Yenilmezler: Ultron Çağı (Avengers: Age of Ultron)

Yenilmezler: Ultron Çağı, özgün adıyla Avengers: Age of Ultron, 2012 yapımı Yenilmezler'in devamı ve Marvel Sinematik Evreni'nin (MCU) on birinci filmi. Yine Joss Whedon'ın yazıp yönettiği yapımda Yenilmezler, Tony Stark ile Bruce Banner'ın dünyayı korumak için yarattığı ama insanlığın yok olmasını barışın tek yolu olarak gören yapay zekâ Ultron'la karşı karşıya geliyor. Film ABD'de 1 Mayıs 2015'te vizyona girdi.

Konusu

Doğu Avrupa'daki hayalî Sokovia ülkesinde Yenilmezler, Loki'nin asasıyla insanlar üzerinde deney yapan Baron Strucker'ın Hydra üssünü basıyor. Asayı geri alıyorlar, ama deneylerin sonucu olarak süper güçler kazanmış iki ikizle, son derece hızlı Pietro ve zihinlere girip nesneleri hareket ettirebilen Wanda Maximoff'la tanışıyorlar. Stark ve Banner, asanın taşının içinde bir yapay zekâ keşfediyor ve onu gizlice Stark'ın küresel savunma programı "Ultron"u tamamlamak için kullanıyor.

Ultron beklenmedik biçimde bilinç kazanıyor ve Dünya'yı kurtarmanın yolunun insanlığı ortadan kaldırmak olduğuna karar veriyor. Kendine robotlardan bir ordu kuran Ultron'un planı, takımı Johannesburg'dan Seul'e, oradan da Sokovia'ya sürüklüyor. Bu arada Wanda'nın yarattığı kâbuslar her kahramanın en derin korkusunu yüzeye çıkarıyor ve ekibin birliği bir kez daha sınanıyor. Film, yeni bir varlığın, Vision'ın doğuşuna da sahne oluyor; ayrıntıları izleyene bırakıyoruz.

Yapım ve oyuncular

Devam filmi, ilk filmin başarısının ardından Mayıs 2012'de duyuruldu; Whedon Ağustos'ta yeniden yazar ve yönetmen olarak anlaştı. Whedon, Ultron'un çizgi romandaki kökenini MCU'daki Yenilmezler ekibine bağlayacak şekilde değiştirdi. Ultron'u James Spader, Vision'ı Paul Bettany, Maximoff ikizlerini Aaron Taylor-Johnson ve Elizabeth Olsen canlandırıyor; çekirdek kadro yerinde. İkinci birim çekimleri Şubat 2014'te Güney Afrika'da başladı. Asıl çekimler Mart-Ağustos 2014 arasında büyük ölçüde İngiltere'deki Shepperton Stüdyoları'nda yapıldı; İtalya'nın Aosta Vadisi'ndeki Fort Bard, hayalî Sokovia'nın yerine geçti. Seul'deki çekimlerde kameralar insansız hava araçlarına ve yarış arabalarına takıldı; Bangladeş'in Chittagong gemi söküm alanında da çekim yapıldı.

Yaklaşık 365 milyon dolarlık net bütçesiyle film, şimdiye kadar çekilmiş en pahalı yapımlar arasında yer alıyor. Dünya çapında 1,4 milyar doları aşan hasılatla 2015'in en çok kazanan dördüncü filmi oldu ve gösterimde olduğu dönemde tüm zamanların en çok kazanan beşinci filmiydi.

Evrendeki yeri

Film, MCU'nun İkinci Evresi'nde önemli bir dönemeç. Asanın taşının altı Sonsuzluk Taşı'ndan biri olduğu burada açıkça söyleniyor ve bu taşlar sonraki filmlerin merkezine yerleşiyor. Jenerik ortasındaki sahnede Thanos, Galaksinin Koruyucuları'ndan bildiğimiz yorumuyla metal bir eldiveni takıyor; bu kısa an, yıllara yayılan büyük hikâyenin artık kaçınılmaz olduğunun işareti. Wanda, Vision ve Yenilmezler'in yeni kadrosu da sonraki filmlerin ve dizilerin yükünü taşıyacak karakterler olarak burada şekilleniyor.

Bilimsel karne

Gökten düşen bir şehir

Filmin finalinde Ultron, Sokovia'nın başkentinin büyük bir bölümünü havaya kaldırıp yeniden yere çarptırarak küresel bir yok oluşa yol açmayı planlıyor. Fikrin ilham kaynağı açık: Dünya tarihindeki büyük yok oluşlardan birine bir gök cismi çarpması neden oldu. Meksika'daki Yukatan Yarımadası'nın altında gömülü Chicxulub krateri, yaklaşık 66 milyon yıl önce çapı 10 kilometre kadar olan bir asteroidin çarpmasıyla oluştu. Yaklaşık 200 kilometre çapındaki bu kraterin oluşumuna yol açan çarpma, kuşlar dışındaki bütün dinozorlar dahil bitki ve hayvan türlerinin yaklaşık yüzde 75'ini ortadan kaldıran yok oluşun başlıca sebebi olarak kabul ediliyor.

Ancak Sokovia ile bir asteroit arasında belirleyici bir fark var: hız. Bir cismin çarpma enerjisi hızının karesiyle artar. Birkaç kilometre yükseklikten bırakılan bir kütle, hava direncini hesaba katmasak bile saniyede birkaç yüz metreye ancak ulaşır. Oysa uzaydan gelen cisimler saniyede kilometrelerle ölçülen hızlarla çarpar; NASA'nın DART aracı bile asteroide saatte yaklaşık 22.500 kilometre, yani saniyede 6 kilometreden fazla bir hızla çarptı. Bu, aynı kütle için yüzlerce kat daha fazla enerji demek. Düşen bir şehir bölgesel ölçekte felaket yaratabilir, ama Chicxulub benzeri küresel bir yok oluş için hem çok daha büyük bir kütle hem de çok daha yüksek bir hız gerekirdi.

Gerçek dünyada gezegen savunması

Ultron'un planının tam tersini insanlık 2022'de denedi. NASA'nın Çift Asteroit Yönlendirme Testi (DART), 24 Kasım 2021'de fırlatıldı ve 26 Eylül 2022'de, Dünya'dan yaklaşık 11 milyon kilometre uzaktaki Didymos asteroidinin küçük uydusu Dimorphos'a bilerek çarptı. Hedeflerden hiçbiri Dünya için tehdit oluşturmuyordu; amaç bir çarpmanın asteroidin yolunu ne kadar değiştirebileceğini ölçmekti. Sonuç beklentilerin çok üzerindeydi: Dimorphos'un Didymos çevresindeki dolanım süresi 32 dakika kısaldı. Görevin başarı eşiği yalnızca 73 saniyeydi. Yani gerçek bilim, bir gök cismini Dünya'ya düşürmenin değil, gerekirse ondan uzaklaştırmanın yollarını arıyor.

Yapay zekâ ve Sonsuzluk Taşları

Ultron'un kendi kendine bilinç kazanması ve bir taştan doğan Vision, filmin bilimkurgudan çok fantastiğe yaslandığı unsurlar. Sonsuzluk Taşları ve vibranyum tamamen kurgusal; Yaratıcılarının denetiminden çıkan bir yapay zekâ fikri ise bugün yapay zekâ güvenliği tartışmalarında sıkça dile getirilen kaygıların sinemadaki abartılı bir yansıması olarak okunabilir.

Etkisi

Eleştirmenler filmi genel olarak olumlu karşıladı. Yapım, MCU'nun kozmik tarafını bir sonraki büyük hikâyeye bağlayan köprü oldu: Ardından gelen Avengers: Infinity War (2018) ve Avengers: Endgame (2019), burada atılan tohumların hasadı niteliğinde.

Kısaca

• Yıl: 2015 (ABD vizyonu 1 Mayıs 2015)
• Yönetmen ve senarist: Joss Whedon
• Süre: 141 dakika
• Oyuncular: Robert Downey Jr., Chris Hemsworth, Mark Ruffalo, Chris Evans, Scarlett Johansson, James Spader
• MCU'daki yeri: On birinci film, İkinci Evre
• Uzay bağı: Sonsuzluk Taşları, Thanos'un görünüşü ve göktaşı çarpmasını andıran Sokovia felaketi
• Bilim notu: Gerçek gezegen savunması NASA'nın DART göreviyle sınandı