Thor

Thor, İskandinav mitolojisinin gök gürültüsü tanrısını Marvel çizgi romanları üzerinden beyaz perdeye taşıyan ve Asgard'ı Marvel Sinematik Evreni'ne kazandıran film. Kenneth Branagh'ın yönettiği yapım, kibri yüzünden Asgard'dan sürülen bir prensin New Mexico çölünde alçakgönüllülüğü öğrenmesini anlatıyor. Film 6 Mayıs 2011'de ABD'de vizyona girdi; Thor'u Chris Hemsworth, kardeşi Loki'yi Tom Hiddleston canlandırıyor.

Konusu

Film, 965 yılında Asgard kralı Odin'in Jotunheim'ın Buz Devleri'ne karşı verdiği savaşla açılıyor. Günümüzde Odin'in oğlu Thor tahta çıkmaya hazırlanırken, saraya sızan Buz Devleri tören gününü bozuyor. Babasının emrine karşı gelen Thor, kardeşi Loki ve arkadaşlarıyla Jotunheim'a giderek kırılgan barışı yerle bir ediyor. Odin de cezası olarak oğlunun güçlerini alıyor ve onu çekici Mjölnir'le birlikte, ölümlü bir insan olarak Dünya'ya sürgün ediyor; çekici artık yalnızca "layık olan" kaldırabilecek.

Thor, New Mexico'da astrofizikçi Jane Foster, asistanı Darcy Lewis ve Jane'in hocası Erik Selvig'in arabasının önüne düşüyor. Jane'in gökyüzünde izlediği tuhaf olaylar, Thor'u Dünya'ya getiren bir solucan deliğinin izleri. Bu sırada Asgard'da Loki, kendi kökenine dair bir sırrı öğreniyor ve tahtın peşine düşüyor. Gerisini izleyiciye bırakalım.

Yapım ve oyuncular

Thor uyarlaması fikri ilk kez 1991'de Sam Raimi'nin aklına düştü, ancak proje yıllarca farklı stüdyolar arasında gidip geldi. Marvel 2006'da projeyi yeniden ele aldı; yönetmenliğe önce Matthew Vaughn getirildi, Vaughn 2008'de projeden ayrılınca yönetmenlik Kenneth Branagh'a teklif edildi. Başrol oyuncuları 2009'da belirlendi, çekimler Ocak-Mayıs 2010 arasında California ve New Mexico'da yapıldı. Film sonradan üç boyuta dönüştürüldü. Marvel Stüdyoları'nın yapımcılığını üstlendiği filmi Paramount Pictures dağıttı; dünya prömiyeri 17 Nisan 2011'de Avustralya'nın Sydney kentinde yapıldı. Kadroda Chris Hemsworth, Natalie Portman, Tom Hiddleston, Stellan Skarsgård, Kat Dennings, Idris Elba ve Odin rolünde Anthony Hopkins yer alıyor. Film 114 dakika sürüyor.

Evrendeki yeri

Marvel Sinematik Evreni'nin dördüncü filmi ve Birinci Faz'ın bir parçası. Asgard, Bifröst ve Dokuz Diyar fikrini seriye kazandırması, sonraki yıllarda serinin kozmik yanının temelini oluşturdu. Jenerik sonrası sahnede ortaya çıkan gizemli küp, Sonsuzluk Taşları'ndan Uzay Taşı'nın seriye ilk girişi. Thor'un yolculuğu Thor: Karanlık Dünya ve Thor: Ragnarok ile sürüyor.

Bilimsel karne

Bilim danışmanları ve Einstein-Rosen köprüsü

Thor, yapım aşamasında gerçek bilim insanlarından destek alan bir süper kahraman filmi. Bilim ve eğlence dünyasını buluşturan Science & Entertainment Exchange programı aracılığıyla Branagh ve ekibi, üç fizikçiyle, Sean Carroll, Kevin Hand ve Jim Hartle'la görüştü. Bu görüşmelerin sonucunda Jane Foster'ın mesleği hemşirelikten bilim insanlığına çevrildi ve diyarlar arasındaki Bifröst köprüsünü anlatmak için "Einstein-Rosen köprüsü" terimi kullanıldı.

Terimin gerçek bir karşılığı var. Albert Einstein ve Nathan Rosen 1935'te, genel görelilik denklemlerinin bir çözümünde uzay-zamanın iki bölgesini birbirine bağlayan bir "köprü" tanımladı; aynı yapıyı Ludwig Flamm 1916'da fark etmişti. Bugün solucan deliği diye anılan bu yapıların bilinen ilk biçimi her iki yönde de geçilemez. Sonradan Kip Thorne gibi fizikçiler, negatif enerji yoğunluğuna sahip "egzotik madde" ile ağzı açık tutulan geçilebilir solucan delikleri üzerine kafa yordu. Ancak bugüne kadar doğada ne bir solucan deliği ne de böyle bir madde gözlendi. Yani Bifröst, sağlam bir kuramsal temele dayanan ama tamamen hayal ürünü bir ulaşım hattı.

İşin ilginç yanı, Einstein-Rosen köprüsünün aslında kara deliklerle akraba olması. Bu yapı, dönmeyen ve elektrik yükü taşımayan, sonsuza dek var olan ideal bir kara deliği tanımlayan Schwarzschild çözümünün tam hâlinin doğal bir parçası olarak ortaya çıkıyor. Yani Jane Foster'ın gökyüzünde aradığı köprü, matematik kâğıt üzerinde bir kara deliğin "öbür tarafına" açılıyor; gerçek bir kara delikte böyle bir geçidin var olduğuna dair hiçbir gözlem yok.

Diyarlar arası yolculuğun gerçek hızı

Filmde Thor, Bifröst'le bir anda başka bir dünyaya geçiyor. Gerçek uzay yolculuğu ise sabır işi. 15 Ekim 1997'de fırlatılan Cassini-Huygens aracı, Satürn'e ancak yedi yıllık bir yolculukla ulaştı. Avrupa Uzay Ajansı'nın Huygens sondası 14 Ocak 2005'te Satürn'ün uydusu Titan'a indi; bu, bugüne kadar dış Güneş Sistemi'nde gerçekleştirilen tek iniş. NASA'nın Dragonfly aracının ise 2028'de Titan'a doğru yola çıkması planlanıyor.

Başka dünyalardaki çöller

Thor'un sürgün edildiği New Mexico çölünün Güneş Sistemi'nde beklenmedik akrabaları var. Cassini'nin radar görüntüleri, Titan'ın ekvator bölgelerinin geniş kum tepesi alanlarıyla kaplı olduğunu gösterdi. Tepelerin yüksek dağların çevresinde nasıl kıvrıldığı, yüzeyde rüzgârın ve kumun hangi yöne taşındığını gösteriyor. Üstelik bu çöller sıcak değil: Titan'ın yüzey sıcaklığı eksi 179 derece ve orada su buzu kaya gibi davranıyor.

Araştırmacılar, Titan'daki güçlü metan fırtınalarının yarattığı sert rüzgârların büyük miktarda tozu havaya kaldırabileceğini, yani bu uydunun toz fırtınalarına da sahne olduğunu düşünüyor.

Etkisi

Thor genel olarak olumlu eleştiriler aldı ve dünya çapında 449,3 milyon dolar hasılat yaptı. Film, mitolojik bir kahramanı bilim kurgu diliyle anlatma yaklaşımını Marvel'ın kalıcı formüllerinden birine dönüştürdü; Hemsworth'un Thor'u ve Hiddleston'ın Loki'si, sonraki yıllarda serinin pek çok filminde yeniden karşımıza çıktı. Seri üç devam filmiyle sürdü: Karanlık Dünya (2013), Ragnarok (2017) ve Love and Thunder (2022).

Kısaca

• Yönetmen: Kenneth Branagh; süre 114 dakika.
• Marvel Sinematik Evreni'nin 4. filmi; Asgard ve Dokuz Diyar'ı seriye tanıtıyor.
• Bilim danışmanlarının önerisiyle Bifröst, "Einstein-Rosen köprüsü" olarak anlatılıyor.
• Einstein ve Rosen'ın köprüsü 1935'te tanımlandı; gerçek bir solucan deliği hiç gözlenmedi.
• Gerçek uzay yolculuğu yıllar alıyor: Huygens, Titan'a 2005'te indi.