Joss Whedon

Joss Whedon, uzay westerni Firefly'ın ve onun devamı olan Serenity filminin yaratıcısı Amerikalı senarist, yönetmen ve yapımcıdır. Televizyonda Buffy the Vampire Slayer ile, sinemada The Avengers (Yenilmezler) ile geniş kitlelere ulaştı. Firefly yalnızca tek sezon sürmesine rağmen iptalinin ardından bir sinema filmiyle devam etti ve bilimkurgunun kült yapımları arasına girdi. Serenity ve Dr. Horrible's Sing-Along Blog ile iki kez Hugo Ödülü kazandı.

Erken yaşamı ve eğitimi

Joseph Hill Whedon, 23 Haziran 1964'te New York'ta doğdu. Televizyon yazarlığı ailede bir gelenekti: dedesi John Whedon The Donna Reed Show ve The Dick Van Dyke Show gibi dizilerde, babası Tom Whedon ise Alice ve The Golden Girls gibi yapımlarda senarist olarak çalıştı. Joss Whedon 15 yaşından itibaren üç yıl İngiltere'deki Winchester College'da okudu. 1987'de Wesleyan Üniversitesi'nden mezun oldu; aynı üniversite 2013'te ona fahri doktora verdi.

Kariyeri

Kariyerine 1989-1990'da Roseanne ve Parenthood dizilerinde kadro yazarı olarak başladı. 1992'de Buffy the Vampire Slayer filminin senaryosunu yazdı. Pixar'ın Toy Story'sinin (1995) ortak senaristlerinden biri olarak Oscar'a aday gösterildi. 1997'de Yaratık serisinin dördüncü filmi Yaratık: Diriliş'in senaryosunu yazdı.

1997-2003 arasında yayımlanan Buffy the Vampire Slayer dizisiyle televizyonda büyük çıkış yaptı ve ardından yan dizi Angel'ı (1999-2004) yarattı; The WB kanalı Angel'ın iptalini 13 Şubat 2004'te duyurdu. 2008'de yönetip ortak yazdığı ve finansmanına katıldığı internet müzikali Dr. Horrible's Sing-Along Blog'u çıkardı; 2009-2010'da Dollhouse'u yarattı. 2012'de The Cabin in the Woods'un ortak senaristi ve yapımcısı oldu, Much Ado About Nothing'i yazıp yönetti. Marvel'ın televizyon dizisi Agents of S.H.I.E.L.D.'ı (2013-2020) Jed Whedon ve Maurissa Tancharoen'le birlikte yarattı. 2012'de Marvel'ın The Avengers filmini yazıp yönetti; 2015'te devamı Avengers: Age of Ultron'u da yönetti. 2017'de Zack Snyder'ın ayrılmasından sonra Justice League'in senaryosuna katkı verdi ve ek çekimleri yönetti.

2020'den itibaren birçok oyuncu ve yapım ekibi üyesi, Whedon'ın çeşitli projelerdeki set davranışlarını kamuoyu önünde eleştirdi. Whedon suçlamaları reddetti. Aynı yıl HBO, The Nevers dizisinde Whedon'la yollarını ayırdığını duyurdu.

Uzay dizisi ve filmi

Firefly (2002)

Firefly, 20 Eylül 2002'de Fox kanalında başlayan bir uzay westernidir. Hikâye 2517 yılında, merkezî hükümet İttifak'ın denetiminin zayıf olduğu uzak gezegen ve uydularda geçer. "Firefly sınıfı" bir gemi olan Serenity'nin dokuz kişilik mürettebatı, küçük işler ve kaçakçılıkla geçinir; içlerinden bazıları Birleşme Savaşı'nda kaybeden tarafta savaşmıştır. Whedon'ın anlattığına göre dizi kısmen Gettysburg Muharebesi'ni anlatan The Killer Angels romanından esinlendi.

Fox, bölümleri sıra dışı yayımladı ve diziyi Aralık 2002'de iptal etti. Çekilen 14 bölümün 11'i ABD'de yayımlandı; kalan üçü 2003'te İngiltere'de gösterildi. İptalin ardından hayran kampanyaları ve güçlü DVD satışları diziyi yaşattı; dizi 2003'te dizilerde özel görsel efekt dalında Emmy kazandı. İptal edildiği Aralık 2002'de bölüm başına ortalama 4,7 milyon izleyiciye ulaşıyordu.

Serenity (2005)

Whedon'ın sinemada yönetmen olarak ilk uzun metrajı olan Serenity, Firefly'ın hikâyesini sürdürür. Universal Pictures'ın dağıttığı film 22 Ağustos 2005'te Edinburgh Film Festivali'nde gösterildi, 30 Eylül 2005'te Kuzey Amerika'da vizyona giren filmde mürettebat, İttifak bilim insanlarının şartlandırdığı psişik genç kadın River Tam'i korur ve Miranda gezegenindeki bir deneyin sırrına ulaşır. Yaklaşık 39 milyon dolara mal olan film, dünya çapında 40,4 milyon dolar hasılatla gişede beklentilerin altında kaldı; ancak eleştirmenlerden olumlu not aldı, Hugo ve Nebula ödüllerinin yanı sıra Prometheus Özel Ödülü'nü de kazandı. Filmde İttifak'ın bir deneyinden doğan vahşi akıncılar, Reaver'lar, mürettebatın en büyük tehdididir.

Uzay ve bilime etkisi

Firefly'ın evreni, pek çok uzay dizisinden farklı olarak bilinen fiziğe daha yakın durmaya çalışır. Dizide uzaylı ırk yoktur; insanlar yaşanabilir hâle getirilmiş gezegenlere yayılmıştır. Bu fikir, bilimde terraforming (bir gezegeni Dünya benzeri koşullara dönüştürme) olarak tartışılır. Serenity filmi, ışıktan hızlı yolculuğun bu evrende bulunmadığını açıkça belirtir.

Dizi, dış çekimlerde uzayı sessiz göstermesiyle de bilinir. Gerçekte uzay boşluğunda sesi taşıyacak hava bulunmadığından patlamalar duyulmaz; Firefly'ın dış uzay sahneleri bu sessizliği yansıtır.

Mirası

Firefly, erken iptal edilmesine rağmen hayran kampanyaları ve DVD satışlarının ardından sinemaya taşınan bir dizi oldu ve zamanla kült bir statü kazandı. Ardından çizgi romanlar ve iki masaüstü rol yapma oyunu geldi; 2026'da evrende geçecek bir animasyon dizisi duyuruldu. Whedon'ın uzay hikâyesi, western türünün öğelerini bilimkurguyla birleştiren yapısıyla tanınır.

Bilmeye değer

• Dedesi ve babasıyla birlikte üç kuşak televizyon senaristi bir ailedendir.
• Toy Story'nin ortak senaristi olarak Oscar'a aday gösterildi.
• Firefly'da uzaylı ırk bulunmaz; evrende yalnızca insanlar yaşar.
• Firefly'ın çekilen 14 bölümünden yalnızca 11'i ilk yayında ABD'de gösterildi.
• Serenity, Hugo Ödülü'nü uzun dramatik sunum dalında kazandı.

Fotoğraf: Gage Skidmore · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons