21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Astrofotoğrafta yığma (stacking) nedir, hangi programlarla yapılır?

Yığma, aynı gök bölgesinin çok sayıda kısa karesini hizalayıp ortalayarak gürültüyü azaltır. Siril ve DeepSkyStacker ücretsiz; kalibrasyon için karanlık, düz ve bias kareleri çekilir.

Konu
Uzay araştırmaları
Kaynak
Siril belgeleri ve NASA
İlgili sayfa
https://uzaygundem.com/ansiklopedi/yeni-baslayanlar-icin-teleskop-ve-durbun-rehberi

Yığma (stacking), aynı gök bölgesinin çok sayıda kısa pozlu karesini hizalayıp ortalamasını alarak tek bir görüntü üretmektir. Rastgele gürültü kareden kareye değiştiği için ortalamada törpülenir, gökcismi ise her karede aynı yerde durduğu için güçlenir. Ücretsiz seçeneklerin başında Siril ve DeepSkyStacker gelir; Ay, Güneş ve gezegenler için ise AutoStakkert gibi video odaklı programlar kullanılır.

Yığma neden işe yarar?

Soluk bir bulutsunun ya da gökadanın ışığı, kameranın algılayıcısına tek karede çok az sayıda foton olarak düşer. Bu zayıf sinyalin üstüne okuma gürültüsü ve ısıl gürültü biner. Gürültünün büyük kısmı rastgeledir: bir karede bir piksel parlak çıkarken bir sonrakinde sönük çıkar. Karelerin ortalamasını alırsanız gökcisminin gerçek parlaklığı korunur, rastgele sapmalar birbirini götürür.

Siril'in belgelerine göre ortalamayla yığmada sinyal/gürültü oranının kazancı kare sayısının kareköküyle (√N) orantılıdır. Yani 4 kare gürültüyü yarıya, 100 kare onda birine indirir; 400 kare ise tek kareye göre yaklaşık 20 kat daha temiz bir sonuç verir. Aynı belgeler ortanca (medyan) yığmanın kazancını yaklaşık 0,8√N olarak verir; bu yüzden ortanca daha çok kalibrasyon karelerinde, ortalama ise asıl pozlarda tercih edilir. Kazancın karekökle artması, yüz kareyi bin kareye çıkarmanın ilk on kareyi yüze çıkarmak kadar fark yaratmadığı anlamına gelir.

Kare sayısı arttıkça sinyal/gürültü kazancı
Uzay Gündem
Verileri göster
1 kare1
4 kare2
16 kare4
40 kare6,3
100 kare10
400 kare20

Kapak görseli bu mantığın bir örneği: NGC 7000 bölgesinin fotoğrafı, fotoğrafçının açıklamasına göre 2 dakikalık 40 kareden yığılmış. Toplam 80 dakikalık pozlama tek kareye göre yaklaşık 6,3 kat daha iyi bir sinyal/gürültü oranı sağlar. Uzun tek poz yerine çok sayıda kısa poz tercih edilmesinin nedeni de bu: bir kare bozulursa yığından çıkarılır, tek uzun pozda ise bütün poz kaybolur. Sabit tripotla alınabilecek en uzun pozu ise 500 ve NPF kuralları sınırlar.

Yığmanın adımları

Program önce kareleri hizalar (kayıt, registration): parlak yıldızları referans alıp her kareyi aynı konuma kaydırır. Sonra aykırı değerleri ayıklar, ardından kalanların ortalamasını alır. Siril'in belgelerindeki ayıklama yöntemleri arasında sigma kırpma (ortancadan belirli sigma birimi kadar uzak pikselleri atar), winsorized sigma kırpma ve doğrusal uydurma kırpma bulunur. Tek karede görünen bir kozmik ışın vuruşu ya da sıcak piksel gibi sıra dışı değerler bu aşamada elenir. Siril'e göre doğrusal uydurma büyük yığınlarla ve gökyüzü parlaklık gradyanlarıyla iyi başa çıkar.

Bu yöntem profesyonel astronomide de temeldir. NASA'ya göre 1995'teki Hubble Derin Alan görüntüsü, 18-28 Aralık arasında 10 gün boyunca alınan 342 ayrı pozdan oluştu ve yaklaşık 3.000 uzak gökadayı gösterdi; 2004'teki Hubble Ultra Derin Alan ise toplam bir milyon saniyelik pozlamayla yaklaşık 10.000 gökada yakaladı. Detaylı Hubble Uzay Teleskobu sayfasında teleskobun yapısını okuyabilirsiniz. Hubble Derin Alan'ın hafifçe kaydırılmış kareleri için Fruchter ve Hook'un "drizzle" yöntemi geliştirildi (2002'de PASP dergisinde yayımlandı); yöntem bugün Drizzlepac paketiyle serbestçe dağıtılıyor. Astro Pixel Processor ve AutoStakkert gibi amatör programlarda da drizzle seçeneği bulunur.

Kalibrasyon kareleri: karanlık, düz ve bias

Yığma rastgele gürültüyü azaltır ama algılayıcının her karede aynı biçimde tekrarlanan kusurlarını silmez. Onlar için kalibrasyon kareleri alınır:

  • Karanlık kare (dark): Objektif kapağı kapalıyken, asıl pozlarla aynı süre, ISO/kazanç ve benzer sıcaklıkta çekilir. Siril'e göre ısıl gürültüyü içerir; sıcak pikselleri ve ısıl sinyali çıkarmaya yarar.
  • Düz kare (flat): Aydınlatması düzgün bir yüzey ya da alacakaranlık gökyüzü çekilir. Köşelerdeki kararmayı (vinyetleme), mercek ve algılayıcı üzerindeki toz lekelerini ve piksellerin duyarlılık farklarını düzeltir. Siril piksellerin doymamış, yaklaşık yüzde 80'in altında kalmasını önerir.
  • Bias kare: Kapak kapalıyken en kısa pozla çekilir (DSLR'lerde yaklaşık 1/4000 saniye). Algılayıcının elektronik ofsetini, yani sayısallaştırıcının her zaman pozitif değer okumasını sağlayan yapay seviyeyi ölçer.

Düz karelerle birlikte kısa bir "dark flat" serisi de çekilebilir. Her türden kare tek tek değil, ortanca alınarak "master" kareye birleştirilir. Siril'in uyarısı önemli: kalibrasyon karesi kendi gürültüsünü de taşır, bu yüzden mümkün olduğunca çok kalibrasyon karesi alın. Bunlar eksikse yığma yine yapılır, ama sıcak pikseller ve vinyetleme gibi kusurlar görüntüde kalır.

Hangi programlarla yapılır?

  • Siril: Ücretsiz ve açık kaynak; Linux, Windows ve macOS için sürümleri var. Kalibrasyon, yığma, ayıklama ve SER video işleme tek yerde. Ücretsiz olduğu için başlangıçta denenebilecek bir seçenek.
  • DeepSkyStacker: 2006'da Luc Coiffier tarafından yazılmış ücretsiz program; 2018'de açık kaynak oldu (BSD 3 maddeli lisans). Derin gökyüzü yığması için tasarlandı.
  • AutoStakkert: Ay, Güneş ve gezegen videoları için (geliştiricisi Emil Kraaikamp). Program kareleri kalitesine göre sıralar, hizalama noktalarıyla hizalar ve en keskinlerini yığar ("lucky imaging"); SER ve AVI gibi biçimleri okur.
  • PixInsight ve Astro Pixel Processor: Ücretli, daha kapsamlı seçenekler. PixInsight'ın üretici sayfasında ticari lisans 300 euro (AB dışı) ve 45 günlük deneme sürümü yazıyor; Astro Pixel Processor'ün 30 günlük denemesi var.

Başlamak için pratik öneriler

Her yığın için sabit pozlama, ISO ve odak kullanın; karelerin odağı kaymamalı. Karanlık gökyüzü sonucu büyük ölçüde etkiler. Işık kirliliği ve Bortle ölçeği hangi yerde ne bekleyeceğinizi gösterir; Türkiye'deki uygun yerler için karanlık gökyüzü rehberine bakabilirsiniz. Daha basit bir başlangıç isterseniz telefonla yıldız fotoğrafı ve Ay fotoğrafı sayfalarına göz atın. Teleskop ya da dürbün almadan önce başlangıç rehberini okumak işinizi kolaylaştırır.

Sık yapılan hatalar

  • Tek bir güzel kare çekip yetinmek: yığmanın tüm kazancı kare sayısından gelir.
  • Karanlık karelerini farklı sıcaklıkta ya da farklı ayarda çekmek: sıcak pikselleri ve ısıl sinyali yeterince düzeltmez.
  • Düz kareyi doyurmak: Siril'in yüzde 80 sınırı bu yüzden var.
  • Yığmayı bir "yıldız parlatma" aracı sanmak: yığma yeni ayrıntı uydurmaz, var olan zayıf sinyali gürültüden ayırır.

Kısaca

  • Yığma, hizalanmış çok sayıda kısa kareyi ortalayarak rastgele gürültüyü azaltır; kazanç kare sayısının karekökü kadardır.
  • Karanlık, düz ve bias kareleri algılayıcıdan ve optikten gelen sabit kusurları düzeltir; ortanca ile master karelere birleştirilir.
  • Sigma kırpma gibi yöntemler kozmik ışın ve sıcak piksel gibi aykırı değerleri yığından atar.
  • Siril ve DeepSkyStacker ücretsiz, AutoStakkert Ay ve gezegen videoları için, PixInsight ile Astro Pixel Processor ücretli seçeneklerdir.
  • Aynı fikir profesyonel astronomide de kullanılır: Hubble Derin Alan 342 pozdan oluştu.

Bunları da biliyor muydunuz?Tümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Uzay AnsiklopedisiTümü →

  1. Tilkicik takımyıldızı (Vulpecula) nedir? M27, Brocchi Kümesi ve ilk pulsarTilkicik takımyıldızı (Vulpecula) nedir? M27, Brocchi Kümesi ve ilk pulsarYapı ve bölge
  2. Uçan Balık takımyıldızı (Volans) nedir? NGC 2442, Lindsay-Shapley Halkası ve güney gökyüzüUçan Balık takımyıldızı (Volans) nedir? NGC 2442, Lindsay-Shapley Halkası ve güney gökyüzüYapı ve bölge
  3. Yelken takımyıldızı (Vela) nedir? Regor, Vela Pulsarı ve Gum BulutsusuYelken takımyıldızı (Vela) nedir? Regor, Vela Pulsarı ve Gum BulutsusuYapı ve bölge
  4. Tukan takımyıldızı (Tucana) nedir? 47 Tucanae ve Küçük Macellan BulutuTukan takımyıldızı (Tucana) nedir? 47 Tucanae ve Küçük Macellan BulutuYapı ve bölge
  5. Güney Üçgeni takımyıldızı (Triangulum Australe) nedir? Atria, NGC 6025 ve Büyük ÇekiciGüney Üçgeni takımyıldızı (Triangulum Australe) nedir? Atria, NGC 6025 ve Büyük ÇekiciYapı ve bölge

TeorilerTümü →

  1. Olbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık?Olbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık?Evrenin doğuşu ve yapısı
  2. Lambda-CDM modeli: standart kozmolojiLambda-CDM modeli: standart kozmolojiEvrenin doğuşu ve yapısı
  3. Antropik ilkeAntropik ilkeBilim ve felsefe
  4. Simülasyon hipoteziSimülasyon hipoteziBilim ve felsefe
  5. Vakum bozunmasıVakum bozunmasıEvrenin sonu

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar