İki hafta arayla iki tutulma: 2026'nın son tutulma mevsimi

Tutulmalar çoğu zaman yalnız gelmez. 2026'nın son tutulma mevsimi bunun güzel bir örneğini sundu: 12 Ağustos'ta tam bir Güneş tutulması, iki hafta sonra da 27-28 Ağustos gecesi neredeyse tam bir Ay tutulması yaşandı. Fransız fotoğrafçı Gwenaël Blanck'ın iki tutulmayı yan yana getiren görüntüleri, NASA'nın Günün Astronomi Fotoğrafı (APOD) seçkisinde yer aldı.

Görüntülerde ne var?

Üstteki karede, İspanya'nın Peñafiel kentinden kaydedilen tam Güneş tutulması görülüyor. Birden fazla pozun birleştirildiği bu HDR görüntü, tam örtülmenin başladığı ana yakın çekildi. Ay'ın diskinin kenarında, Ay yüzeyindeki vadilerden sızan son güneş ışınlarının oluşturduğu Baily boncukları parlıyor; çevresinde ise Güneş'in altın renkli koronası yayılıyor.

Alttaki karede, Fransa'nın Sèvres kentinden görüntülenen derin kısmi Ay tutulması yer alıyor. Fotoğraf, tutulmanın yüzde 93'lük en büyük evresinin aşağı yukarı yarısındayken çekildi; bu yüzden Ay diskinin yaklaşık yarısı Dünya'nın tam gölgesinde kararmış ve kızıllaşmış görünüyor.

Tutulmalar neden çift gelir?

Ay'ın yörüngesi, Dünya'nın Güneş çevresindeki yörüngesine göre yaklaşık 5 derece eğik. Bu nedenle Güneş, Ay ve Dünya ancak Ay, yörüngesinin Dünya'nın yörünge düzlemini kestiği iki noktadan birine yakınken aynı doğrultuya gelebiliyor. Güneş'in bu noktalara yakın olduğu dönemlere tutulma mevsimi deniyor. Ortalama 34 gün süren tutulma mevsimleri yaklaşık 173 günde bir, yani yılda iki kez yaşanıyor.

Yeni Ay ile dolunay arasında 14 günden biraz fazla zaman var. Tutulma mevsimi bir kameri aydan uzun sürdüğü için her mevsimde en az bir yeni Ay ve bir dolunay mutlaka bu pencereye düşüyor. Sonuç olarak her tutulma mevsimi en az bir Güneş ve bir Ay tutulması, bazen de üç tutulma getiriyor. Bu yüzden bir takvim yılında en az dört tutulma yaşanıyor; en fazla sayı ise yedi.

Ancak çoğu mevsimde bu tutulmalardan en az biri kısmi oluyor. Hizalanmanın hem yeni Ay'da hem dolunayda tam tutulma üretecek kadar kusursuz olması seyrek görülen bir durum. Ağustos 2026 çifti de buna çok yaklaştı: Güneş tutulması tamdı, Ay tutulması ise tam olmaya yalnızca birkaç yüzdelik eksik kaldı.

12 Ağustos: İspanya'da bir asrın ardından

12 Ağustos 2026 tam Güneş tutulması, Sibirya'nın en kuzeyinden başlayıp Kuzey Kutbu bölgesi, Grönland ve İzlanda üzerinden Atlas Okyanusu'na, oradan da kuzey İspanya, Portekiz'in kuzeydoğusunun küçük bir bölümü, Akdeniz ve Balear Adaları'na uzanan bir yol izledi. Tam örtülmenin en uzun sürdüğü nokta İzlanda'nın batı kıyısının yaklaşık 45 kilometre açığındaydı; orada tutulma 2 dakika 18 saniye sürdü.

Tutulma, İspanya için ayrı bir anlam taşıyordu. İspanya Ulusal Coğrafya Enstitüsü'ne göre İber Yarımadası'ndan bir asrı aşkın süredir görülen ilk tam Güneş tutulmasıydı. Tam örtülme yolu A Coruña'dan Palma'ya kadar pek çok il merkezinden geçti; Oviedo, León, Bilbao, Zaragoza ve Valencia bunlar arasındaydı. İspanya yolun sonuna yakın olduğu için tutulma, Güneş ufka çok yakınken, gün batımına doğru yaşandı.

28 Ağustos: yüzde 93'lük Ay tutulması

İki hafta sonra gelen dolunayda Ay, Dünya'nın tam gölgesine çapının yaklaşık yüzde 93'üne kadar daldı. Tutulmanın en derin anı 28 Ağustos'ta 04.13 civarında (UT) yaşandı ve kısmi evre yaklaşık üç saat 19 dakika sürdü. Tutulma Kuzey ve Güney Amerika, Avrupa, Afrika ve Batı Asya'nın geniş bölümünden izlenebildi. Bu derinlikteki bir kısmi tutulmada Ay'ın gölgedeki bölümü, tam tutulmalara özgü bakır kırmızısı tonlar gösterebiliyor.

Sırada ne var?

Bir sonraki tutulma mevsimi de bir çift getirecek. 6 Şubat 2027'de halkalı bir Güneş tutulması yaşanacak. Ay'ın Güneş'i tamamen örtemeyecek kadar uzakta olacağı bu tutulmada, gökyüzünde parlak bir ateş halkası görülecek. Halkalı evrenin yolu Güney Amerika'da Şili, Arjantin, Uruguay ve Brezilya'dan, Afrika'da ise Fildişi Sahili, Gana, Togo, Benin ve Nijerya'dan geçecek; halkalı evre en uzun 7 dakika 51 saniye sürecek. Bunu 20-21 Şubat'ta, Ay'ın yalnızca Dünya'nın yarı gölgesinden geçeceği, gözle fark edilmesi zor bir yarı gölgeli Ay tutulması izleyecek.

Asıl büyük olay ise 2 Ağustos 2027'de. O gün yaşanacak tam Güneş tutulması, Mısır'daki Luksor yakınlarında 6 dakika 23 saniyeye ulaşan tam örtülme süresiyle bu yüzyılın en uzun tutulmalarından biri olacak.

Kısaca

• Tutulmalar, yılda iki kez yaşanan ve ortalama 34 gün süren tutulma mevsimlerinde çift halinde geliyor.
• 12 Ağustos 2026'da tam Güneş tutulması İzlanda ve İspanya'dan görüldü.
• 28 Ağustos'taki kısmi Ay tutulmasında Ay'ın yaklaşık yüzde 93'ü tam gölgeye girdi.
• Sıradaki çift: 6 Şubat 2027 halkalı Güneş tutulması ve 20-21 Şubat yarı gölgeli Ay tutulması.