21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Cartes du Ciel (SkyChart) nedir? Ücretsiz gökyüzü haritası ve teleskop denetimi

Cartes du Ciel (SkyChart), Patrick Chevalley'nin geliştirdiği ücretsiz, açık kaynaklı gökyüzü haritası programıdır; gözlem planlama ve ASCOM/INDI ile teleskop denetimi sunar.

Türü
Yazılım
Bulunduğu yer
Windows, macOS ve Linux (masaüstü); Raspberry Pi ve FreeBSD paketleri
Keşif
Patrick Chevalley tarafından geliştirilir; 3. sürümden beri GPL, kararlı sürüm 4.2.1 (Kasım 2019)

Cartes du Ciel nedir? Cartes du Ciel (İngilizce adıyla SkyChart), Fransız amatör astronom Patrick Chevalley'nin geliştirdiği, ücretsiz ve açık kaynaklı bir gökyüzü haritası (planetaryum) programıdır. Windows, macOS ve Linux'ta çalışır; yıldız ve gök cismi kataloglarından istediğiniz yer, tarih ve saat için özelleştirilebilir haritalar çizer, gözlem listesi hazırlamanıza ve uyumlu teleskop sistemlerini ASCOM ya da INDI üzerinden yönetmenize olanak verir. Adı Fransızcada "gökyüzü haritaları" anlamına gelir; Türkçe arayüz seçeneği de bulunur.

Cartes du Ciel ne işe yarar?

Program, bilgisayar ekranında bir yıldız haritası üretir: seçtiğiniz gözlem yerinden, seçtiğiniz anda gökyüzünde neyin nerede olduğunu gösterir. Projenin resmî sayfasına göre çok sayıda yıldız ve bulutsu kataloğundan veri çizilebilir; gezegenler, asteroitler ve kuyruklu yıldızlar haritaya eklenir; yıldız ve bulutsuların renk, boyut ve etiketleri ayarlanır; koordinat ızgarası ve fotoğraf bindirmesi eklenebilir.

Bu yaklaşım, programın en belirgin özelliğini ortaya koyar: Cartes du Ciel "gerçekçi gökyüzü manzarası"ndan çok harita üretmeye yönelir. Geliştiricilerin belirttiğine göre programla ürettiğiniz haritaları blogda, web sayfasında ya da basılı kitapta, ticari olsun olmasın, serbestçe kullanabilirsiniz.

Cartes du Ciel 3.2 sürümünde kuzey gökyüzünün azimut (yükseklik-yön) koordinatlı haritası. Soldaki ve sağdaki düğme sütunları koordinat sistemini ve görüş alanını değiştirir.
Studrats / Wikimedia Commons, CC0

Kim geliştirdi, ne zamandan beri var?

Programın yazarı Patrick Chevalley'dir; kendisi amatör bir astronomdur. Chevalley'nin programı başta ücretsiz yazılım (freeware) olarak dağıttığı bilinir. Kendi sözleriyle: amatörlerin parasını astronomi yazılımına değil, yeni bir oküler lensine harcamasını yeğliyor. Programın 2. sürümüne ait bir sayfa 2006'da arşivlenmiş; yani Cartes du Ciel en az o tarihten beri kullanılıyor. Kesin ilk yayın yılı için tarafımızca doğrulanmış bir tarih yoktur, bu yüzden verilmiyor.

3. sürümle birlikte önemli bir değişim yaşandı: Linux hedef platformlara eklendi, lisans freeware'den GPLv2'ye geçti ve proje yeni bir web sitesine taşındı. Program Lazarus/FreePascal derleyicisiyle (Object Pascal) yazılır. Kaynak kodu GitHub'da "pchev/skychart" deposunda tutulur. Chevalley ayrıca açık kaynaklı bir Ay atlası programı olan Virtual Moon Atlas'ı da geliştirmiştir. Depo sayfasında CCDciel, INDIStarter ve EQModGUI gibi ilişkili projeler de anılır.

Güncel kararlı sürüm 4.2.1'dir (24 Kasım 2019); 9 Aralık 2024 tarihli bir 4.3 önizleme sürümü de yayımlanmıştır. Sürüm bilgisini kurmadan önce proje sayfasından yeniden kontrol edin.

Ücretli mi, açık kaynak mı?

Cartes du Ciel tamamen ücretsizdir ve GNU Genel Kamu Lisansı (GPL) altında dağıtılır. Yani kaynak kodunu inceleyebilir, kendi ihtiyacınıza göre değiştirebilirsiniz. Okul, kulüp ya da kişisel kullanımda lisans ücreti ödemeniz gerekmez.

Hangi işletim sistemlerinde çalışır?

Resmî indirme sayfasında şu paketler sunulur:

  • Windows: 32 ve 64 bit; kurulum dosyası ya da ZIP (taşınabilir) olarak.
  • macOS: x86_64 mimarisi için paket.
  • Linux: Debian (.deb), RPM ve TAR paketleri, 32 ve 64 bit.
  • Raspberry Pi: ARM tabanlı deb ve tar paketleri; ayrıca FreeBSD için 64 bit arşiv.

Temel kurulum dosyalarının boyutu 37-56 MB arasındadır. Belgelerde Windows, macOS, Debian, Ubuntu, Fedora ve Mageia destekli platformlar olarak anılır. Proje sayfasında 2.76 sürümünün eski Windows sistemleri için hâlâ bulunduğu, ancak artık bakımının yapılmadığı belirtilir.

Katalog ve veri: ne kadar derine inebilirsiniz?

Temel kurulum, ek katalog indirmeden de iş görür; daha derin bir harita için isteğe bağlı veri paketleri vardır. İndirme sayfasında sayılanlar:

  • Yıldız kataloğu: Tycho-2, GCVS (değişen yıldızlar) ve WDS (çift yıldızlar) verilerini içeren paket.
  • UCAC4: 16. kadire kadar yıldız verisi, gök bölgelerine ayrılmış hâlde.
  • Gaia: Avrupa Uzay Ajansı'nın Gaia uzay teleskobunun verisi; indirme sayfasında GAIA EDR3 için 21. kadire kadar yıldızdan söz edilir, belgelerde Gaia DR3 desteği geçer.
  • Derin gökyüzü: Bulutsular ve Hyperleda'dan yaklaşık 5 milyon galaksi.
  • Fotoğraflar: Gök cisimlerine ait yaklaşık 9.700 görüntü.

Kadir, bir cismin görünür parlaklığını anlatan ölçektir; sayı büyüdükçe cisim sönükleşir. 16 ya da 21. kadirdeki yıldızlar çıplak gözle değil, ancak güçlü teleskoplar ve kameralarla görülür; bu veri paketleri bu yüzden astrofotoğraf ve ayrıntılı hedef arama için işe yarar. Klasik Messier kataloğu gibi ünlü listeler ise bu araçların çok daha küçük bir alt kümesidir.

Neler yapabilirsiniz?

Programın belgelerinde sayılan başlıca özellikler:

  • Gezegen, asteroit ve kuyruklu yıldızların yörünge verisiyle çizimi ve takibi.
  • Gözlem listesi, gözlem planlama araçları ve "Observing Tour" (gözlem turu) işlevi.
  • Yapay uyduların izlenmesi, Güneş ve Ay tutulması tahminleri.
  • Astronomik takvim ve alacakaranlık hesapları.
  • Değişen yıldız gözlemcileri için VarObs aracı.
  • Gelişmiş arama, FITS dosyası ve fotoğraf bindirme, SAMP (Sanal Gözlemevi) arayüzü.
  • Komut satırı seçenekleri ve betikleme.
C/2012 S1 (ISON) kuyruklu yıldızının günberiden 30 gün sonraki konumu: Cartes du Ciel'de Zagreb'den, 16.00 CET için hazırlanmış harita.
Vedran V / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Yukarıdaki görüntü, programın kuyruklu yıldızlar gibi hareketli cisimleri gün gün konumlandırabildiğini gösteriyor: kuyruklu yıldızın izi, gün-saat etiketli noktalarla harita üzerinde çizilmiş.

Gece kullanımı için kırmızı ekran

Karanlık bir gözlem sahasında dizüstü ekranının beyaz ışığı gözün karanlığa uyumunu bozar. Programın "kırmızı ampul" (red bulb / gece görüşü) modu bu yüzden vardır; ekranı kırmızı tonlara çevirerek gözleri yormadan harita okumaya imkân verir.

Teleskop denetimi: ASCOM ve INDI

Cartes du Ciel, bilgisayar kontrollü (GoTo) teleskop montajlarını yönetebilir ve iki ana standartla uyumludur:

  • ASCOM (Astronomy Common Object Model): teleskop, odaklayıcı, kamera gibi astronomi donanımları için ortak bir arayüz. Windows ortamında çalışır; Bob Denny'nin 1997-1998'de başlattığı bir girişimdir.
  • INDI (Instrument Neutral Distributed Interface): XML tabanlı, sunucu-istemci modelli bir kontrol protokolü. Linux, macOS, FreeBSD ve OpenBSD'de çalışır; ilk sürümü 15 Nisan 2003'te yayımlanmıştır.

Pratikte bu, haritada bir cismi seçip teleskobu o cisme yönlendirmek, teleskobun o anki gösterdiği noktayı da haritada izlemek demektir. Hangi standardı kullanacağınız, montajınızın sürücüsüne ve işletim sisteminize bağlıdır. Teleskop altyapısı hakkında temel bilgi için teleskop nedir, nasıl çalışır sayfasına bakabilirsiniz.

Türkçe desteği var mı?

Projenin resmî sayfasındaki dil listesinde Türkçe de yer alır (Katalanca, Yunanca, İngilizce, İspanyolca, Fransızca, Macarca, İtalyanca, Felemenkçe, Portekizce, Rusça, Türkçe ve Ukraynaca). Çevirinin ne kadarının tamamlandığını ve terimlerin ne kadar yerleşik Türkçe karşılıkları kullandığını tarafımızca doğrulayamadık; bazı menü ve terimler İngilizce kalmış olabilir.

Kimin işine yarar, nasıl başlanır?

  • Öğrenci ve meraklı: Bir gökyüzü olayının hangi takımyıldızda ve ne zaman gerçekleşeceğini görmek, gök ekvatoru ve sağ açıklık ile dik açıklık gibi koordinat kavramlarını uygulamalı öğrenmek için uygundur. Harita ızgarası bu kavramları doğrudan gösterir.
  • Amatör gözlemci: Gözlem listesi hazırlamak, hedefin yükseklik ve alacakaranlık saatlerini görmek için kullanışlıdır. Başlangıç hedefleri için teleskopla neler görülür sayfasına bakın.
  • Astrofotoğrafçı: Teleskobu hedefe götürüp kareleri haritada planlamak için; sonraki aşamada yığma (stacking) yazılımları devreye girer. Ekipman seçimi için astrofotoğraf ekipman rehberine göz atabilirsiniz.
  • Araştırmacı ve yazılımcı: Kaynak kodu açık olduğundan veri işleme ve katalog entegrasyonu için bir temel sunar.

Başlamak için genel yol şudur: önce işletim sisteminize uygun paketi indirip kurun; gözlem yerinizi (enlem, boylam, saat dilimi) girin; ihtiyaç duyarsanız derin yıldız ya da galaksi kataloğu gibi isteğe bağlı paketleri ekleyin; sonra harita üzerinde bir cisim arayıp görüş alanını değiştirerek deneyin. Görüntüdeki gibi sol ve sağ düğme sütunları koordinat sistemini (ekvatoral, azimut, ekliptik, galaktik) ve görüş alanını değiştirmenizi sağlar. Işık kirliliği yoğun bir şehirdeyseniz, hangi cisimlerin zaten göremeyeceğinizi önceden bilmek için ışık kirliliği sayfasını okumak da yararlıdır.

Cartes du Ciel'de Güney Haçı ve "Yalancı Haç" yıldız dizilerinin gösterimi. Koordinat ızgarası da görünüyor.
Patrick Chevalley / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Benzer programlarla farkı ne?

Siteyi sık okuyorsanız ücretsiz gökyüzü yazılımlarının aralarında farklar olduğunu görürsünüz:

  • Stellarium, gökyüzü simülatörü ve planetaryum yazılımı olarak tanıtılır.
  • KStars, KDE topluluğunun geliştirdiği programdır ve astrofotoğraf otomasyonu için Ekos paketini içine yerleştirmiştir.
  • Celestia ve OpenSpace ise uzayda "uçarak" gezmeye ve evreni üç boyutlu görselleştirmeye daha yakındır.

Cartes du Ciel ise çizim ve haritaya odaklanır: baskıya uygun, ayarlanabilir yıldız haritaları üretmek ve bunları teleskop kontrolüyle birleştirmek ister. Hangisinin "daha iyi" olduğu sorusu, ne yapmak istediğinize bağlıdır; çoğu amatör birden fazla programı yan yana kullanır ve hepsi ücretsiz olduğundan denemenin maliyeti yoktur.

Kısaca

  • Cartes du Ciel (SkyChart), Patrick Chevalley'nin geliştirdiği ücretsiz ve GPL lisanslı bir gökyüzü haritası programıdır.
  • Windows, macOS, Linux, Raspberry Pi ve FreeBSD için paketleri vardır; kararlı sürümü 4.2.1'dir (Kasım 2019).
  • Gaia, UCAC4, Tycho-2 ve Hyperleda gibi isteğe bağlı kataloglarla çok derin haritalar üretebilir.
  • Gözlem planlama araçları, kırmızı gece modu ve ASCOM/INDI ile teleskop denetimi sunar.
  • Arayüz dilleri arasında Türkçe de listelenir; çevirinin kapsamı elle denenmelidir.

Aynı türdenTümü →

Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar