NEOWISE kuyruklu yıldızı Adriyatik üzerinde gece bulutlarıyla doğuyor

Bazı manzaralar için erken kalkmaya değer. Temmuz 2020'de kuzey yarımkürede şafaktan önce uyanan gökyüzü meraklıları, bu yüzyılda çıplak gözle görülebilen az sayıdaki kuyruklu yıldızdan birine tanıklık etti: C/2020 F3 (NEOWISE). Fotoğrafçı Paolo Girotti'nin 8 Temmuz 2020 sabahı, Güneş doğmadan önce İtalya'dan çektiği zaman atlamalı video, 13 Eylül 2026'da yeniden NASA'nın Günün Astronomi Fotoğrafı oldu.

Videoda ne görüyoruz?

Girotti'nin videosu, 30 dakikaya yayılan 240'tan fazla görüntünün birleştirilmesiyle hazırlandı. NEOWISE, Adriyatik Denizi'nin üzerinde, dalgalı ve parlak gece bulutlarından oluşan bir ön planın içinden, uzak yıldızların önünde yükseliyor. Kuyruklu yıldızın iki kuyruğu açıkça seçiliyor: Güneş rüzgârıyla düz bir çizgi hâlinde itilen mavimsi iyon kuyruğu ve Güneş ışığını yansıtan, kıvrılan sarımsı toz kuyruğu.

Ön plandaki gece parlayan bulutlar, tek başına da ender bir manzara. Atmosferin yaklaşık 80 kilometre yükseklikteki orta katmanında, mezosferde oluşan bu ince buz kristali bulutları, yaz aylarında Güneş ufkun altındayken bile yüksekten gelen ışığı alarak gökyüzünde gümüşi mavi renkte parlıyor. 2020 yazında NEOWISE ile bu bulutların aynı karede buluşması, fotoğrafçılara unutulmaz kareler bıraktı.

Bir kızılötesi teleskobun keşfi

Kuyruklu yıldız, adını keşfeden araçtan alıyor. NASA'nın Geniş Alan Kızılötesi Tarayıcı (WISE) uzay teleskobu, Dünya'ya yakın cisimleri aramak için NEOWISE adıyla yürüttüğü görev sırasında bu kuyruklu yıldızı 27 Mart 2020'de buldu. Keşiften sonraki haftalarda cismin bir kuyruklu yıldız olduğu doğrulandı ve 1 Nisan'da adlandırıldı. NEOWISE görevi, on yılı aşkın taramanın ardından 2024'te sona erdi; teleskop aynı yılın sonunda atmosfere girerek yandı.

Beklentileri aşan bir parlaklık

Kuyruklu yıldızların parlaklığını önceden kestirmek zordur; birçoğu umut vaat edip sönük kalır. NEOWISE ise tersini yaptı. 3 Temmuz 2020'de Güneş'e en yakın noktasından, yaklaşık 43 milyon kilometre mesafeden geçti; bu, Merkür'ün yörüngesinin de içinde demek. Güneş'in sıcaklığına dayanarak bu geçişten sağ çıktı ve parlaklığı yaklaşık 0,5 ile 1 kadir arasına ulaştı. Bir aydan uzun süre beklenmedik ölçüde parlak kalan NEOWISE, 1997'deki Hale-Bopp'tan bu yana kuzey yarımküreden görülen en parlak kuyruklu yıldız oldu.

Dünya'ya en çok 23 Temmuz 2020'de, yaklaşık 103 milyon kilometre mesafeyle yaklaştı; yani hiçbir zaman tehlike oluşturmadı. Gözlemler, kuyrukların yaklaşık 5 kilometre çapında bir çekirdekten çıktığını gösterdi. Kuyruklu yıldızda ayrıca, yalnız çok parlak kuyruklu yıldızlarda görülen ender bir sodyum kuyruğu da saptandı.

6.800 yıl sonra yeniden

NEOWISE'ın Güneş Sistemi'nin iç kısmından geçişi, yörüngesini de değiştirdi. Gezegenlerin, özellikle de dev gezegenlerin kütleçekimi etkisiyle kuyruklu yıldızın dönemi yaklaşık 4.500 yıldan 6.800 yıla uzadı. Yani bir dahaki ziyareti, bugünkü uygarlıkların tarih kayıtlarının toplam uzunluğundan daha sonra gerçekleşecek. Kuyruklu yıldızın son ziyareti ise yaklaşık 4.500 yıl önceye, yani kabaca Mısır'da büyük piramitlerin inşa edildiği döneme denk geliyordu.

Neden önemli?

Kuyruklu yıldızlar, Güneş Sistemi'nin oluşumundan kalan buz ve toz parçaları. Her biri, gezegenlerin doğduğu dönemin donmuş birer örneği. NEOWISE gibi parlak bir kuyruklu yıldız, hem bilim insanlarına çekirdekten çıkan gazların bileşimini inceleme fırsatı veriyor, hem de milyonlarca kişiye gökyüzüne bakmak için bir neden sunuyor. 2020'de dünyanın büyük bölümü salgın kısıtlamaları altındayken NEOWISE, pek çok kişi için o yazın en güzel hatırası oldu.

Adındaki harfler ve rakamlar ne anlatıyor?

Kuyruklu yıldızların resmî adları belirli bir düzene göre veriliyor. Baştaki "C" harfi, dönemi 200 yıldan uzun olan, yani uzun dönemli bir kuyruklu yıldız olduğunu gösteriyor. "2020" keşif yılını, "F" harfi keşfin yılın hangi yarım ayında yapıldığını belirtiyor: F, Mart'ın ikinci yarısına karşılık geliyor. Sondaki "3" ise o yarım ayda bulunan üçüncü kuyruklu yıldız olduğunu anlatıyor. Parantez içindeki NEOWISE de geleneğe uygun olarak keşfi yapan gözlem programının adı. Yani C/2020 F3 (NEOWISE) adı, kuyruklu yıldızın kimliğini ve keşif öyküsünü kısaca özetliyor.

Kısaca

• C/2020 F3 (NEOWISE), 27 Mart 2020'de NASA'nın NEOWISE görevi tarafından keşfedildi.
• 3 Temmuz 2020'de Güneş'e 43 milyon kilometre yaklaştı, sonra çıplak gözle görülecek kadar parladı.
• Video, 8 Temmuz 2020'de İtalya'dan 30 dakikada çekilen 240'tan fazla kareden oluşuyor.
• Kuyruklu yıldızın yeni dönemi yaklaşık 6.800 yıl.