Roland Emmerich

Roland Emmerich, Yıldız Geçidi (Stargate), Kurtuluş Günü (Independence Day) ve Ay'ın Düşüşü (Moonfall) gibi büyük ölçekli bilimkurgu ve felaket filmleriyle tanınan Alman film yönetmeni, senarist ve yapımcıdır. Filmleri dünya genelinde toplam 3 milyar doların üzerinde hasılat elde etti. Uzaylı istilası, kadim uzay yolculuğu ve gök cisimlerinin Dünya'yı tehdit etmesi gibi temaları görkemli görsel efektlerle işlemesiyle bilinir. Bilimsel gerçekçilikten çok gösteriye öncelik veren filmleri, popüler bilimkurgunun gişedeki gücünü gösteren örnekler arasında yer alır.

Erken yaşamı ve eğitimi

Emmerich, 10 Kasım 1955'te o zamanki Batı Almanya'nın Stuttgart kentinde doğdu ve yakınlardaki Sindelfingen'de büyüdü. Münih Televizyon ve Film Üniversitesi'nde okudu. Okula yapım tasarımı (dekor ve set tasarımı) okumak amacıyla girdi; ancak Yıldız Savaşları'nı izledikten sonra yönetmenlik bölümüne geçti.

Okulun bitirme projesi olarak çektiği Das Arche Noah Prinzip (Nuh'un Gemisi İlkesi, 1984), 34. Berlin Film Festivali'nin açılış filmi oldu. Yaklaşık 1,2 milyon Mark bütçeyle çekilen film, 1997 yılında ARKLAB adlı bir uzay istasyonunda mikrodalgalarla hava durumunu kontrol etmeyi araştıran astronotları anlatır; bu teknoloji sonunda askerî amaçlarla kötüye kullanılır. Emmerich'in uzayla ilgisi daha ilk filminde kendini gösterir.

Kariyeri

1985'te yapımcı kız kardeşi Ute Emmerich ile birlikte Centropolis Film Productions şirketini (bugünkü Centropolis Entertainment) kurdu. 1990'da çektiği Moon 44, 2038 yılında bir yakıt madenciliği uydusunda geçen İngilizce bir Batı Alman bilimkurgu filmiydi. Hollywood'daki ilk büyük işi Evrenin Askerleri (Universal Soldier, 1992) oldu. Bu dönemde senarist ve yapımcı Dean Devlin ile başlayan ortaklığı 2000'e kadar sürdü. Emmerich 2011'de ABD vatandaşlığına geçti ve Alman vatandaşlığını korudu.

Uzay dışındaki filmlerinin çoğu da büyük felaketleri konu alır: Godzilla (1998), iklim felaketini işleyen Yarından Sonra (2004), MÖ 10.000 (2008) ve 2012 (2009) bunların başında gelir. Bunların yanında Vatansever (2000), Anonymous (2011), Beyaz Saray Düştü (2013) ve Midway (2019) gibi tarih ve aksiyon filmleri de yönetti. 2024'te yayımlanan Those About to Die dizisinin on bölümünden yarısını yönetti.

Uzay filmleri

Yıldız Geçidi (1994)

Emmerich'in Devlin'le birlikte yazıp yönettiği Yıldız Geçidi, 28 Ekim 1994'te ABD'de gösterime girdi. Filmin merkezinde, uzak bir dünyaya açılan bir solucan deliği oluşturan, halka biçimli kadim bir cihaz vardır. Mısırbilimci Daniel Jackson, geçitten geçen askerî bir ekibe katılır ve orada kendini Mısır tanrısı gibi gösterip yerli halkı köleleştiren Ra adlı bir uzaylıyla karşılaşır. 55 milyon dolarlık bütçeyle çekilen film dünya genelinde yaklaşık 196,6 milyon dolar hasılat yaptı.

Film, uzun soluklu bir evrenin başlangıcı oldu: 1997'de başlayıp on sezon süren Yıldız Geçidi SG-1 dizisini Atlantis (2004-2009) ve Evren (2009-2011) dizileri izledi. Serinin tamamı Stargate izleme sırası sayfasında yer alıyor.

Kurtuluş Günü (1996)

Yine Devlin'le birlikte yazılan Kurtuluş Günü, dev uzay gemilerinin dünyanın büyük kentlerine aynı anda saldırmasını ve hayatta kalanların Nevada çölünde toplanarak 4 Temmuz'da karşı saldırıya geçmesini anlatır. 3 Temmuz 1996'da gösterime giren film, dünya genelinde 817,4 milyon doları aşan hasılatla yılın en çok kazanan filmi oldu ve bir haftadan kısa sürede 100 milyon dolar hasılata ulaşan ilk film unvanını aldı. En İyi Görsel Efekt Oscar'ını kazandı; Emmerich bu filmle En İyi Yönetmen dalında Saturn Ödülü aldı. Devam filmi Independence Day: Resurgence, 24 Haziran 2016'da vizyona girdi.

Ay'ın Düşüşü (2022)

4 Şubat 2022'de ABD'de gösterime giren Ay'ın Düşüşü'nde, Ay'ın yörüngesinin bozularak Dünya'ya doğru yaklaştığını fark eden bir komplo teorisyeni ile iki eski astronot, gerçeği NASA'nın Apollo 11'den beri sakladığını öğrenir. Filmin kurgusunda Ay içi boştur, merkezinde bir beyaz cüce yıldızın beslediği yapay bir yapı barındırır ve aslında yıldızlar arası bir gemi olarak inşa edilmiştir. Halle Berry, Patrick Wilson ve John Bradley'nin başrollerini paylaştığı film yüksek bütçesine karşın dünya genelinde yalnızca 67,3 milyon dolar hasılat yaptı ve gişede başarısız oldu. Ay'ın gerçekte nasıl oluştuğunu merak edenler Ay nasıl oluştu? sayfasına bakabilir.

Uzay ve bilime etkisi

Emmerich'in filmleri bilimsel danışmanlığıyla değil, ölçeğiyle öne çıkar. Bu tavır bilim insanlarından eleştiri de aldı: Astrofizikçi Neil deGrasse Tyson, 2023'te katıldığı bir televizyon programında Ay'ın Düşüşü'nün, izlediği bilimkurgu filmleri arasında dakika başına en çok fizik yasası çiğneyen yapım olduğunu söyledi. Yine de Yıldız Geçidi'nin solucan deliği fikrini ve Kurtuluş Günü'nün dünya dışı zekâ ile karşılaşma senaryosunu geniş kitlelere taşıması, bu kavramların popüler kültürde yerleşmesine katkıda bulundu.

Mirası

Emmerich, filmlerinin toplam hasılatıyla Hollywood'un en çok kazandıran yönetmenleri arasında yer alır. Kurtuluş Günü, uzaylı istilası filmlerinde görsel efekt çıtasını yükseltti; Yıldız Geçidi ise 1997-2011 arasında yayımlanan diziler aracılığıyla geniş bir televizyon evrenine dönüştü. Emmerich Haziran 2023'te Space Nation adlı yeni bir bilimkurgu evreni projesini duyurdu. Almanya Federal Cumhuriyeti Liyakat Nişanı ile de onurlandırıldı.

Bilmeye değer

• Yönetmenliğe geçme kararını, okulda Yıldız Savaşları'nı izledikten sonra verdi.
• İlk uzun filmi Nuh'un Gemisi İlkesi bir uzay istasyonunda geçiyordu.
• Yıldız Geçidi'nin televizyon devamı SG-1, on sezon boyunca yayımlandı.
• Ay'ın Düşüşü'nde Ay, içi boş yapay bir yapı olarak gösterilir; gerçekte Ay kayalık bir gök cismidir.

Fotoğraf: Michael Mayer · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons