Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu Falcon Heavy ile fırlatıldı

Evrenin karanlık enerji ve ötegezegen gibi en büyük gizemlerini araştıracak yeni bir uzay teleskobu yola çıktı. NASA'nın Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu, 30 Ağustos 2026'da Türkiye saatiyle 14.26'da, ABD'nin Florida eyaletindeki Kennedy Uzay Merkezi'nin 39A fırlatma rampasından bir SpaceX Falcon Heavy roketiyle fırlatıldı. Teleskop şimdi yaklaşık üç ay sürecek, 1,5 milyon kilometrelik bir yolculukla çalışacağı konuma ilerliyor.

Hubble'ın aynası, 100 kat geniş görüş

Roman'ın ana aynası Hubble Uzay Teleskobu'nunkiyle aynı büyüklükte, yaklaşık 2,4 metre. Ancak iki teleskop arasında temel bir fark var: Roman her çekimde Hubble'ın en az 100 katı büyüklüğünde bir gökyüzü alanını görebiliyor. Bu, optik tasarımdaki farklılıklardan kaynaklanıyor. Roman'ın ana aynası daha eğimli, ikincil aynası ana aynaya daha yakın ve ana kamerası çok daha büyük.

Bu ana kamera, Geniş Alan Aygıtı (Wide Field Instrument) adını taşıyor. 18 kızılötesi algılayıcıdan oluşan 300 megapiksellik bir kızılötesi kamera olan aygıt, gökyüzünün geniş bölümlerini hızla taramak için tasarlandı. Teleskobun ikinci aygıtı ise yıldız ışığını bastırarak yakınındaki sönük gezegenleri ve gezegen oluşum disklerini doğrudan görüntülemeyi hedefleyen bir koronograf.

Yolculuk ve ilk aylar

Fırlatmadan yaklaşık 70 dakika sonra teleskobun iletişimi NASA'nın Derin Uzay Ağı'na devredildi. Yaklaşık 83 dakika sonra güneş panelleri ve güneşliği açıldı. Ana aygıtın çalıştırılması yolculuğun ilk haftalarında başlayacak.

Roman, Güneş-Dünya sisteminin ikinci Lagrange noktası olan L2'ye gidiyor. Dünya'dan yaklaşık 1,5 milyon kilometre uzaklıktaki bu nokta, James Webb Uzay Teleskobu'nun da bulunduğu yer. Burada teleskop Dünya'nın çevresinde değil, Dünya ile birlikte Güneş'in çevresinde dolanacak. Güneş, Dünya ve Ay hep aynı yönde kaldığı için teleskop sıcaklığını sabit tutabiliyor ve gökyüzünün geniş bir bölümünü kesintisiz gözleyebiliyor. Varıştan sonra yaklaşık üç ay sürecek devreye alma döneminin ardından ilk görüntülerin 2027'nin başında kamuoyuyla paylaşılması planlanıyor.

Teleskop neyi araştıracak?

Roman'ın en önemli hedeflerinden biri karanlık enerji. Evrenin genişlemesinin hızlandığı 1990'ların sonunda süpernova gözlemleriyle keşfedilmişti, ancak bu hızlanmaya neyin yol açtığı hâlâ bilinmiyor. Roman, çok sayıda süpernovayı keşfedip uzaklıklarını ölçerek ve milyonlarca galaksinin dağılımını haritalayarak evrenin genişleme tarihini ve bileşimini daha önce mümkün olmayan bir hassasiyetle ortaya koymayı amaçlıyor. NASA'ya göre teleskop, görev süresi boyunca yaklaşık bir milyar galaksinin ışığını ölçebilecek.

İkinci büyük hedef ötegezegenler. Roman, Samanyolu'nun merkezine doğru yoğun yıldız alanlarını tekrar tekrar gözleyerek kütleçekimsel mikromercek yöntemiyle binlerce yeni gezegen bulmayı hedefliyor. Bu yöntem, yıldızlarından uzakta dolanan ve diğer tekniklerle bulunması zor olan soğuk gezegenleri, hatta hiçbir yıldıza bağlı olmayan başıboş gezegenleri saptayabiliyor. Böylece galaksimizdeki gezegen sistemlerinin istatistiksel bir sayımı yapılabilecek. Bu bulgular, evrende yaşam olasılığına dair tartışmalara da yeni veriler kazandıracak.

Teleskop günde yaklaşık 1,4 terabayt veri üretecek. Bu veri seli, gökbilim topluluğunun tamamına açık olacak.

Teleskobun beş yıl olarak planlanan ana görevi, birkaç büyük gökyüzü taramasından oluşuyor. Yüksek galaktik enlemlerdeki geniş alan taraması milyonlarca galaksinin konumunu ve biçimini ölçerek evrenin büyük ölçekli yapısını haritalayacak. Yüksek enlemlerdeki zaman alanı taraması aynı bölgeleri düzenli aralıklarla yeniden gözleyerek uzak süpernovaları yakalayacak. Galaktik merkez bölgesine yönelik zaman alanı taraması ise mikromercek olaylarını izleyerek gezegen avını sürdürecek. Bu taramaların dışında kalan gözlem süresi, dünyanın dört bir yanındaki gökbilimcilerin önerilerine açılacak.

Roman'ın geniş görüşü, James Webb'in derin ama dar görüşüyle de güçlü bir ortaklık oluşturacak. Roman'ın geniş taramalarda bulduğu ilginç ve nadir cisimler, ayrıntılı inceleme için Webb'e yönlendirilebilecek.

Hubble'ın annesine adanmış bir teleskop

Teleskop adını, NASA'nın ilk gökbilim şefi Nancy Grace Roman'dan alıyor. Roman, 1960'lı ve 1970'li yıllarda uzay teleskoplarının savunuculuğunu yaptı ve Hubble'ın hayata geçmesindeki rolü nedeniyle Hubble'ın annesi olarak anılıyor. Önceleri WFIRST adıyla geliştirilen proje, 2020'de onun adını aldı.

Görevin toplam maliyeti yaklaşık 4,3 milyar dolar. NASA, fırlatma için en geç Mayıs 2027 taahhüdünde bulunmuştu; teleskop bu tarihten aylar önce uzaya ulaştı.

Kısaca

• Roman Uzay Teleskobu 30 Ağustos 2026'da Kennedy Uzay Merkezi'nden Falcon Heavy ile fırlatıldı.
• Hubble ile aynı boyutta aynası var, ancak her çekimde en az 100 kat geniş alan görüyor.
• 300 megapiksellik Geniş Alan Aygıtı ve bir koronograf taşıyor.
• Yaklaşık üç ayda L2 noktasına varacak; ilk görüntülerin 2027 başında yayımlanması bekleniyor.