JPL Horizons nedir? NASA'nın gök cismi konum ve efemeris hizmeti
JPL Horizons, NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'nın işlettiği çevrimiçi sistemdir; gezegen, asteroit, kuyruklu yıldız ve uzay aracı konumlarını web, API ve telnetle verir.
- Türü
- Yazılım
- Bulunduğu yer
- Çevrimiçi hizmet: NASA Jet İtki Laboratuvarı, Güneş Sistemi Dinamiği Grubu (ABD)
- Keşif
- JPL Güneş Sistemi Dinamiği Grubu geliştirdi; kaynak gösterilen bildiri: Giorgini ve ark., 1996
JPL Horizons, NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'nın (JPL) işlettiği, Güneş Sistemi'ndeki bir cismin belirli bir andaki konumunu ve hızını hesaplayıp tablo olarak veren çevrimiçi sistemdir. Gezegenler, uydular, asteroitler, kuyruklu yıldızlar ve bazı uzay araçları için gökyüzündeki konumu, uzaydaki koordinatlarını ya da yörünge elemanlarını üretir. Resmî adı "Horizons On-Line Ephemeris System"dir; Türkçede kısaca "efemeris (konum cetveli) hizmeti" diye anlatılabilir.
Efemeris ne demek?
Efemeris, bir gök cisminin belirli zaman aralığında hangi konumlarda bulunacağını gösteren cetveldir. Sözcük Latince ephemeris'ten gelir; kökü Yunancada "günlük" anlamına gelen sözcüğe dayanır. Türkçe Vikipedi'de karşılık olarak "gök günlüğü" de anılır. Eskiden bu cetveller basılı kitaplar olarak yayımlanırdı; bugün aynı işi sayısal modeller ve bilgisayarlar yapıyor. Horizons, basılı cetvelin çok daha esnek bir halidir: cismi, gözlem yerini, tarih aralığını ve adım sıklığını siz seçersiniz, sistem tabloyu o anda hesaplar.
Kim geliştirdi, ne zamandan beri var?
Horizons, JPL'nin Güneş Sistemi Dinamiği Grubu tarafından geliştirilir ve bakımı yapılır. JPL'nin kendi sayfasına göre hizmet, NASA'nın Gelişmiş Çok Görevli Operasyon Sistemi (AMMOS) ile Bilim Görevleri Müdürlüğü'nün desteğiyle yürütülüyor. Kılavuzda iletişim kişisi olarak analist Jon D. Giorgini anılır; sistemden alıntı yapmak isteyenlere önerilen künye de "Giorgini, JD ve JPL Güneş Sistemi Dinamiği Grubu" biçimindedir.
Kılavuzda gösterilen tarihî kaynak, Giorgini, Yeomans, Chamberlin, Chodas, Jacobson, Keesey, Lieske, Ostro, Standish ve Wimberly'nin 1996'da Amerikan Astronomi Derneği Bülteni'nde yayımlanan "JPL's On-Line Solar System Data Service" başlıklı bildirisidir. Baktığım sayfalar sistemin ilk hizmete giriş tarihini açıkça yazmıyor; bu yüzden "şu yıl başladı" demek yerine, 1996 tarihli bu bildirinin kaynak gösterildiğini söylemekle yetiniyorum.

Verileri göster
| 1996 | Giorgini ve arkadaşlarının JPL… |
|---|---|
| 2013 | Horizons DE431 gezegen efemerisine… |
| 2020 | DE440 ve DE441 efemerisleri yayımlandı |
| 2021 | Horizons DE440/DE441'e geçti (Nisan) |
| 2021 | API'ye geçiş başladı (Eylül) |
Neleri hesaplayabilir?
Horizons kılavuzunun bu yazı hazırlanırken okunan sürümünde kapsam şöyle sayılıyor: 1.560.000'den fazla asteroit, 4.075 kuyruklu yıldız, 461 doğal uydu, bütün gezegenler, Güneş, 253 uzay aracı ve Dünya-Güneş L1, L2, L4, L5 gibi dinamik noktalar. Bu sayılar küçük cisim keşifleriyle ve yeni görevlerle sürekli artar; güncel rakam için JPL'nin kılavuzuna bakmak gerekir. Kılavuz ayrıca Dünya-Ay sistemindeki Lagrange noktalarını ve sistemlerin kütle merkezlerini de hedef olarak sıralar.
Hedef seçmek için ad, numara ya da tanımlayıcı kullanılır. Kılavuzdaki örneklere göre 433 numarası Eros'u verir; kuyruklu yıldızlar C/1995 O1 gibi resmî tanımlarla aranır. Uzay araçları negatif kimlik numaralarıyla gelir; örneğin Voyager 1'in kodu -31'dir (Voyager sondaları). Bir araç için veri dosyasının genellikle izleme verisine hassas biçimde uydurulmuş geçmiş aralıkları ile ileriye dönük tahminleri birlikte içerdiğini kılavuz belirtir.
Hangi çıktıları verir?
API belgesi beş tür efemeris sayar:
- Gözlemci tablosu (OBSERVER): teleskopla bakacak biri için sağ açıklık ve dik açıklık, azimut ve yükseklik, parlaklık, hava kütlesi, gökyüzündeki hareket hızı gibi nicelikler (sağ açıklık ve dik açıklık gökyüzünün koordinat sistemidir).
- Durum vektörleri (VECTORS): seçilen merkeze göre kartezyen konum ve hız bileşenleri; dinamik çalışmalar için.
- Yörünge elemanları (ELEMENTS): belirli bir anı gösteren (oskülatör) yörünge elemanları; yörünge mekaniği hesapları için.
- Yaklaşma tahminleri (APPROACH): bir küçük cismin gezegenlere ya da büyük asteroitlere yakın geçişleri. Kılavuza göre tablo, karşılaşma belirsizliklerini ve çarpma olasılıklarını da içerebilir.
- SPK dosyaları: asteroit ve kuyruklu yıldızlar için ikili yörünge dosyaları. API belgesi, SPK üretiminin yalnızca küçük cisimlerle sınırlı olduğunu söyler.
Koordinat çerçeveleri arasında ICRF (uluslararası gök referans çerçevesi), Dünya'nın o güne ait ekvatoru ve ekliptiği (IAU76/80) ve FK4/B1950 sayılır. Zaman ölçeği olarak TDB (Barycentric Dynamical Time), TT (Terrestrial Time) ve UT (Evrensel Zaman) seçilebilir. Gözlem yeri "yer @ gök cismi" biçiminde yazılır: 500@399, Dünya'nın merkezini ("500" konumu, "399" Dünya) gösterir. Kılavuza göre Dünya üzerinde 2300'den fazla hazır gözlem yeri vardır; kendi koordinatlarınızı da girebilirsiniz.
Web, telnet, e-posta ve API
JPL dört erişim yolu sunar:
- Web uygulaması: tarayıcıdan çalışır, kurulum istemez; kılavuz ve öğretici sayfalarla desteklenir. JPL, web uygulamasında küçük cisim topluluğu aramasının ve özel yaklaşma tablolarının bulunmadığını belirtir.
- Komut satırı (telnet): 6775 numaralı kapıdan, stunnel şifreleme aracı kurularak bağlanılır; giriş yapmak gerekmez.
- E-posta: düz ASCII metinle toplu istek gönderilir.
- API: programlardan çağrılan bir HTTP arayüzüdür. Temel parametreler COMMAND (hedef; Mars için 499, Ceres için 1;), EPHEM_TYPE, CENTER, START_TIME, STOP_TIME ve STEP_SIZE'dır; çıktı JSON ya da düz metin olabilir. Tek istekte TLIST ile en çok 10.000 ayrı zaman verilebilir ve en küçük çıktı adımı 0,5 saniyedir.
Vikipedi'ye göre API'ye geçiş Eylül 2021'de başladı.
Ne kadar doğru?
Gezegen konumları, JPL'nin DE440 ve DE441 gezegen efemerislerine dayanır. DE441, Park ve arkadaşlarının 2020'de yayımladığı bu çiftin uzun zaman aralıklı üyesidir; DE440 ise yaklaşık 1549-2650 yıllarını kapsar ve yakın dönem tahminleri için uygundur. Vikipedi'ye göre Horizons Ağustos 2013'te DE431'i kullanmaya başladı, Nisan 2021'de DE440/441'e geçti. JPL, büyük gezegen efemerislerindeki belirsizliğin metre düzeyinden 1000 kilometreyi aşan değerlere kadar değiştiğini yazar.
Küçük cisimlerde durum farklıdır. Kılavuz, yalnızca sınırlı bir asteroit yüzdesinin yörüngesinin gökyüzü düzleminde uzun süreler boyunca 1 yay saniyesinden daha iyi bilindiğini söyler. Parlaklık değerleri ilke olarak yaklaşık ±0,1 kadir doğruluktadır; ancak kılavuz bunların ±1,0 kadir düzeyinde belirsiz sayılması gerektiğini de ekler. Yani Horizons'un verdiği her satır aynı güvenle okunmamalı; çıktıdaki belirsizlik uyarılarına bakmak gerekir.
Kimin işine yarar, nasıl başlanır?
Öğrenci ve meraklılar için en kolay yol web uygulamasıdır: hedefi (örneğin Mars), gözlem yerini ve tarih aralığını seçip tabloyu üretirsiniz. Bir cismin ne zaman gökyüzünde yükselip battığını ya da belirli bir gece nerede olacağını görmek için yeterlidir. Amatör gözlemciler kuyruklu yıldız ve asteroit tablolarını alır; CAP; yönergesi, bir kuyruklu yıldız için bugüne en yakın görünüşü seçer. Araştırmacılar ve mühendisler ise vektörleri, SPK dosyalarını ve API'yi kullanır; kılavuz sonuçların takip sistemleri, gözlemciler ve görev planlayıcıları için uygun olduğunu belirtir, ancak uygunluğu belirleme sorumluluğunu kullanıcıya bırakır.
Python kullananlar için Astropy ekosisteminin astroquery paketindeki jplhorizons modülü, Horizons'u birkaç satırla çağırır. Horizons(id, location, epochs, id_type) nesnesi kurulur; sonra ephemerides(), vectors() ya da elements() çağrılır. Paket belgesi bir uyarı verir: aynı adı taşıyan birden çok cisim varsa Horizons hata verip eşleşmeleri listeler; bu durumda kayıt numarasını belirtmek gerekir.
Arayüz ve kılavuz İngilizcedir; baktığım sayfalarda Türkçe bir arayüz yoktur. Telnet erişiminde giriş gerekmediğini JPL yazar; baktığım sayfalarda bir ücret ya da üyelik şartı geçmiyor, ancak kullanım koşulları için JPL'nin kendi sayfalarına başvurmanız yerinde olur. Horizons indirilip kurulan bir program değil, JPL'nin sunucularında çalışan bir hizmettir; JPL kendisini "en iyi çaba" esasıyla sunulan, tarihsel olarak %99,9'un üzerinde çalışma süresine sahip bir sistem olarak tanıtır.
Benzer programlarla farkı nedir?
Horizons bir simülatör değil, bir hesap ve veri hizmetidir: ekranda dönen bir Güneş Sistemi göstermez, sayı üretir. Görsel keşif için sitemizde anlatılan Celestia ve NASA Eyes on the Solar System daha uygundur. Yörünge tasarımı ve manevra benzetimi için GMAT, STK, Orekit ve poliastro gibi araçlar kullanılır. Sitemizdeki poliastro maddesinde anlatıldığı gibi, poliastro gezegen efemerislerini Astropy üzerinden SPICE çekirdekleriyle alır; Horizons ise doğrudan JPL'ye sorulan hazır bir konum tablosu sunar.
Neden önemlidir?
Bir asteroidin Dünya'ya yaklaşıp yaklaşmayacağı, bir uzay aracının hangi gün hangi yöne bakacağı ya da bir kuyruklu yıldızın hangi gece gözlenebileceği gibi sorular, kaynağı belli bir efemeris olmadan yanıtlanamaz. JPL bu hizmeti herkesin sorgulayabileceği biçimde sunduğu için Dünya'ya yakın asteroitler üzerine çalışanlardan öğrencilere kadar geniş bir kitle aynı veri kaynağından beslenebilir. Didymos gibi hedefler için yakın geçiş ve yörünge bilgisi de bu tür tablolarla alınabilir.
Kısaca
- JPL Horizons, JPL'nin Güneş Sistemi Dinamiği Grubunun işlettiği, gök cisimlerinin konumunu ve yörüngesini hesaplayan çevrimiçi efemeris hizmetidir.
- Kılavuza göre 1.560.000'den fazla asteroit, 4.075 kuyruklu yıldız, 461 uydu, gezegenler ve 253 uzay aracını kapsar.
- Web uygulaması, telnet, e-posta ve API ile kullanılır; gözlemci tablosu, vektör, yörünge elemanı, yaklaşma ve SPK çıktıları verir.
- Gezegen konumları DE440/DE441'e dayanır; küçük cisim yörüngelerinin belirsizliği büyük olabilir, bu yüzden çıktıdaki uyarılar okunmalıdır.
- Arayüzü İngilizcedir; öğrenciden araştırmacıya herkes için bir veri kaynağıdır, simülatör değildir.
Aynı türdenTümü →
NASA Trajectory Browser nedir? Asteroit ve gezegen yörüngelerini arayan web aracıWeb tabanlı; NASA Ames Araştırma Merkezi, Görev Tasarım Bölümü
Gpredict nedir? Ücretsiz, açık kaynaklı gerçek zamanlı uydu takip programıLinux, Windows ve macOS (masaüstü)
Einstein@Home nedir? BOINC ile evde pulsar ve kütleçekim dalgası aramaWindows, macOS, Linux ve Android (BOINC istemcisi üzerinden; NVIDIA ve AMD ekran kartı desteği)
Backyard Worlds: Planet 9 nedir? Gönüllülerin kahverengi cüce aradığı projeWeb tarayıcısı (Zooniverse üzerinden; işletim sisteminden bağımsız)
Zooniverse nedir? Galaxy Zoo'dan doğan yurttaş bilimi platformu ve nasıl katılınırWeb tarayıcısı (işletim sisteminden bağımsız); bazı proje türleri için iOS ve Android uygulaması
PHD2 nedir? Uzun pozlamada iz kaymasını düzelten ücretsiz otomatik takip programıWindows, macOS ve Linux (Linux için Ubuntu paketleri toplulukça sağlanır); ASCOM ve INDI sürücüleriyle montür denetimi














