Doktor Strange (Doctor Strange)

Doktor Strange, Marvel Sinematik Evreni'nin on dördüncü filmi ve evrenin büyü, paralel boyutlar ve çoklu evren tarafına açılan kapısı. Scott Derrickson'ın yönettiği 2016 yapımı filmde Benedict Cumberbatch, bir trafik kazasında ellerini kaybeden kibirli beyin cerrahı Stephen Strange'i canlandırıyor. Strange'in iyileşme arayışı onu Nepal'de gizli bir okula, oradan da zamanın işlemediği bir boyuttan gelen tehdide karşı verilen savaşa götürüyor. Görsel efekt dalında Oscar'a aday gösterilen film, MCU'nun en deneysel görüntülerini barındırıyor.

Konusu

New York'un parlak ama kendini beğenmiş cerrahı Stephen Strange, bir kazada ellerini ağır biçimde yaralar ve bir daha ameliyat yapamayacağını öğrenir. Meslektaşı Christine Palmer ona yeni bir hayat kurmasını önerse de Strange, servetini deneysel tedavilere harcar. Sonunda felçliyken yeniden yürümeye başlamış bir adamın izini sürerek Katmandu'daki Kamar-Taj'a ulaşır. Burada Antik Olan adlı uzun ömürlü bir büyücü, ona algıladığımız dünyanın ötesinde başka boyutlar bulunduğunu gösterir. Strange, Mordo ve kütüphaneyi koruyan Wong'un gözetiminde eğitime başlar. Bu sırada Antik Olan'ın eski öğrencisi Kaecilius, yasak bir kitaptan çaldığı sayfalarla Karanlık Boyut'un hükümdarı Dormammu'ya ulaşmaya çalışmaktadır.

Yapım ve oyuncular

Doctor Strange uyarlaması 1980'lerin ortasından beri farklı biçimlerde gündemdeydi; Paramount Pictures Nisan 2005'te film haklarını Marvel Studios adına aldı. Derrickson Haziran 2014'te yönetmen oldu, senaryoyu Jon Spaihts ve C. Robert Cargill ile birlikte yazdı. Cumberbatch Aralık 2014'te başrole seçildi; onun takvimine uyum sağlamak için çekimler kaydırıldı. Çekimler 4 Kasım 2015'te Nepal'de başladı, İngiltere'de sürdü ve Nisan 2016'da New York'ta tamamlandı; çekimler sırasında filmin çalışma adı "Checkmate" idi. Kadroda Chiwetel Ejiofor (Mordo), Rachel McAdams (Christine Palmer), Benedict Wong, Mads Mikkelsen (Kaecilius) ve Tilda Swinton (Antik Olan) var. Film 13 Ekim 2016'da Hong Kong'da galasını yaptı ABD'de 4 Kasım'da vizyona girdi ve dünya genelinde 677,8 milyon dolar hasılat elde etti.

Derrickson, görsel dilde Stan Lee ile Steve Ditko'nun 1960'lardaki tuhaf ve sürrealist çizgi romanlarından, gerçeküstü sanattan ve internetteki deneysel fraktal videolardan esinlendiğini anlattı. Görsel efekt ekipleri, Strange'in çoklu evrene ilk yolculuğu için biyolüminesan bir dünyadan Kuantum Âlemi'nin bir yorumuna kadar yedi ayrı boyut tasarladı; bazı sahnelerde ise matematikteki Mandelbrot kümesinden yararlanıldı. Görüntü yönetmeni Ben Davis, bu yoğun önizleme gerektiren psikedelik sahneler nedeniyle filmi "Marvel'ın Fantasia'sı" olarak tanımladı.

Evrendeki yeri

Yapımcı Kevin Feige, filmi MCU'nun doğaüstü tarafına açılan "kapı" olarak tanımladı. Strange'in kullandığı Agamotto'nun Gözü'nün aslında bir Sonsuzluk Taşı barındırdığının ortaya çıkması, filmi Thanos hikâyesine bağlıyor. Jenerik ortası sahne Strange'i Thor ile buluşturuyor ve Thor: Ragnarok'a köprü kuruyor. Hikâye 2022'de Doctor Strange in the Multiverse of Madness ile devam etti.

Bilimsel karne

Doktor Strange bir büyü filmi; ama yapımcılar bilimden uzak durmadı. Astrofizikçi Adam Frank filme bilimsel danışman olarak katıldı ve özellikle "insanın uzay ve zaman deneyimi" üzerine fikir verdi. Frank'e göre film, gerçek bilimden yeterince yararlanarak kendi içinde tutarlı bir evren kuruyor. Peki bu evrenin dayandığı fikirler gerçek fizikte nerede duruyor?

Çoklu evren: ciddi bir fikir, ama kanıtsız

Filmde Antik Olan, Strange'e bizim evrenimizin sayısız evrenden yalnızca biri olduğunu gösteriyor. Fizikte de çoklu evren fikri ciddi biçimde tartışılıyor. Kozmolojideki sonsuz şişme modellerinin bazı sürümleri, birbirinden kopuk "kabarcık evrenler" öngörüyor; kuantum mekaniğinin çok dünyalı yorumu ise her ölçümde gerçekliğin dallara ayrıldığını öne sürüyor. Ancak bunların hiçbiri gözlemle doğrulanmış değil ve başka bir evrene geçmenin, oradan bilgi almanın bilinen bir yolu yok. Yani film, varsayımsal bir fikri somut bir yolculuğa çeviriyor.

Zaman: esnek ama geri sarılamaz

Strange'in Agamotto'nun Gözü ile zamanı ileri geri oynatması filmin en akılda kalan buluşu. Gerçek fizikte zaman sanıldığı kadar katı değil: Einstein'ın görelilik kuramına göre zaman, hıza ve kütleçekimine bağlı olarak farklı akar. Yörüngedeki seyrüsefer uydularının saatleri, bu etki hesaba katılmadan doğru konum veremez. Ama zamanın akışını tersine çevirmek, kırılan bir nesneyi eski hâline döndürmek fiziğin bildiği hiçbir yasayla mümkün değil. Genel göreliliğin bazı matematiksel çözümleri kendi üzerine kapanan zaman çizgilerine izin veriyor; ancak bunların doğada var olduğuna dair hiçbir kanıt bulunmuyor. Filmin finalindeki zaman döngüsü de bu yüzden bilimden çok mantık bulmacası olarak okunmalı.

Zamansız bir boyut

Dormammu'nun Karanlık Boyut'u zamanın olmadığı bir yer olarak anlatılıyor. Fizikte "zamanın olmadığı" bir ortam tanımlı değil; zaman, uzayla birlikte evrenin dokusunun bir parçası kabul ediliyor. Büyük Patlama'dan "önce" ne olduğu sorusu bile bu yüzden fizikçiler için anlamı tartışmalı bir soru. Film, bu soyut fikri renkli ve akışkan bir manzaraya dönüştürerek kendi kurgusal çözümünü sunuyor.

Karne

Doktor Strange, bilimsel doğruluk iddiası taşımıyor; büyüyü açıkça bilimin sınırlarının ötesine yerleştiriyor. Ama çoklu evren, zamanın göreliliği ve fraktal geometri gibi gerçek kavramları seyirciyi düşündürecek biçimde kullanıyor. Astral bedenle bedenden ayrılmak ya da zamanı geri sarmak gibi unsurların bilimsel bir dayanağı yok; çoklu evren ise bugün hâlâ bir hipotez.

Kısaca

• Yönetmen: Scott Derrickson; süre: 115 dakika.
• MCU'nun 14. filmi (2016); görsel efekt dalında Oscar adayı.
• Çekimler Nepal'de başladı, İngiltere ve New York'ta sürdü.
• Astrofizikçi Adam Frank bilimsel danışman olarak çalıştı.
• Çoklu evren gerçek fizikte tartışılan ama kanıtlanmamış bir fikir.
• Agamotto'nun Gözü filmi Sonsuzluk Taşları hikâyesine bağlıyor.