndü; serinin devamı Avengers: Doomsday ve Avengers: Secret Wars ile sürecek.

Bilimsel karne

Beş saat, beş yıl: zaman genişlemesi

Scott Lang'in beş yılı beş saat olarak yaşaması, filmde fantastik bir "Kuantum Alemi" ile açıklanıyor. Ama fikrin gerçek bir karşılığı var: Einstein'ın görelilik kuramına göre zaman, hıza ve kütleçekime bağlı olarak farklı akar. Bu etki, yani zaman genişlemesi, deneylerle defalarca doğrulandı; atmosferin üst katmanlarında oluşan müon parçacıklarının beklenenden uzun yaşaması bunun bilinen kanıtlarından biri. Ünlü "ikizler paradoksu" da aynı ilkeye dayanıyor: ışık hızına yakın yolculuk eden ikiz, Dünya'da kalan kardeşinden daha az yaşlanır. Yani ileriye doğru "zaman yolculuğu" fizikte gerçek; Lang'in yaşadığı ise kuantum dünyasıyla ilgisi olmayan bir sinema icadı.

Geçmişe dönmek mümkün mü?

Geçmişe yolculuk çok daha sorunlu. Genel göreliliğin denklemleri, Kurt Gödel'in önerdiği çözüm gibi, "kapalı zamansı eğriler" içeren evren modellerine izin veriyor; ancak bu modeller dönen ve genişlemeyen bir evren gibi, bizim evrenimizde görmediğimiz özellikler gerektiriyor. Filmin kendi kuralını Bruce Banner açıklıyor: geçmişte yapılan bir değişiklik bugünü değiştirmez, yalnızca yeni bir alternatif gerçeklik yaratır. Bu yaklaşım, klasik "büyükbaba paradoksu"ndan kaçmanın sinemadaki yaygın yolu. Fizikteki en yakın akrabası, Hugh Everett'in 1957'de ortaya attığı kuantum mekaniğinin "çok dünyalar yorumu"; ama bu yorum bile bir dünyadan ötekine geçiş öngörmüyor.

Uzayda mahsur kalmak

Filmin açılışı, bir önceki filmin sonunda Thanos'un ana yurdu Titan'da kalan iki karakterin derin uzaydan kurtarılmasıyla başlıyor. Sinemada bu tür kurtarmalar birkaç sahne sürer. Gerçek dünyada Dünya'dan Satürn sistemine gitmek bile yıllar alıyor; Cassini-Huygens aracı 15 Ekim 1997'de fırlatıldıktan sonra Satürn'e ancak yedi yıllık bir yolculukla ulaşabildi. Huygens sondası da 14 Ocak 2005'te Satürn'ün uydusu Titan'a indi.

Filmin başladığı Titan'ın gerçek adaşı da en az kurgudaki kadar sıra dışı. NASA'ya göre Satürn'ün bu uydusunun atmosferi, Dünya'nınkinden on kat yükseğe, uzaya doğru yaklaşık 600 kilometreye kadar uzanıyor; bunun nedeni, Titan'ın kütlesi Dünya'dan küçük olduğu için kütleçekiminin gaz örtüsünü daha gevşek tutması. Yüzeydeki basınç ise Dünya'dakinden yaklaşık yüzde 60 fazla; bir insanın denizde 15 metre derinlikte hissettiği basınca denk. Böyle bir dünyada uzay giysisi değil, sıcak tutan bir dalış giysisi ve oksijen tüpü gerekirdi.

Etkisi

Endgame ilk gösterim döneminde dünya çapında 2,79 milyar dolar hasılat yaptı ve Sonsuzluk Savaşı'nın toplam gelirini on bir günde geçti. 2019'da Avatar'ı geride bırakıp tüm zamanların en çok hasılat yapan filmi oldu, 2021'de bu unvanı yeniden Avatar'a kaptırdı. 2026'daki Encore gösterimleriyle zirveye yeniden çıktı. Film 92. Oscar Ödülleri'nde En İyi Görsel Efekt dalında aday gösterildi; eleştirmenler 22 filmlik hikâyenin duygusal bir kapanışla bağlanmasını övdü.

Kısaca

• Yönetmen: Anthony Russo ve Joe Russo; süre 181 dakika.
• Marvel Sinematik Evreni'nin 22. filmi; Sonsuzluk Savaşı'nın doğrudan devamı.
• "Beş saat, beş yıl" fikrinin gerçek fizikteki karşılığı, görelilikteki zaman genişlemesi.
• Geçmişe yolculuk kuramsal olarak tartışılıyor ama hiçbir gözlemle desteklenmiyor.
• İlk gösterimde 2,79 milyar dolar; 2019-2021 arasında tüm zamanların en çok hasılat yapan filmi.