Clyde Tombaugh

Clyde William Tombaugh, Plüton'u keşfeden gökbilimcidir. Üniversite eğitimi bile almamış bir çiftçi çocuğu olarak Arizona'daki Lowell Gözlemevi'nde işe başladı ve kısa süre sonra, aylar süren sabırlı bir taramanın ardından Güneş Sistemi'nin o güne dek bilinmeyen bir üyesini buldu. Plüton 2006'da cüce gezegen sınıfına alınsa da Tombaugh'un keşfi, Güneş Sistemi'nin dış bölgelerine bakışımızı kalıcı olarak değiştirdi.

Erken yaşamı ve eğitimi

Tombaugh, 4 Şubat 1906'da ABD'nin Illinois eyaletindeki Streator kasabasında doğdu. Ailesi 1922'de Kansas eyaletindeki Burdett'te yeni bir çiftliğe taşındı. Tombaugh, 1926'da kendi teleskoplarını yapmaya başladı ve bu teleskoplarla gözlemlediği Jüpiter ile Mars'ın çizimlerini Arizona'nın Flagstaff kentindeki Lowell Gözlemevi'ne gönderdi. Çizimlerden etkilenen gözlemevi ona iş teklif etti. Tombaugh 1929'dan 1945'e kadar Lowell'de çalıştı.

Haziran 1928'de bir dolu fırtınası ailenin ekinlerini mahvedince üniversiteye gitme planları suya düştü. Tombaugh teleskoplarının mercek ve aynalarını kendisi yaptı. Aynalarını test edebilmek için elle 24 fit uzunluğunda, 8 fit derinliğinde ve 7 fit genişliğinde bir çukur kazdı; aile bu çukuru sonradan kiler ve sığınak olarak kullandı.

Plüton'un keşfi

Tombaugh'a verilen görev, gökyüzünün aynı bölgesini birkaç gece arayla fotoğraflamak ve plakaları karşılaştırmaktı. Taramaya 6 Nisan 1929'da gözlemevinin 13 inçlik astrografıyla başladı.

Karşılaştırmada "blink comparator" adı verilen bir cihaz kullanıyordu. Bu alet, iki fotoğraf plakasını hızla dönüşümlü olarak gösterir; çok uzaktaki yıldızlar yerinde dururken Güneş Sistemi'ndeki yakın bir cisim iki görüntü arasında yer değiştirerek "sıçrar".

18 Şubat 1930'da, bir önceki ay çekilmiş plakalarda aradığı hareketi buldu. Yeni cismin adı için gelen öneriler arasında 11 yaşındaki İngiliz öğrenci Venetia Burney'nin önerdiği "Pluto" seçildi; ad Amerikan ve Kraliyet astronomi derneklerinin onayıyla 1 Mayıs 1930'da resmen benimsendi.

Arama, gözlemevinin kurucusu Percival Lowell'ın Neptün'ün ötesinde bulunduğunu öngördüğü ve "X Gezegeni" adını verdiği varsayımsal bir gezegeni bulmaya yönelikti. Lowell'ın öngörüsü, Elizabeth Williams ve William Pickering'in hesaplarına dayanıyordu.

Kariyeri

Plüton'un keşfinden sonra Kansas Üniversitesi'nde eğitim aldı; 1936'da lisans, 1938'de yüksek lisans derecesini tamamladı. İkinci Dünya Savaşı yıllarında Northern Arizona Üniversitesi'nde donanma personeline seyrüsefer dersleri verdi. 1950'lerin başında New Mexico'daki White Sands Füze Atış Alanı'nda çalıştı. 1955'ten 1973'teki emekliliğine kadar New Mexico Eyalet Üniversitesi'nde astronomi dersleri verdi ve gezegenleri düzenli olarak izleyen "Gezegen Devriyesi" projesini yönetti.

1953 sonunda ABD Ordusu'nun desteklediği, Dünya'nın çevresinde dolanıyor olabilecek küçük doğal uyduları arayan bir proje duyuruldu ve Tombaugh bu aramayı yürüttü. 1957'de dört yıllık aramanın sonuç vermediğini açıkladı; 1959'daki son rapor da bir şey bulunamadığını doğruladı.

Uzay ve astronomiye etkisi

Tombaugh'un tarama çalışmaları yalnızca Plüton'la sınırlı kalmadı. Küçük Gezegen Merkezi ona 15 asteroit keşfini atfeder; aramaları sırasında yaklaşık 800 asteroidi gözlemledi. Bunların yanı sıra 274P/Tombaugh-Tenagra adlı periyodik kuyruklu yıldızı, yüzlerce değişen yıldızı, yıldız kümelerini, galaksi kümelerini ve bir galaksi üstkümesini keşfetti.

Keşfinin uzun vadeli sonucu ise NASA'nın New Horizons görevi oldu. Uzay aracı 14 Temmuz 2015'te Plüton'un yanından geçti. Tombaugh'un küllerinin küçük bir kısmı bu aracın içinde taşındı. Plüton'un yüzeyindeki kalp biçimli parlak bölgeye de onun anısına Tombaugh Regio adı verildi.

Uluslararası Astronomi Birliği 24 Ağustos 2006'da Plüton'u cüce gezegen olarak yeniden sınıflandırdı. Tombaugh bu kararı göremedi; 17 Ocak 1997'de New Mexico'nun Las Cruces kentinde 90 yaşında öldü.

New Horizons 2006'da fırlatıldı. Küllerin bulunduğu kabın üzerinde, burada Plüton'un ve Güneş Sistemi'nin "üçüncü bölgesi"nin kâşifi Amerikalı Clyde W. Tombaugh'un kalıntılarının bulunduğu yazılıdır.

Tombaugh yaşadığı sürece Plüton'un gezegen statüsünün elinden alınması girişimlerine karşı çıktı; eşi ise onun 2006'daki kararı muhtemelen kabul edeceğini söyledi.

Mirası

Tombaugh'un hikâyesi, iyi bir gözlemcinin titizliğinin ve sabrının akademik unvanlardan daha belirleyici olabileceğinin örneği olarak anlatılır.

1934'te Patricia Edson'la evlendi; çiftin Annette ve Alden adında iki çocuğu oldu. Kraliyet Astronomi Derneği'nin Jackson-Gwilt Madalyası'nı 1931'de, Rittenhouse Madalyası'nı 1990'da aldı.

Bilmeye değer

• 1931'de keşfedilen 1604 Tombaugh asteroidi onun adını taşır.
• 20 Ağustos 1949'da Las Cruces yakınlarında birkaç dikdörtgen ışık gördüğünü anlattı; sonradan en olası açıklamanın sıcaklık terselmesi olduğunu öne sürdü.
• Plüton'u bulduğunda henüz üniversite diploması yoktu; derecelerini keşiften sonra aldı.
• Keşfi, bir önceki ay çekilmiş fotoğraf plakalarını karşılaştırırken yaptı.

Kaynak: Wikipedia (İngilizce): Clyde Tombaugh

Fotoğraf: Public domain · Wikimedia Commons