Uzay istasyonunun güç yenilemesi tamamlandı: Sekizinci katlanır güneş paneli açıldı

Uluslararası Uzay İstasyonu'nun güç sistemini yenileme çalışması 5 Kasım'da tamamlandı. NASA astronotu Anil Menon ile Kanada Uzay Ajansı (CSA) astronotu Joshua Kutryk, 6 saat 59 dakika süren uzay yürüyüşünde istasyonun sekizinci ve son katlanır güneş panelini (IROSA) yerine takıp açtı. NASA'nın açıklamasına göre sekiz yeni panel birlikte istasyonun elektrik üretim kapasitesini 160 kilovattan yaklaşık 215 kilovata çıkarıyor.

İki astronot, Türkiye saatiyle 16.36'da istasyonun Quest hava kilidinden çıktı; yürüyüş 23.35'te sona erdi. Panel, istasyonun ana kafes yapısının sancak (sağ) tarafının en ucundaki 3B güç kanalına yerleştirildi. Bu, ABD'nin 101. uzay yürüyüşü ve istasyonun montajı, bakımı ve yenilenmesi için yapılan 286. uzay yürüyüşüydü. Menon için beşinci, Kutryk için ikinci yürüyüş oldu.

Robot kolda taşınan panel, elden ele teslim

NASA'nın planına göre Kutryk ve Menon, 29 Ekim'de yedinci paneli takarken izledikleri adımları bu kez kafes yapının öbür ucunda tekrarladı. Kırmızı şeritli giysiyi giyen ve birinci ekip üyesi olarak görev yapan Kutryk, sancak tarafındaki çalışma alanına ilerledi. Menon ise istasyonun robot kolu Canadarm2'nin ucuna bağlı hâlde katlanmış paneli taşıdı. İstasyonun içinden NASA astronotları Jessica Watkins ve Luke Delaney, robot kol manevralarıyla yürüyüşçülere destek verdi.

Menon paneli önce Kutryk'e teslim etti, ardından robot koldan ayrılıp kurulum noktasına geçti. Orada panel yeniden Menon'a verildi ve iki astronot kurulumu birlikte tamamladı. Sarılı hâlde gelen panel, bağlantıları yapıldıktan sonra tam boyuna açıldı.

Neden yeni paneller gerekti?

İstasyonun asıl güneş kanatları 2000'li yıllarda uzay mekikleriyle taşınıp kuruldu ve zamanla verimleri düştü. NASA bu büyük kanatları sökmek yerine, daha küçük ama daha verimli yeni panelleri mevcut kanatların önüne monte etmeyi seçti. "Katlanır" ya da "açılır" güneş paneli diye anılan bu tasarım, fırlatma sırasında bir halı gibi sarılı duruyor ve yerine takıldıktan sonra kendi kendine açılıyor; bu da istasyona taşınması gereken hacmi küçültüyor.

NASA'ya göre güç artırma çalışmaları Şubat 2021'de başladı ve ilk panel Haziran 2021'de açıldı. O günden bu yana astronotlar, güç kanallarındaki ekipmanı hazırlamak ve sekiz paneli takmak için toplam 18 uzay yürüyüşü yaptı. Ek güç, istasyonun kritik işlemlerini, bu arada istasyon emekliye ayrıldıktan sonra güvenli ve denetimli biçimde yörüngeden indirilmesini de destekleyecek. İstasyonun 2030'da emekliye ayrılması planlanıyor.

Uzay Gündem, 29 Ekim'deki yürüyüşü ve yedinci paneli daha önce aktarmıştı; son iki panelin takvimi de önceden duyurulmuştu.

Yürüyüş öncesi hazırlık ve istasyonda bilim

NASA'nın 4 Kasım tarihli güncellemesine göre görev yöneticileri, Expedition 75 ekibinin son hazırlıklarını tamamlamasının ardından yürüyüşe onay verdi. Kutryk ve Menon bir gün önce aletlerini hazırladı, giysilerini Quest hava kilidine yerleştirdi ve prosedürleri son kez gözden geçirdi; ardından Watkins ve Delaney ile birlikte yürüyüşü destekleyecek robot kol manevralarını çalıştı. Dört astronot, standart hazırlık toplantısında yer kontrolüyle görüştü.

Aynı gün istasyonda bilimsel çalışmalar da sürdü. Kutryk istasyonun su örneklerinde mikrop üremesini inceleyip fotoğrafladı, Menon yüzeylerden mikrop örnekleri topladı. Watkins istasyon yüzeylerinden antibiyotik direnci incelenecek bakteri örnekleri aldı; Delaney ise insan akciğer hücrelerinin mikroçekimde büyüme yeteneğini sınamak için hücre örnekleri işledi. İstasyon komutanı Pyotr Dubrov yürüyüş etkinliklerini gözden geçirdi, Anna Kikina yük denetim donanımını denetledi, Sergey Teteryatnikov da yürüyüşçülerin giysilerine takacakları radyasyon ölçerleri hazırladı.

Beş yıllık işin sonu

Sekizinci panelle birlikte istasyonun en uzun soluklu dış yenileme projelerinden biri kapanmış oldu. 160 kilovattan yaklaşık 215 kilovata, yani üçte bire yakın bir artış, NASA'ya göre istasyonun son yıllarındaki kritik işlemleri ve sonunda yörüngeden güvenle indirilmesini destekleyecek. Sekiz panelin her biri ayrı bir yürüyüş planlaması, robot kol manevrası ve güç kanalı hazırlığı gerektirdi; Şubat 2021'den bu yana süren bu işin tamamlanması, istasyonun emeklilik takvimine kadar enerji sıkıntısı çekmeden çalışabilmesi için atılan son büyük adım oldu.