Ticari uzay istasyonları nedir? Axiom, Vast, Orbital Reef ve Starlab
ISS'in 2030'daki planlı emekliliği yaklaşırken NASA, yörüngedeki evi şirketlere bırakıyor: Axiom, Vast ve Starlab ilerliyor, Orbital Reef'ten ise Blue Origin'in çekildiği bildiriliyor.
- Türü
- Uzay ekonomisi
- Bulunduğu yer
- Alçak Dünya yörüngesi
- Keşif
- NASA CLD programı 2021; NASA nihai teklif çağrısı 9 Ekim 2026
Ticari uzay istasyonu, tasarımı, üretimi ve işletmesi bir devlet ajansına değil bir şirkete ait olan; NASA gibi kurumların da araştırma süresi ve mürettebat yeri satın alan müşterilerden biri olduğu alçak Dünya yörüngesi istasyonudur. ABD, Uluslararası Uzay İstasyonu'nun (ISS) planlanan emekliliğinin ardından yörüngede insanlı bir laboratuvarı bu modelle sürdürmek istiyor. Bugün bu yarışta öne çıkan adlar Axiom Station, Vast'ın Haven istasyonları ve Starlab; dördüncü aday Orbital Reef'in ise Kasım 2026'da terk edildiği bildiriliyor.
Neden ticari istasyon?
ISS'i ülkelerin ajansları ortaklaşa kurdu ve işletiyor; planlanan işletme sonu 2030. NASA'nın tercihi, yerine kendi istasyonunu yapmak değil, ticari şirketlerin işlettiği istasyonlardan hizmet almak. Model yeni değil: Ticari Mürettebat Programı'nda NASA 2014'te SpaceX'e Crew Dragon için 2,6 milyar dolarlık, Boeing'e Starliner için 4,2 milyar dolarlık sabit fiyatlı geliştirme sözleşmesi verdi; araçlar şirketlerin mülkiyetinde kaldı, NASA yolculuğu hizmet olarak satın aldı. Ticari istasyon fikri aynı mantığı yörüngedeki ev için uyguluyor. İstasyonların neden "uzay aracı"ndan farklı bir kategori olduğunu Uzay istasyonu ile uzay aracı arasındaki fark sayfasında, ISS'in kapanış planını ise ISS ne zaman kapanacak? maddesinde bulabilirsiniz.
Bu yapının arkasında sektörün büyüklüğü de var; alçak yörünge hizmetlerinin geniş ekonomik resmi için Uzay ekonomisi nedir? maddesine bakılabilir.

NASA'nın CLD programı
NASA'nın Ticari LEO Varış Noktaları (CLD) programı 2021'de başladı. Aralık 2021'de ajans üç ekiple Space Act anlaşması imzaladı: Blue Origin'in öncülük ettiği Orbital Reef'e 130 milyon dolar, Nanoracks'in (bugünkü adıyla Voyager'ın) başını çektiği Starlab'a 160 milyon dolar ve Northrop Grumman'ın "serbest uçucu" istasyonuna 125,6 milyon dolar. Northrop Grumman Ekim 2023'te kendi tasarımını bırakıp Starlab ekibine katıldı. Axiom ise ayrı bir yoldan geldi: NASA 2020'de şirketle, ISS'e bağlanacak en az bir yaşanabilir modül için 140 milyon dolarlık sözleşme yaptı.
Programın ilk planına göre ikinci aşama finanse edilen Space Act anlaşmalarıyla, üçüncü aşama ise tam ve açık rekabetli, Federal Satın Alma Yönetmeliği'ne dayalı sözleşmelerle yürüyecekti. 2026'da yol değişti: NASA Mart ayında iki bilgi talebi yayımladı, Temmuz'da teklif çağrısının taslağını açıp bir sanayi günü düzenledi ve 9 Ekim 2026'da nihai teklif çağrısını yayımladı. Teklifler 8 Aralık 2026'ya kadar alınacak, ödüllerin 2027 baharında verilmesi bekleniyor. Planlanan sözleşme türü sabit fiyatlı, çok ödüllü ve belirsiz teslim/belirsiz miktarlı (IDIQ); başlangıçta iki ya da daha fazla yüklenici seçilecek, sonraki aşamalar rekabetli görev emirleriyle ilerleyecek. Şirketlerden, insanlı uçuş için varış noktası ve ulaşım hizmetini uçtan uca tasarlamaları, üretmeleri, test etmeleri, sertifikalandırmaları ve işletmeleri isteniyor. Ayrıntılar için NASA'nın teklif çağrısı haberine bakabilirsiniz. NASA Yöneticisi Jared Isaacman duyuruda, ISS emekli olduktan sonra da araştırma, teknoloji geliştirme, mürettebat eğitimi ve Ay ile Mars görevlerine hazırlık için bir yere ihtiyaç duyulacağını vurguladı.
Axiom Station: önce ISS'e bağlanıp sonra ayrılacak istasyon
Houston merkezli Axiom Space 2016'da, NASA'nın eski ISS program yöneticisi Michael Suffredini ve Kam Ghaffarian tarafından kuruldu. Şirket önce ISS'e özel astronot görevleri düzenleyerek tanındı: Ax-1 (Nisan 2022), Ax-2 (Mayıs 2023), Ax-3 (Ocak-Şubat 2024) ve Ax-4 (Haziran-Temmuz 2025). Ax-5 için en erken Ocak 2027 hedefleniyor (Axiom Mission 5).
Axiom Station modüler bir yapı olarak tasarlandı. Aralık 2024'te şirket montaj planını değiştirdi: ilk modül olan Yük, Güç ve Termal Modülü (PPTM) 2027'de fırlatılacak, önce ISS'e kenetlenecek, 2028'de ayrılıp Habitat-1 modülüyle bağımsız bir iki modüllü istasyon oluşturacak. Habitat-1'i Thales Alenia Space üretiyor ve dört kişilik yaşam alanı sunması planlanıyor; sonradan eklenecek Habitat-2 ile kapasitenin sekize çıkması hedefleniyor. Toplamda beş modül planlanıyor. İç tasarımı Fransız mimar Philippe Starck'ın üstlenmesi, projeyi diğerlerinden ayıran ilginç bir ayrıntı. Şirket Aralık 2025'te Macar 4iG grubunun 100 milyon dolarlık özkaynak yatırım taahhüdünü duyurdu.

Vast: Haven-1 ve Haven-2
Vast, 2021'de girişimci Jed McCaleb tarafından kuruldu; üst yöneticisi Max Haot. Şirketin yaklaşımı "basamak basamak": önce yaklaşık 500 kilogramlık Haven Demo uydusu 2 Kasım 2025'te Falcon 9 ile fırlatıldı, güneş panellerini açtı, üç ay çalıştı ve 5 Şubat 2026'da kontrollü bir yanma ile atmosfere döndürüldü. Sıradaki adım Haven-1: 10,1 metre uzunluğunda, 4,4 metre çapında, yaklaşık 14 ton kütleli tek modüllü bir istasyon. Dört kişilik ekipleri Crew Dragon ile 10 ila 30 gün arası görevlere taşıması, yaklaşık üç yıl yörüngede kalması planlanıyor. Haven-1 tamamen özel finansmanla geliştiriliyor. Fırlatma hedefi birkaç kez kaydı: ilk plan 2025'in sonlarıydı, ardından 2026'ya, bugün ise 2027'nin ilk çeyreğine çekildi; bu hâlâ bir hedef, kesin tarih değil.
Asıl iddia Haven-2. Vast bunu ISS'in çok modüllü halefi olarak öneriyor: ilk modülün 2028'de Falcon Heavy ile fırlatılması, ek modüllerin sonraki yıllarda eklenmesi planlanıyor. Vast Mart 2026'da 500 milyon dolarlık yeni finansman (300 milyon dolar özkaynak, 200 milyon dolar borç) topladığını duyurdu. Şirket ayrıca NASA'nın ISS'e düzenlediği altıncı özel astronot görevini de aldı: 12 Şubat 2026'da duyurulan Vast-PAM-1'in komutanlığını ESA astronotu Thomas Pesquet yapacak.

Starlab: Starship'e bağlı tek büyük modül
Starlab, Voyager Technologies ile Airbus'ın Ocak 2024'te Starlab Space adıyla kurduğu ortak girişimin projesi; Northrop Grumman yükleme-ikmal için yanaşma sistemlerini geliştiriyor. Tasarım, 2021'deki şişirilebilir yapıdan metal gövdeye geçti ve yapısal mühendisliği Airbus üstlendi. Planlanan istasyon yaklaşık 450 m³ basınçlı hacimli, 8 metre çaplı iki modülden oluşuyor; 60 kW güç, dört kişilik kapasite ve yılda 400'den fazla deney hedefleniyor. 8 metrelik çap nedeniyle tek uygun fırlatma aracı SpaceX Starship; fırlatma "en erken 2029" olarak anılıyor. Sistem Gereksinimleri İncelemesi Haziran 2023'te, NASA ile Ticari Kritik Tasarım İncelemesi Şubat 2026'da tamamlandı. Starlab turizme değil, ilaç araştırması gibi mikroçekim bilimine odaklanan bir laboratuvar olarak konumlanıyor. Starship'in diğer roketlerle karşılaştırması için Falcon 9 ile Starship karşılaştırması sayfasına bakabilirsiniz.
Orbital Reef: yarıda kalan proje
Blue Origin ile Sierra Space Ekim 2021'de Orbital Reef'i duyurdu; ortaklar arasında Amazon, Boeing, Redwire Space, Genesis Engineering Solutions, Mitsubishi Heavy Industries ve Arizona State University da vardı. İstasyonun 830 m³ basınçlı hacimle önce altı, sonra on ve daha fazla kişiyi barındırması, Dragon, Soyuz, Dream Chaser ve Starliner'ın yanaşabilmesi tasarlanmıştı; ilk hedef 2027'ydi. NASA'nın verdiği 130 milyon dolardan Ekim 2023'e kadar yalnızca 24 milyon doları, tamamlanan kilometre taşları karşılığında ödenmişti.
Kasım 2026'da Blue Origin'in Orbital Reef'e katılımını sonlandırdığı ve kaynaklarını Ay'a yönelik teknolojilere ve taşımacılık hizmetlerine ayıracağı bildirildi; Aviation Week bunu 13 Kasım 2026'da "Blue Origin NASA'nın ticari istasyon yarışmasını pas geçiyor" başlığıyla haberleştirdi. Bu satırlar yazılırken Sierra Space'in projeden ayrı olarak ne yapacağına dair doğrulanmış bir bilgi yok.
Dört proje bir bakışta
| Proje | Şirket | Planlanan kapasite | Hedef (Kasım 2026) |
|---|---|---|---|
| Axiom Station | Axiom Space (Thales Alenia Space modül üreticisi) | Habitat-1: 4 kişi; Habitat-2 ile 8 | PPTM: 2027; istasyon bağımsız uçuşu 2028 |
| Haven-1 / Haven-2 | Vast | Haven-1: 4 kişi, 10-30 günlük görevler; Haven-2: çok modüllü | Haven-1: 2027'nin ilk çeyreği hedefi; Haven-2 ilk modül: 2028 |
| Starlab | Voyager Technologies ve Airbus | ~450 m³, 4 kişi | En erken 2029 (Starship ile) |
| Orbital Reef | Blue Origin ve Sierra Space | 830 m³, 6 kişi (sonra 10+) | Eski hedef 2027; Blue Origin'in çekildiği bildirildi |

Verileri göster
| Haven-1 | 45 |
|---|---|
| Starlab | 450 |
| Orbital Reef | 830 |
Rakamlara ve takvimlere nasıl bakmalı?
Bu istasyonların hiçbiri henüz yörüngede değil; bu yüzden verilen tarihler ve kapasiteler gelecek iddiaları. Haven-1'in tarihi 2025'ten 2027'ye kaydı, Orbital Reef'in ödemeleri çok yavaş ilerledi ve sonunda ortağı çekildi. Hacimler de birbirine doğrudan denk değil: "basınçlı hacim" ile "yaşanabilir hacim" gibi farklı tanımlar karşılaştırmayı zorlaştırıyor. Gerçek test, ISS emekli olmadan önce en az birinin sürekli insanlı çalışabilir hale gelip gelmeyeceği.
Listedeki dört ad tek aday da değil. Max Space, 17 Aralık 2025'te şişirilebilir bir yapıya sahip, yaklaşık 350 m³ hacimli, dört kişilik Thunderbird Station'ı duyurdu. Çin ise bu yarışın dışında, kendi Tiangong istasyonunu işletiyor. İstasyonların neden "alçak" yörüngede olduğunu LEO, MEO ve GEO yörüngeleri sayfasından okuyabilirsiniz.
Türkiye bağlantısı
Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı, Axiom'un organize ettiği Ax-3 göreviyle 18 Ocak 2024'te ISS'e uçtu; görev Axiom Mission 3 sayfasında anlatılıyor. ESA'nın Ekim 2026'da Vast ile ISS sonrası dönem için mutabakat imzalaması, Antalya'daki uluslararası uzay kongresi dönemine denk geldi; ayrıntısı ilgili haberde.

Verileri göster
| NASA Axiom'u seçti | 2020 |
|---|---|
| CLD ilk anlaşmaları | 2021 |
| Haven Demo fırlatıldı | 2025 |
| Starlab kritik tasarım incelemesi | 2026 |
| NASA nihai teklif çağrısı | 2026 |
| Ödüller bekleniyor | 2027 |
Kısaca
- Ticari uzay istasyonu, bir şirketin sahip olup işlettiği ve NASA gibi kurumlara hizmet sattığı alçak yörünge istasyonudur; ISS'in 2030'da planlanan emekliliği bu modeli gündeme getirdi.
- NASA 9 Ekim 2026'da nihai teklif çağrısını yayımladı; teklifler 8 Aralık'a kadar toplanacak, ödüllerin 2027 baharında verilmesi bekleniyor.
- Axiom ISS'e bağlanıp sonra ayrılacak modüler bir istasyon planlıyor, Vast Haven-1'i 2027'nin ilk çeyreğine hedefliyor, Starlab en erken 2029'da Starship ile yola çıkmayı düşünüyor.
- Orbital Reef'ten Blue Origin'in Kasım 2026'da çekildiği bildirildi.
- Tarihler ve kapasiteler henüz iddia düzeyinde; hiçbir istasyon yörüngede değil.


















