APSCO, Türkiye'nin konsey başkanlığı döneminde IAC 2026'da ilk genel oturumunu düzenledi

Pekin merkezli Asya-Pasifik Uzay İşbirliği Örgütü (APSCO), Antalya'da 5-9 Ekim'de yapılan 77. Uluslararası Uzay Kongresi'nde (IAC 2026) tarihinde ilk kez bir genel oturum düzenledi. Örgütün 15 Ekim'de yayımladığı değerlendirmeye göre 7 Ekim'deki oturumda bölgesel uzay örgütlerinin küresel uzay yönetişimindeki rolü tartışıldı. Kongre, Türkiye'nin APSCO Konseyi'ne ilk kez başkanlık ettiği döneme denk geldi: Türkiye Uzay Ajansı (TUA) Başkanı Yusuf Kıraç, örgütün 2026-2027 dönemi Konsey Başkanı.

APSCO nedir?

APSCO, 2008'de faaliyete geçen, Birleşmiş Milletler'e kayıtlı, kâr amacı gütmeyen hükümetlerarası bir uzay örgütü. Örgütün kendi tanımına göre amacı, üye ülkeler arasında uzay bilimi, uzay teknolojisi ve uygulamalarında çok taraflı iş birliğini geliştirmek ve bölgesel uzay kapasitesini artırmak.

Örgütün sekiz tam üyesi var: Bangladeş, Çin, İran, Moğolistan, Pakistan, Peru, Tayland ve Türkiye. Endonezya imzacı devlet, Mısır ortak üye; Meksika, Venezuela, İslam Ülkeleri Uzay Bilimleri ve Teknolojisi Ağı (ISNET) ve Arap Astronomi ve Uzay Bilimleri Birliği (AUASS) ise gözlemci. Türkiye örgütün kurucu üyelerinden; APSCO'nun Türkiye sayfasına göre Türkiye'nin örgütle iş birliği yalnızca TUA üzerinden yürütülüyor. Türkiye'nin APSCO çatısı altındaki projelerdeki yerini Türk uzay sanayisi haritamızda özetlemiştik.

Konsey başkanlığı ne anlama geliyor?

APSCO'ya göre Konsey, örgütün en üst karar organı; üye devletlerin bakanlarından ya da ulusal uzay ajanslarının temsilcilerinden oluşuyor ve iki yıl görev yapan bir başkan ile iki başkan yardımcısı seçiyor. TUA'nın duyurusuna göre Kıraç, 4-5 Aralık 2025'te Bangkok'ta yapılan 19. Konsey Toplantısı'nda oybirliğiyle seçildi. Ajans, bunun APSCO tarihinde bir Türk temsilcinin Konsey Başkanlığına getirildiği ilk örnek olduğunu belirtiyor.

Kıraç, örgütün sitesinde yayımlanan kabul konuşmasında görevi yalnızca Türkiye'nin temsilcisi olarak değil, tüm üye devletlere hizmet etmeye kararlı bir başkan olarak üstlendiğini söyledi. Önceliğini, APSCO'yu sonuç odaklı ve proje teslim eden bir örgüt olarak güçlendirmek diye tanımladı; ortak uzay projelerinin tamamlanmasını ve işletilmesini, kapasite geliştirmeyi ve uzayın sürdürülebilir kalkınma için barışçıl kullanımını desteklemeyi hedef olarak sıraladı.

Kıraç ayrıca 2025'te Sidney'deki 76. IAC'de Uluslararası Uzay Federasyonu'nun (IAF) başkan yardımcılarından biri seçilmişti. TUA, bu iki görevi Antalya'daki ev sahipliğiyle birlikte Türkiye'nin uzay diplomasisindeki görünürlüğünün göstergesi olarak sunuyor.

Antalya'daki genel oturum

APSCO'nun “Bölgesel Uzay Örgütlerinden Uzay Yönetişimine Kıtalararası Bakış” başlıklı oturumunu BM Uzay İşleri Ofisi (UNOOSA) Direktörü Aarti Holla-Maini yönetti. Panelde APSCO Genel Sekreteri Dr. Jiang Hui'nin yanı sıra Avrupa Uzay Ajansı (ESA) Yer Gözlem Programları Direktörü Simonetta Cheli, Güney Afrika Ulusal Uzay Ajansı (SANSA) İcra Kurulu Başkanı Humbulani Mudau ve Brezilya Uzay Ajansı (AEB) Başkanı Marco Antonio Chamon yer aldı.

APSCO'nun aktardığına göre oturumda uzay faaliyetlerinin sürdürülebilirliği, uzay enkazının azaltılması ve uzayın sağladığı faydalara adil erişim gibi konularda bölgesel iş birliğinin rolü ele alındı. ESA temsilcisi, Sıfır Enkaz Şartı gibi girişimleri tanıttı; SANSA'nın başkanı kapasite geliştirmenin istihdam, girişimcilik ve gençlerle kadınlar için fırsat yaratması gerektiğini vurguladı.

Örgüt heyeti kongre süresince Çin, Pakistan, Peru ve Türkiye gibi üye devletlerin temsilcileriyle de görüştü; Türkiye tarafında Genel Sekreter Jiang, TUA Başkan Yardımcısı Fatih Dulkan ile bir araya geldi. APSCO ayrıca Azerbaycan, Maldivler, Myanmar ve Özbekistan'dan heyetlerle ikili görüşmeler yaptı. Kongreden önce, 3-4 Ekim'de TUA'nın ev sahipliğinde UNOOSA ve IAF'ın düzenlediği 33. BM/IAF Çalıştayı'nda APSCO Dış İlişkiler ve Hukuk İşleri Dairesi Genel Müdürü Dr. Ayhan İncirci iş birliği oturumunu yönetti ve örgütün Asya-Pasifik Uzay Üniversiteleri Birliği (APSUA), Asya-Pasifik Optik Uydu Gözlem Sistemi (APOSOS) ve Veri Paylaşım Hizmet Platformu (DSSP) girişimlerini tanıttı.

TUA'nın Antalya'da imzaladığı iki belge

Kongre, TUA'nın kendi iş birliği ağı için de bir imza durağı oldu. Ajansın 12 Ekim'deki kapanış açıklamasına göre iki belge imzalandı:

• Türk Devletleri Teşkilatı: Teşkilata üye ülkelerin uzay kuruluşlarıyla imzalanan çerçeve anlaşma, ortak küp uydu projesi temelinde yürütülen iş birliğini ileri taşımayı ve yeni uzay projelerine zemin hazırlamayı amaçlıyor. Küp uydular, 10 santimetrelik standart birimlerden oluşan küçük ve görece düşük maliyetli uydular.
• Birleşik Krallık Uzay Ajansı (UKSA): İmzalanan niyet beyanı, iki ülke arasında uzay alanında iş birliğinin ve ortak projelerin geliştirilmesini hedefliyor.

Her iki belgenin metni, imzacı kuruluşların tam listesi ve somut proje takvimleri kamuoyuyla paylaşılmadı. Birleşik Krallık hükümetinin sitesinde de 17 Ekim itibarıyla niyet beyanına ilişkin ayrı bir duyuru bulunmuyor. Niyet beyanları genellikle bağlayıcı yükümlülük doğurmaz; iş birliğinin ne kadar ilerleyeceği, ardından gelecek proje anlaşmalarına bağlı olacak. Kongrede imzalanan diğer belgeleri ve Uzayda Barış için Antalya Deklarasyonu'nu ayrı bir haberde ele almıştık.

Sırada ne var?

APSCO'nun takviminde Kıraç'ın başkanlık dönemine düşen iki yakın etkinlik var: 18-20 Kasım 2026'da Pekin'de yapılacak 4. APSCO Liderlik Geliştirme Forumu ve 21-22 Aralık 2026'da Çin'in Sanya kentinde düzenlenecek Uluslararası Uzay Eğitimi Sempozyumu. Konsey başkanlığının Türkiye'ye somut olarak ne kazandıracağı, dönem boyunca örgüt bünyesinde Türkiye'nin yer aldığı ortak projelerde atılacak adımlarla ölçülecek.