Ay'ın Düşüşü (Moonfall)

Bağımsızlık Günü'nde uzaylıları Beyaz Saray'ı havaya uçururken, Yarından Sonra'da New York'u buzla kaplarken izledik. Roland Emmerich'in felaket sinemasındaki sıradaki hedefi bu kez gökyüzünün en tanıdık yüzü oldu: Ay. 2022 yapımı Ay'ın Düşüşü (Moonfall), Ay'ın bir gün aniden yörüngesinden sapıp Dünya'ya doğru yaklaşmaya başladığını hayal ediyor.

Film gişede beklenen başarıyı yakalayamadı ve eleştirmenlerden karışık tepkiler aldı. Ama bilim meraklıları için ayrı bir önemi var: Neredeyse her sahnesi, gerçek bilimin ne dediğini sorgulamak için mükemmel bir başlangıç noktası. Biz de onu biraz bu gözle ele alıyoruz.

Konusu

2011'de bir uydu onarım görevinde bulunan uzay mekiği, açıklanamayan bir saldırıya uğrar. Astronot Brian Harper mekiği Dünya'ya geri getirmeyi başarır, ancak anlattıklarına kimse inanmaz ve NASA'dan uzaklaştırılır. Aradan on yıl geçer.

Ay hakkında tuhaf teorileri olan amatör bir araştırmacı olan K.C. Houseman, Ay'ın yörüngesinin beklenmedik biçimde Dünya'ya yaklaştığını fark eder. Kısa süre sonra NASA da aynı anormalliği saptar. Haber yayıldıkça dünya panikle sarsılır; gelgitler, depremler ve kütleçekimi tuhaflıkları başlar. NASA'nın üst düzey yöneticisi olan eski astronot Jo Fowler, gözden düşmüş meslektaşı Brian ve K.C. ile birlikte, Ay'ın neden düştüğünü anlamak ve felaketi durdurmak için imkânsız görünen bir göreve çıkmak zorunda kalır. Ay'ın gerçek doğası hakkındaki sırlar ise filmin ilerleyen bölümlerine saklanmış durumda.

Yapım ve oyuncular

Filmin senaryosunu Emmerich, uzun süreli çalışma arkadaşı besteci ve yapımcı Harald Kloser ve Spenser Cohen birlikte yazdı. Kanada'nın Montreal kentinde çekilen yapımın bütçesi yaklaşık 140-150 milyon dolar; bu da onu bağımsız olarak üretilmiş en pahalı filmlerden biri yapıyor. Florida'daki bir müze filme gerçek bir uzay mekiği kokpiti katkısında bulundu, NASA da araçlarla ilgili çeşitli bilgiler sağladı.

Jo Fowler'ı Halle Berry, Brian Harper'ı Patrick Wilson canlandırıyor. Game of Thrones'tan tanıdığımız John Bradley, filmin hem en komik hem en sempatik karakteri olan K.C.'ye hayat veriyor. Kadroda Michael Peña, Charlie Plummer ve eski bir NASA yetkilisi rolünde Donald Sutherland de var.

Bilim ne diyor?

Önce iyi haber: Ay Dünya'ya düşmüyor, tam tersine uzaklaşıyor. Apollo astronotlarının Ay yüzeyine bıraktığı yansıtıcılara lazer gönderen gözlemevleri, Ay'ın her yıl yaklaşık 3,8 santimetre uzaklaştığını ölçüyor. Bunun nedeni gelgit etkileşimi: Ay'ın Dünya okyanuslarında yarattığı kabarıklık, Dünya'nın dönüşünden bir miktar enerji çalıp Ay'ı hafifçe ileri itiyor. Bu süreçte Dünya'nın dönüşü de çok yavaş biçimde yavaşlıyor.

Filmde, Ay'ın içi boş bir yapı olduğu fikri işleniyor. Bu fikrin kaynağı ilginç: 1969'da Apollo 12 ekibi, işi biten Ay modülünün kalkış bölümünü bilinçli olarak Ay yüzeyine çarptırdı ve astronotların bıraktığı sismometreler, Ay'ın bir çan gibi yaklaşık bir saat boyunca "çınladığını" kaydetti. Bazıları bunu içi boşluğun kanıtı saydı. Komplo teorilerinde sık sık karşımıza çıkan bu iddia, filmin ana fikrine de ilham veriyor. Oysa bilim insanlarına göre bu uzun titreşim, Ay'ın kuru ve parçalı kabuğunun sarsıntıyı Dünya'daki kayalar kadar hızlı sönümleyememesinden kaynaklanıyor. Ay'ın ortalama yoğunluğu da santimetreküp başına yaklaşık 3,3 gram; bu değer, içi boş bir yapıyla bağdaşmıyor. Sonraki görevler Ay'ın kabuk, manto ve küçük bir çekirdekten oluşan katmanlı yapısını da ortaya koydu.

Gerçekten bir gök cismi Dünya'ya çok yaklaşsaydı, film sahnelerindeki gibi atmosferin kenarına kadar sağlam kalamazdı. Dünya'nın gelgit kuvvetleri, belli bir mesafenin altında onu parçalardı. Bu sınıra Roche sınırı deniyor ve Ay için Dünya'nın merkezinden yaklaşık 18 bin kilometre civarında hesaplanıyor. Ay bugün ortalama 384 bin kilometre uzakta. Gelgit etkisinin gücü mesafenin küpüyle ters orantılı arttığı için, Ay'ın uzaklığının yarıya inmesi bile okyanus gelgitlerini sekiz kat büyütür; kıyı kentleri için felaket, bu sınıra varılmadan çok önce başlardı. Filmde gösterilen ani kütleçekimi dalgalanmaları ise bu fiziksel etkinin oldukça abartılmış bir yorumu. Astrofizikçi Neil deGrasse Tyson 2023'te katıldığı bir televizyon programında, Moonfall'un dakika başına izlediği tüm bilimkurgu filmlerinden daha fazla fizik yasasını çiğnediğini esprili bir dille söylemişti.

Neden izlemeli?

Ay'ın Düşüşü'nü bilimsel doğruluk için değil, Emmerich'in ölçüsüz görsel şöleni için izlemek gerek. Kütleçekimi dalgalarıyla havaya kalkan okyanuslar, emekliye ayrılmış bir uzay mekiğinin yeniden kalkışı ve Ay yüzeyine yakın tırmanan kovalamacalar, patlamış mısırla izlenecek türden. Filmi bitirdikten sonra hangi sahnenin neden imkânsız olduğunu tartışmak, belki de en eğlenceli kısmı.

Kısaca

• Yıl: 2022
• Yönetmen: Roland Emmerich
• Süre: 130 dakika
• Oyuncular: Halle Berry, Patrick Wilson, John Bradley, Donald Sutherland
• Tür: Bilimkurgu felaket filmi