Güneş neden doğudan doğar?
Güneş doğudan doğar, çünkü Dünya batıdan doğuya doğru döner; Güneş hareket etmez, biz onun önünden geçeriz. Ama tam doğudan yalnız ekinokslarda doğar, Venüs'te ise batıdan.
- Konu
- Güneş
- Kaynak
- NASA
- İlgili sayfa
- /biliyor-muydunuz/mevsimler-neden-olusur
Güneş doğudan doğar, çünkü Dünya kendi ekseni çevresinde batıdan doğuya doğru döner. Gökyüzünde hareket eden aslında Güneş değil, üzerinde durduğumuz zemindir: Dünya bizi her sabah doğuya doğru, Güneş'in aydınlattığı yarıya taşır ve Güneş doğu ufkunda belirir; akşam ise döndüğümüz yön bizi Güneş'ten uzaklaştırır ve Güneş batıda kaybolur. Aynı nedenle Ay, gezegenler ve yıldızlar da doğudan doğup batıdan batar.
Dünya neden batıdan doğuya döner?
Kutup Yıldızı'nın bulunduğu kuzey tarafından bakıldığında Dünya saat yönünün tersine döner; gökbilimde bu "ileri yönde" (prograd) dönüş olarak adlandırılır. Bu yönün kökeni Güneş Sistemi'nin doğuşuna uzanır: Dünya'nın ilk dönüşü, Güneş Sistemi'ni oluşturan dönen toz, kaya ve gaz bulutunun açısal momentumundan, yani dönme "alışkanlığından" kalmıştır. Bulut nasıl dönüyorsa ondan doğan gezegenlerin çoğu da o yönde döner ve Güneş'in çevresinde aynı yönde dolanır. Genç Dünya'ya çarpan ve Ay'ı doğuran Mars büyüklüğündeki cisim bu dönüşü yeniden belirledi; çarpışmadan sonra bir günün yaklaşık beş saat sürdüğü hesaplanıyor. Gelgitler o günden beri dönüşü yavaşlatıyor. Bugünkü dönüş hızını Dünya kaç saatte döner yazımızda anlattık.
Güneş tam doğudan mı doğar?
Yalnız yılda iki kez. Dünya'nın ekseni yörünge düzlemine göre 23,4 derece eğik olduğundan Güneş'in doğduğu nokta yıl boyunca ufukta kayar. Güneş tam doğudan yalnız ilkbahar ve sonbahar ekinokslarında, yani gece ile gündüzün eşitlendiği 20-21 Mart ve 22-23 Eylül dolaylarında doğar. Yazın kuzeydoğudan, kışın güneydoğudan doğar. Bu kaymanın büyüklüğü enleme bağlıdır. Ankara'nın enlemi (yaklaşık 40° K) için yaptığımız yaklaşık hesaba göre:
| Tarih (yaklaşık) | Güneş'in doğduğu yön | Kuzeyden ölçülen açı |
|---|---|---|
| 21 Haziran (yaz gündönümü) | Kuzeydoğu | Yaklaşık 59° |
| 20-21 Mart ve 22-23 Eylül (ekinokslar) | Tam doğu | 90° |
| 21-22 Aralık (kış gündönümü) | Güneydoğu | Yaklaşık 121° |
Yani Ankara'da Güneş'in doğduğu nokta yaz ile kış arasında ufuk boyunca yaklaşık 62 derece yer değiştirir. Türkiye'nin kuzeyinde, örneğin Sinop'ta bu aralık biraz daha geniştir. Hesapta atmosferin ışığı kırması gibi küçük etkiler göz ardı edildi. Eksen eğikliğinin mevsimleri nasıl yarattığını mevsimler yazımızda ve Eksen eğikliği sözlük maddemizde bulabilirsiniz.
Verileri göster
| Yaz gündönümü | Yaklaşık 59° (kuzeydoğu) |
|---|---|
| Ekinokslar | 90° (tam doğu) |
| Kış gündönümü | Yaklaşık 121° (güneydoğu) |
| Dünya'nın eksen eğikliği | 23,4° |
Güneş batıdan doğan gezegen var mı?
Var. NASA'ya göre Venüs, Dünya'ya göre ters yönde döndüğü için orada Güneş batıdan doğar ve doğudan batar. Venüs o kadar yavaş döner ki bir Venüs günü 243 Dünya günü sürer; bu, gezegenin Güneş çevresindeki 225 günlük yılından bile uzundur. Gün doğumundan gün batımına kadar 117 Dünya günü geçer. Ayrıntısını Venüs'te bir gün, bir yıldan uzun yazımızda anlattık. Ters yönde dönen öteki gezegen Uranüs'tür; ekseni 97,77 derece eğik olduğu için neredeyse yan yatmış biçimde döner (Uranüs neden yan yatmış dönüyor?).
Kısaca
- Güneş doğudan doğar, çünkü Dünya batıdan doğuya döner.
- Bu dönüş yönü, Güneş Sistemi'ni oluşturan dönen bulutun mirasıdır.
- Güneş tam doğudan yalnız mart ve eylüldeki ekinokslarda doğar; yazın kuzeydoğudan, kışın güneydoğudan doğar.
- Venüs ters yönde döndüğü için orada Güneş batıdan doğar.
