U.S. Human Spaceflight (Judy A. Rumerman): Mercury'den mekiğe ABD uçuşları, özeti

U.S. Human Spaceflight: A Record of Achievement, 1961–2006 (ABD insanlı uzay uçuşları: Bir başarılar kaydı, 1961–2006), NASA Tarih Bölümü'nün Aralık 2007'de "Monographs in Aerospace History" dizisinin 41. kitabı olarak, "SP-2007-4541" numarasıyla yayımladığı başvuru kitabıdır. Kitabı Judy (Judith) A. Rumerman derledi; bu sürümü Chris Gamble ile Gabriel Okolski güncelledi. Mercury'nin ilk alt yörünge uçuşundan 2006 sonuna kadar ABD araçlarıyla yapılan her insanlı uçuşu tarih, araç, mürettebat ve kısa görev özetiyle tek ciltte toplar. ABD hükümeti yayını olduğu için NASA'nın sitesinde PDF olarak ücretsiz okunabilir.

Kitap ne anlatıyor?

Kitap bir anlatı tarihi değil, düzenli bir kayıt defteridir. Her program aynı kalıpla sunulur: önce programın amacını ve öğrettiklerini anlatan kısa bir genel bakış, ardından tarihleri, kullanılan roketleri ve uçan kişi sayısını veren bir istatistik kutusu ve okuma listesi. Sonra uçuşlar tek tek sıralanır. Her uçuş için tarih, aracın adı, mürettebatın görev dağılımı ve birkaç paragraflık bir özet verilir.

Rumerman'ın ilk derlemesi 1998'de, aynı dizinin 9. kitabı olarak "1961–1998" başlığıyla çıkmıştı. 2007 sürümü zaman aralığını 2006 sonuna kadar uzatır, mürettebat ve görev tanımlarını ayrıntılandırır, yeni bir fotoğraf seçkisi ve web adresleri ekler. En büyük yenilik, ilk sürüm hazırlanırken henüz yörüngede bulunmayan Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) için açılan ayrı bölümdür. Kitap, Apollo 1 yangınında, Challenger ve Columbia kazalarında hayatını kaybeden astronotları anan bir sayfayla açılır. Önsözü, NASA Tarih Bölümü'nden Stephen Garber yazmıştır.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır. Bir başvuru kitabı olduğu için özet, bölüm bölüm ana fikirleri ve öne çıkan rakamları verir.

• Mercury (1961–1963): Program, Sputnik'ten yalnızca bir yıl üç gün sonra, 7 Ekim 1958'de başladı. Kapsül neredeyse yalnızca pilotun sığacağı kadar küçüktü. Redstone roketiyle alt yörünge, Atlas roketiyle yörünge uçuşları yapıldı. Altı uçuşun toplam süresi 2 gün 6 saati buldu ve altı kişi uçtu. Alan Shepard Mayıs 1961'de uzaya çıkan ilk Amerikalı oldu, dokuz ay sonra da John Glenn Dünya'nın çevresinde dolandı. Mercury'nin dersi, insanın uzayda yalnızca dayanmakla kalmayıp görevin başarısı için kritik olduğuydu.
• Gemini (1965–1966): 3 Ocak 1962'de duyurulan programın amacı, Apollo'da gerekecek buluşma ve kenetlenme tekniklerini denemek ve uçuş süresini iki haftaya çıkarmaktı. Titan II roketiyle 20 aydan kısa sürede on insanlı görev yapıldı ve 20 kişi uçtu. Görev Kontrol bu dönemde Houston'a taşındı. Gemini XI'in fırlatma penceresi yalnızca iki saniye açık kaldı.
• Apollo (1967–1972): Kennedy'nin 25 Mayıs 1961'deki konuşmasıyla hedef Ay'a iniş oldu ve bu hedefe 20 Temmuz 1969'da, süre dolmadan beş ay önce ulaşıldı. Altı iniş yapıldı, Apollo 13 inemeden döndü ve 33 kişi uçtu. Kitap Ay Modülü'nü yalnızca boşlukta uçmak üzere tasarlanmış ilk gerçek uzay aracı olarak tanıtır. 110,64 metrelik Saturn V'in kalkış kütlesi 2,7 milyon kilogramı aşıyordu. 27 Ocak 1967'deki yangında Gus Grissom, Edward White ve Roger Chaffee hayatını kaybetti.
• Skylab (1973–1974): Apollo'dan artan donanımla kurulan ilk ABD uzay istasyonu, 14 Mayıs 1973'teki fırlatmada ısı ve göktaşı kalkanını kaybetti. İlk ekip istasyona girmeden önce şemsiye benzeri bir güneşlik kurmak zorunda kaldı. Üç ekipte dokuz kişi uçtu ve ABD'nin o güne kadarki en uzun uçuşları yapıldı.
• Apollo-Soyuz (1975): İki ülkenin araçlarının yörüngede ilk kez buluşup kenetlendiği uluslararası görev dokuz gün sürdü. ABD ekibinde Thomas Stafford, Vance Brand ve ilk yedi astronottan uçmamış tek kişi olan Deke Slayton vardı.
• Uzay mekiği (1981–): 1972'de onaylanan mekik, kitabın en uzun bölümüdür. İlk operasyonel uçuş Kasım 1982'de STS-5 ile yapıldı ve ekipler zamanla sekiz kişiye kadar büyüdü. Challenger 28 Ocak 1986'da kalkıştan 73 saniye sonra parçalandı. Columbia ise 1 Şubat 2003'te atmosfere dönerken kayboldu; ekibinde Kalpana Chawla da vardı. STS-116'ya kadar mekik 117 görevde 305 kişiyi uzaya taşıdı ve Dünya'nın çevresinde 17.331 tur attı.
• ISS: İstasyonun kökü, Reagan'ın 1984'te onayladığı Freedom projesine uzanır. 1993'te bütçesi Kongre'den tek oy farkla geçti, ertesi yıl Rusya'nın katılımıyla yeniden tasarlandı. İlk modül Kasım 1998'de fırlatıldı. Kasım 2000'de gelen ilk ekip (William Shepherd, Yuri Gidzenko, Sergei Krikalev) yörüngede 136 gün kaldı. Kitap, 2006'da istasyonun yarısından azının tamamlandığını belirterek kapanır.

Eklerde mekiklerin taşıdığı ana yükler, o güne kadar uçmuş astronotların görev listesi ve kısaltmalar yer alır.

Derleyen ve yazıldığı dönem

Judy A. Rumerman, NASA Tarih Bölümü'nün başvuru yayınlarında adı geçen bir derleyicidir; bu kitabın ilk sürümünü 1998'de hazırladı. 2007 güncellemesini Chris Gamble ile Gabriel Okolski yaptı; kitabın yeni fotoğraf seçkisini Gamble'ın rehberliğinde Okolski bir araya getirdi. Fotoğraf altlarında NASA'nın görüntü numaraları verildiği için okur her görseli arşivde bulabilir.

Güncellemenin yapıldığı yıllar NASA için bir geçiş dönemiydi. Columbia kazasından sonra mekik filosu yerde kalmış, ISS'in ekibi ikiye indirilmiş, istasyona gidiş gelişler yalnızca Rus Soyuz ve Progress araçlarıyla sürdürülmüştü. Mekik Temmuz 2005'te STS-114 ile uçuşa döndü, 2006 yazında düzenli montaj uçuşları yeniden başladı. Kitap, Başkan Bush'un Ocak 2004'te açıkladığı Uzay Keşfi Vizyonu'nu da anar: ISS'in tamamlanması, mekiğin 2010'a kadar emekliye ayrılması, 2020'ye kadar Ay'a insanlı dönüş ve ileride Mars. Yani kitap, bir çağın kapanmak üzere olduğunu bilen bir bakışla yazılmıştır.

Kitaptaki bilim: kayıtlar ve sonrası

Kitap rakamlarla konuşur ve bu rakamlar insanın uzaydaki yeteneklerinin nasıl büyüdüğünü gösterir. Giriş bölümü bunu şöyle özetler: ilk astronotlar bedenlerinin ancak sığdığı kapsüllerde birkaç saat kalırken, kırk beş yılı aşkın süre sonra yedi kişilik ekipler bir hafta boyunca mekikte yaşayıp çalışıyor, ISS'te ise kesintisiz bir insan varlığı sürüyordu. Mercury, insanın uzayda yaşayıp yaşayamayacağı sorusuna yanıt verdi. Gemini, Ay yolculuğu için gereken yörünge mekaniğini, yani iki aracın aynı yörüngede buluşmasını uygulamaya döktü. Skylab, Güneş'i atmosferin perdelemediği bir noktadan gözleyen Apollo Teleskop Montajı ile ABD'nin uzun süreli kalış için kurduğu ilk istasyon oldu. Mekik ise Hubble Uzay Teleskobu, Jüpiter'e giden Galileo sondası ve Gama Işını Gözlemevi gibi astronomi araçlarını yörüngeye taşıdı.

Kitabın bittiği yerden sonra olanlar da kayda geçti. Mekik programı 2010'da değil 2011'de kapandı. Son uçuş STS-135, 8 Temmuz 2011'de fırlatıldı ve program toplam 135 görevle tamamlandı. Challenger ve Columbia kazalarında toplam 14 astronot hayatını kaybetti. Vizyon'un ardından kurulan Constellation programı, Başkan Obama'nın Şubat 2010'daki bütçe önerisinde kaynak ayrılmayınca insanlı bir uçuş yapamadan sona erdi. Bu programdan kalan Orion kapsülü bugün Artemis görevlerinde uçuyor. İstasyonun nasıl tamamlandığını ISS nasıl inşa edildi? sayfamızda okuyabilirsiniz.

Okur bir sınırı akılda tutmalı: kitap yalnızca ABD araçlarını kapsar. Sovyet ve Rus uçuşları ancak ortak görevlerde ya da ISS ekiplerinde görünür. Yani bu bir dünya insanlı uzay uçuşu tarihi değil, NASA'nın kendi kaydıdır.

Etkisi ve ödülleri

Kitabın aldığı bir ödül bilinmiyor. Değeri, NASA Tarih Bölümü'nün başvuru dizisindeki yerinden gelir: tek tek görev raporlarına ya da çok ciltli program tarihlerine dalmadan önce bir görevin tarihine, ekibine ve amacına hızla bakmak için kullanılır. Her programın sonundaki okuma listesi, NASA'nın kendi tarih kitaplarını ve NASA dışında yayımlanmış eserleri ayrı ayrı sıralar. Bu listeler okuru daha derin kaynaklara yönlendirir.

Uyarlamaları

Kitabın bir uyarlaması yoktur. Anlattığı programların her biri ise ayrı kitaplara konu olmuştur. Mercury için This New Ocean, Gemini için On the Shoulders of Titans, Apollo araçları için Chariots for Apollo, Skylab için Living and Working in Space, Apollo-Soyuz için The Partnership, mekik ile Mir ortaklığı için Shuttle-Mir bu kaydın ayrıntılı karşılıklarıdır.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Kitap baştan sona okunmaktan çok el altında tutulmak için yazılmış. Öğrenciler, uzay tarihine yeni giren okurlar ve bir görevin temel bilgilerini doğrulamak isteyen yazarlar için kullanışlıdır. İngilizcesi sade, metni kısa paragraflara bölünmüş ve fotoğraflarla desteklenmiştir.

• Genel tablo için: Her programın "Overview" başlıklı genel bakışını ve istatistik kutusunu okuyun; yedi programın bu kısa girişleri ABD insanlı uçuşlarının yarım asrını birkaç dakikada özetler.
• Belirli bir görev için: Mekik ve ISS bölümlerinde görevler tarih sırasıyla listelenmiştir; aradığınız uçuşu numarasıyla bulabilirsiniz.
• Apollo'nun rakamları için: Daha ayrıntılı tablolar isteyenler Apollo by the Numbers kitabına geçebilir.