Yıldızlararası (Interstellar)

Yıldızlararası, büyük bütçeli Hollywood sinemasının nadiren cesaret ettiği bir şeyi yapar: genel görelilik kuramını hikâyenin kalbine yerleştirir. Christopher Nolan'ın 2014 tarihli filmi bir yandan ölmekte olan bir gezegenden kaçış öyküsü, öte yandan zamanın herkes için aynı hızda akmadığını seyirciye hissettiren bir deneydir. Film vizyona girdiğinde sinema salonlarından çok fizik bölümlerinde, gökbilim kulüplerinde ve sosyal medyada konuşulmuştu; bugün hâlâ "bilimi en ciddiye alan bilimkurgu filmleri" listelerinin başında yer alıyor.

Konusu

Yakın gelecekte Dünya, tarım ürünlerini birer birer yok eden bir bitki hastalığı ve bitmek bilmeyen toz fırtınalarıyla boğuşmaktadır. İnsanlık artık mühendis değil çiftçi yetiştirmektedir; uzay programı ise neredeyse unutulmuştur. Eski bir test pilotu olan Cooper, kızı Murph ile birlikte gizemli işaretlerin peşine düştüğünde kendini gizlice sürdürülen bir projenin ortasında bulur. Satürn yakınlarında beliren bir solucan deliği, başka bir galaksideki yaşanabilir dünyalara açılan bir kapı olabilir. Cooper, ailesini geride bırakıp bilinmeyene doğru yola çıkan küçük bir ekibin pilotu olur. Ancak her kararın bedeli vardır: güçlü bir kütleçekim alanında geçirilen birkaç saat, evde bekleyenler için yıllar demektir.

Yapım ve oyuncular

Projenin tohumu, yapımcı Lynda Obst ile kuramsal fizikçi Kip Thorne'un 2006'da birlikte yazdığı bir taslağa dayanır. Başlangıçta Steven Spielberg'in yönetmesi planlanan film, daha sonra senaryoyu kardeşi Jonathan Nolan ile birlikte yazan Christopher Nolan'a geçti. Thorne yalnızca danışman olarak kalmadı, yapımcılar arasında da yer aldı ve filmin bilimsel arka planını anlatan bir kitap yazdı.

Görüntü yönetmeni Hoyte van Hoytema, filmi 35 mm ve IMAX 70 mm film üzerine çekti. Nolan bilgisayar efektlerini olabildiğince azaltmak için maketlere, gerçek mekânlara ve sette yansıtılan görüntülere başvurdu; İzlanda'nın buzullu düzlükleri ve Kanada'nın Alberta eyaleti çekim yerleri arasındaydı. Hans Zimmer'in kilise orgu ağırlıklı müziği, filmin duygusal omurgasını oluşturur.

Matthew McConaughey'nin canlandırdığı Cooper, hem macera kahramanı hem de çaresiz bir babadır. Anne Hathaway, Jessica Chastain, Michael Caine ve Ellen Burstyn güçlü bir oyuncu kadrosunu tamamlar. Film, En İyi Görsel Efekt dalında Oscar kazandı.

Bilim ne diyor?

Filmin en çok konuşulan unsuru Gargantua adlı dev kara deliktir. Görsel efekt şirketi DNEG, Kip Thorne'un sağladığı denklemlerle ışığın kara delik çevresinde nasıl büküleceğini hesaplayan özel bir görüntüleme yazılımı geliştirdi. Ortaya çıkan görüntüde, deliğin arkasındaki madde diski kütleçekimsel merceklenme yüzünden hem üstte hem altta görünür. Bu çalışma o kadar ayrıntılıydı ki ekip, sonuçlarını hakemli bir fizik dergisinde bilimsel makale olarak yayımladı. 2019'da Olay Ufku Teleskobu'nun M87 gökadasının merkezindeki kara deliği görüntülemesiyle ortaya çıkan parlak halka, pek çok kişiye Gargantua'yı hatırlattı.

Yine de filmdeki görüntü bilerek sadeleştirildi. Gerçekte çok hızlı dönen bir diskte, bize doğru gelen taraf Doppler etkisiyle belirgin biçimde daha parlak ve mavimsi, uzaklaşan taraf ise daha sönük görünürdü. Nolan, seyircinin kafasını karıştırmamak için bu asimetriyi büyük ölçüde kaldırdı.

Zaman genişlemesi gerçek bir olgudur; GPS uydularının saatleri bile her gün bu etkiye göre düzeltilir. Ancak filmdeki gibi bir saatin yedi yıla denk gelmesi, kara deliğin neredeyse olabilecek en yüksek hızda dönmesini ve gezegenin ona akıl almaz derecede yakın, üstelik kararlı bir yörüngede durmasını gerektirir. Thorne bu koşulların aşırı olduğunu, fakat fizik yasalarını çiğnemediğini savunur. Böyle bir gezegenin dev gelgit dalgalarına maruz kalması da bu açıdan tutarlıdır.

Solucan delikleri ise denklemlerde var olabilen ama hiç gözlenmemiş yapılardır. Açık kalmaları için bilinen hiçbir maddede bulunmayan "egzotik" özellikler gerekir. Filmin son bölümündeki bazı fikirler de bilimden çok spekülasyonun alanına girer; Thorne'un kendisi bunları "bilimsel olarak savunulabilir hayal gücü" diye niteler.

Filmde dikkat çeken bir başka ayrıntı da robotlardır. TARS ve CASE adlı, dikdörtgen bloklardan oluşan bu makineler alışılmış insansı robot tasarımlarından bilinçli olarak uzak tutuldu. Sahnelerin çoğunda bilgisayar efekti yerine oyuncu Bill Irwin'in yönettiği gerçek bir kukla kullanıldı. Ayrıca filmin başındaki toz fırtınaları, 1930'larda ABD'nin Büyük Ovalar bölgesinde yaşanan ve "Toz Çanağı" olarak anılan gerçek bir çevre felaketinden ilham alır; Nolan, o dönemi yaşamış insanlarla yapılan belgesel röportajlarından bölümleri filme yerleştirdi. Bu dokunuş, bilimkurgu senaryosunu insanlığın gerçekten yaşadığı bir tarım krizine bağlar ve tarım bilimi ile iklimin ne kadar kırılgan olabileceğini hatırlatır.

Neden izlemeli?

Yıldızlararası, uzay yolculuğunu teknik bir başarıdan çok bir fedakârlık meselesi olarak ele alır. Görsel olarak nefes kesicidir ama asıl gücü, uzaydaki bir saatin dünyadaki bir ömre denk geldiği anlarda seyircinin boğazında oluşan düğümdedir. Görelilik kuramını hiç okumamış biri bile filmden çıktığında zamanın ne kadar tuhaf bir şey olduğunu sezgisel olarak kavrar. Fizik meraklıları içinse film, tartışmaya ve sorgulamaya açılan zengin bir kapıdır: hangi sahne gerçeğe yakın, hangisi kurgunun özgürlüğü? Bu sorunun peşine düşmek, filmi ikinci kez izlemek için yeterli bir bahanedir.

Kısaca

• Yıl: 2014
• Yönetmen: Christopher Nolan
• Süre: 169 dakika
• Bilim danışmanı: Kip Thorne
• Ödül: En İyi Görsel Efekt Oscar'ı