The Star Beast (Robert A. Heinlein): konusu, uzaylı yaşam bilimi ve rehberi

The Star Beast, Robert A. Heinlein'ın 1954'te Scribner's yayınevinden çıkan gençlik romanıdır. Dergi sürümü The Magazine of Fantasy & Science Fiction'ın Mayıs, Haziran ve Temmuz 1954 sayılarında, biraz kısaltılmış hâliyle "Star Lummox" adıyla yayımlandı. Heinlein'ın on iki gençlik romanının sekizincisi olan kitap, bir lise son sınıf öğrencisinin evcil hayvanı sandığı yaratığın aslında çok daha önemli biri olduğunu öğrenmesini anlatır. Mizahı, Dünya'nın uzaylı uygarlıklarla ilişkilerini ele alışı ve diplomasiyi merkeze alması yüzünden serinin en sevilen kitaplarından biridir.

Kitap ne anlatıyor?

Hikâye, Dünya'nın yüzyıllardır yıldızlararası yolculuk yaptığı ve birçok akıllı uzaylı türüyle temas kurduğu bir gelecekte geçer. Kahraman John Thomas Stuart XI, Kayalık Dağlar'daki küçük Westville kasabasında yaşar. Aile, büyük büyükbabanın başka bir gezegenden getirdiği, "Lummox" adlı bir yaratığa bakmaktadır. Lummox zamanla bir köpek yavrusundan binilebilir bir devasa varlığa dönüşmüştür; konuşmayı da öğrenmiştir. Çocuksu davranışlarıyla kasabada hasar bırakır ve komşuların başına bela olur.

Kitap önce bir "evcil hayvan hikâyesi" gibi başlar, sonra bir diplomasi gerilimine döner. Heinlein, olayları iki hat üzerinden anlatır: biri John Thomas ve Lummox'un kasabadaki başı derttedir, diğeri Dünya hükûmetinin Uzay İşleri Dairesi'nde ilerler ve orada çok güçlü bir uzaylı uygarlığın tehditkâr talebi ele alınır. İki hat birleştiğinde, küçük bir kasabanın sorunu gezegenin geleceğine dönüşür.

Kitabın çekiciliği, uzaylıyı korkutucu bir istilacı olarak değil, kendi bakış açısı olan bir varlık olarak göstermesindedir. Hikâye insanlarla uzaylılar arasındaki yanlış anlamalara ve dostluğun biyolojik farklılıkları aşabildiğine dair bir fikre dayanır. Lummox'un çocuksu ve iyi niyetli tavrı ile kasaba mahkemesinin, yetkililerin ve hükûmet dairesinin yöntemleri arasındaki fark, kitaba komedi kadar ince bir hiciv de katar.

Gençlik edebiyatı açısından bakıldığında, The Star Beast serinin "büyüme" temasını da farklı işler. John Thomas bir yandan sevdiği "hayvanı" korumaya çalışan bir gençtir; öte yandan olaylar onu, Dünya ile Hroshii arasındaki ilişkinin merkezine yerleştirir. Heinlein bu dönüşümü sert bir olgunlaşma hikâyesi olarak değil, sorumluluğun doğal bir sonucu olarak anlatır. Kitapta ayrıca yargı sistemi ve bürokrasi, insan ile uzaylı arasındaki ilişki kadar önemli bir yer tutar.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

John Thomas Stuart XI, ailesinin kuşaklardır sakladığı Lummox'a bağlıdır. Lummox'un kasabaya verdiği zarar giderek büyür ve John'un dul annesi bu durumdan bıkarak yaratığın yok edilmesi için mahkemeye başvurur. Mahkeme, Lummox'un öldürülmesine karar verir. Kasaba yetkilileri bunu yapmak için birkaç yol dener, ama Lummox'un uzaylı fizyolojisi sıradan silahlara ve zehirlere karşı neredeyse dayanıklıdır; üstelik Lummox kendisine bir şey yapılmaya çalışıldığını bile anlamaz. John Thomas önce onu bir hayvanat bahçesine satmayı düşünür, ama hemen vazgeçer; evden kaçar ve Lummox'a binip ormana gider. Kız arkadaşı Betty Sorenson da ona katılır. Betty, hayvanı kasabaya geri getirip bir komşunun seresine saklamayı önerir, ancak bu kadar büyük bir yaratığı gizlemek kolay değildir.

Aynı sırada Dünya hükûmetinin Uzay İşleri Dairesi'nde, kalıcı müsteşar ve usta diplomat Bay Kiku, Hroshii adlı yeni, güçlü ve ileri bir uzaylı ırkla uğraşmaktadır. Hroshii, kayıp çocuklarının geri verilmesini ister; yoksa Dünya'yı yok edeceklerdir. Üçüncü bir türden dost bir uzaylı diplomat, bu tehdidin boş olmadığını ima eder. Başlangıçta kimse Lummox'u Hroshii ile ilişkilendirmez, çünkü aşırı beslenme yüzünden çok büyümüştür. Sonunda Lummox'un önemli bir Hroshii soylusu olduğu anlaşılır. Hroshii'nin altı cinsiyeti vardır ve Lummox yaklaşık olarak dişidir.

Gerçek şu ortaya çıkar: Dünya'yı kurtarabilecek tek şey John Thomas ile Lummox'un dostluğudur. Çok uzun yaşayan Lummox, Dünya'da geçirdiği yüzyıllar boyunca bir "hobi" edinmiştir: John Thomas'ları yetiştirmek. Bunu diğer Hroshii'ye açıkça söyler ve sürdürmek niyetinde olduğunu belirtir. Bu durum Bay Kiku'ya Hroshii ile diplomatik ilişki kurması için gereken koz olur. Evlenen John ve Betty, Lummox'un ısrarıyla Dünya'nın diplomatik heyetiyle birlikte Hroshii'nin ana gezegenine gider.

Yazar ve yazıldığı dönem

Robert A. Heinlein 7 Temmuz 1907'de Missouri'de doğdu ve 8 Mayıs 1988'de öldü. 1929'da Deniz Harp Okulu'ndan mezun oldu, 1934'te tüberküloz nedeniyle donanmadan emekli oldu. 1974'te Bilimkurgu Yazarları Derneği'nin ilk Büyük Usta ödülünü aldı. Scribner's için yazdığı gençlik serisi, 1947'den 1959'a kadar her sonbahar bir kitap vermesiyle ilerledi. 1959'da Scribner's, "fazla tartışmalı" bulduğu Starship Troopers'ı reddetti; roman başka bir yayınevinden çıktı.

The Star Beast, Starman Jones (1953) ile Tunnel in the Sky (1955) arasında yer alır. Dergi sürümünün resimlerini Fred Kirberger yaptı; Scribner'ın ciltli baskısının kapağı ve karşı sayfa resmi Clifford Geary'ye aittir. Kirberger'in resimlerinde Bay Kiku metinde Kenyalı siyahî bir adam olarak anlatılmasına karşın beyaz biri olarak çizilmiştir. Bu ayrıntı, dönemin dergi yayıncılığında karakterlerin nasıl görselleştirildiğine dair bir not olarak ilginçtir. Yine de kitabın akıllı ve becerikli kahramanlarından birinin Kenyalı bir diplomat olması, 1954 için dikkat çekici bir tercihtir.

Kitaptaki bilim: başka bir tür, başka bir yaşam

Yaşam bir tek bizde mi?

Kitap bilimin tam kalbinde bir soruyu varsayar: evrende akıllı yaşam bizden başka yerlerde de var. Bugün bu soruyu sistemli olarak ele alan alan astrobiyolojidir. NASA astrobiyolojiyi "evrende yaşamın kökenini, evrimini ve dağılımını inceleyen bilim" diye tanımlar. Alanın sorularından biri de yaşamın karbon dışı elementlere ya da DNA'dan farklı bir sisteme dayanıp dayanamayacağıdır. Romandaki Hroshii bu tür bir "bildiğimiz yaşam dışı" tasarımın edebî karşılığıdır, ama bilim bugün bunun var olduğuna dair bir kanıt vermiyor.

Gezegen sayısı ve yaşanabilir bölge

Kitabın yazıldığı 1954'te Güneş dışındaki yıldızların çevresinde tek bir gezegen bile doğrulanmamıştı: ilk ötegezegenler 1992'de bir pulsarın çevresinde, Güneş benzeri bir yıldızın çevresindeki ilk gezegen ise 1995'te 51 Pegasi'de bulundu (bu keşif 2019 Nobel Fizik Ödülü'nün bir bölümünü kazandı). NASA'ya göre bugün 6.000'den fazla ötegezegen doğrulanmıştır ve NASA bunların milyarlarcasının var olduğuna inanıldığını söylüyor. Gezegenler gaz devleri, Neptün benzerleri, süper-Dünyalar ve karasal dünyalar olarak sınıflandırılır. "Yaşanabilir bölge", bir yıldızın çevresinde gezegenin yüzeyinde sıvı su bulunabilecek kuşaktır. NASA'nın gelecekteki Habitable Worlds Observatory (Yaşanabilir Dünyalar Gözlemevi) projesi, Dünya benzeri gezegenleri gözlemleyip yaşam izleri aramayı hedefliyor. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Dünya dışı yaşam arayışı ve Yaşanabilir bölge sayfalarına bakabilirsiniz. Akıllı uygarlık sayısını tahmin etme çabası için Drake denklemi, "herkes nerede?" sorusu için Fermi paradoksu sayfaları vardır.

İletişim ve uzun ömür

Lummox'un konuşmayı öğrenmesi ve yüzyıllar boyunca yaşaması, romanın iki ayrı fikrini birleştirir: başka bir türle iletişim kurulabilir ve yaşam süresi insanınkinden çok farklı olabilir. Gerçekte, Dünya dışında henüz tek bir canlı bile bulunmuş değildir; bir uzaylıyla ortak dil kurulup kurulamayacağı da bugün için tamamen varsayımsaldır. Roman bu soruyu bilimsel bir yöntemle değil, hikâye aracılığıyla cevaplar: Lummox'u Dünya'ya yüzyıllar içinde alıştıran şey, dil bilgisinden çok kurulan dostluktur.

Roman neyi abartıyor?

Kitaptaki iki özellik bilim açısından hayalidir. İlki, Lummox'un sıradan silahlara karşı neredeyse dokunulmaz oluşudur. Gerçek biyolojide böyle bir canlı bilinmez; yaşamın bildiğimiz tek örneği Dünya'dakidir. İkincisi, Hroshii'nin ileri uygarlığının insanlığı tek hamlede yok edebilmesidir. Bu, Kardaşev ölçeği gibi tartışmalarda ele alınan çok ileri uygarlıklar fikrine yakındır, ama gerçek bir gözlemle desteklenmez. Romanın asıl gücü bu bilimden çok, uzaylı bir varlığı karşılıklı anlamanın ve diplomasinin nasıl işleyebileceğini düşünmesidir.

Etkisi ve ödülleri

Kaynaklarda The Star Beast için büyük bir ödül kaydı görmedik; kitabın itibarı eleştirmenlerin yorumlarına dayanır. Damon Knight, In Search of Wonder kitabında romanın "zamanla bozulmayan" bir kitap olduğunu yazdı. Bilimkurgunun on yıl önceki pek çok başarısı bugün okunmaz hâle gelmişken, Heinlein'ın yapıtının "dayanıklı" olduğunu söyledi. Groff Conklin kitabı "Heinlein'ın en büyüleyici hikâyelerinden biri" diye niteledi; P. Schuyler Miller de onu 1954'ün en iyilerinden biri saydı. Kitap bugün de Heinlein'ın gençlik serisinin en iyi kitapları arasında sık anılır.

Uyarlamaları

Kaynaklarda romanın film ya da dizi uyarlamasına dair bir kayıt görmedik. Sitemizde bu kitaba ait bir dizi-film sayfası da yoktur.

Karakterleri

• Lummox kimdir? Heinlein'ın Yıldız Canavarı'ndaki dev uzaylı

Kimlere uygun, nereden başlanır?

The Star Beast, sıcak mizahı ve ilk-temas konusundaki olgun bakışı sevenlere uygundur. Dil olarak yalın, olay örgüsü olarak hızlıdır; Heinlein'ı hiç okumamış biri için serinin en rahat girişlerinden biri sayılabilir. Dönemin mizahını ve bazı karakter betimlemelerini 1954'ün bakışıyla okumak gerekir.

Serinin kitapları bağımsız olduğu için istediğiniz kitapla başlayabilirsiniz. Aynı yazarın daha uzaylı-merkezli ve daha siyasi işleri için Citizen of the Galaxy, Mars'ta geçen Kızıl Gezegen ve ilk-temas temalı Yaban Diyarlarda Yabancı okunabilir. Kitabın Türkçe baskısını doğrulayamadık, bu yüzden Türkçe adı ve yayınevi verilmemiştir. Telifi süren bir eser olduğu için ücretsiz okuma bağlantısı yoktur.