23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Vesto Slipher

Lowell Gözlemevi'nde Andromeda'nın ve sarmal bulutsuların hızını ilk ölçen Vesto Slipher, genişleyen evrenin gözlemsel temelini Hubble'dan önce atan Amerikalı astronomdur.

Doğum tarihi
11 Kasım 1875
Ülke
ABD
Görevi
Astronom, Lowell Gözlemevi müdürü
Kurum
Lowell Gözlemevi
Rolü
Bilim insanı
Ölüm tarihi
8 Kasım 1969

Vesto Melvin Slipher, Arizona'daki Lowell Gözlemevi'nde çalışan Amerikalı bir astronomdur. Galaksilerin Dünya'ya göre hızlarını ilk ölçen ve uzak sarmal bulutsuların çoğunun bizden uzaklaştığını ilk fark eden kişi olarak, genişleyen evren fikrinin gözlemsel temelini atanlar arasında sayılır. Bugün bu keşif genellikle Edwin Hubble ile anılır; ancak Hubble'ın kullandığı hız ölçümlerinin önemli bir bölümü Slipher'e aittir.

Indiana'dan Flagstaff'a

Slipher 11 Kasım 1875'te Indiana'nın Mulberry kasabasında doğdu. Lisesini Frankfort'ta bitirdikten sonra Bloomington'daki Indiana Üniversitesi'nde mekanik ve astronomi okudu; lisans derecesini Haziran 1901'de aldı. Hocası William Cogshall, onu Percival Lowell'e geçici asistan olarak önerdi. Slipher 1901'de Flagstaff'a taşındı ve Lowell Gözlemevi'nde çalışmaya başladı. Bu geçici görev, bir ömür boyu sürdü: 1915'te müdür yardımcısı oldu, Lowell'in ölümünden sonra yaklaşık on yıl vekil müdürlük yaptı ve 1926'da gözlemevinin müdürü oldu. Emekli olana kadar aynı gözlemevinde kaldı. Kardeşi Earl C. Slipher de aynı gözlemevinde astronomdu.

Gezegenlerden bulutsulara

İlk büyük görevi gezegenlerin dönme sürelerini ölçmekti. Işığı bir prizma ya da ağdan geçirip renklerine ayıran aleti, yani tayfçekeri (spektrograf) kullandı. Tayfta görülen koyu çizgilerin yeri, ışığı yayan ya da yansıtan cismin hareketiyle kayar; buna Doppler kayması denir. Cisim bize yaklaşıyorsa çizgiler maviye, uzaklaşıyorsa kırmızıya doğru kayar. Slipher bu yöntemle Uranüs'ün Dünya'dan çok daha hızlı döndüğünü gösteren ilk astronomlardan biri oldu. Dev gezegenlerin tayflarında, Güneş ışığında bulunmayan soğurma çizgileri buldu ve bunları amonyak ve metanla eşleştirdi. Kızılötesine yakın bölgeyi fotoğraf emülsiyonlarıyla kaydetme tekniğini de erken dönemde başarıyla gösterdi.

Aynı yöntemi, o yıllarda “bulutsu” denen soluk, sarmal biçimli cisimlere uyguladığında asıl büyük sonuca ulaştı. O dönemde bu cisimlerin Samanyolu'nun içinde mi, yoksa onun dışında bağımsız “ada evrenler” mi olduğu tartışılıyordu. Slipher 1912'de Andromeda Bulutsusu'nun hızını ölçtü; ilk Doppler ölçümünü 17 Eylül 1912'de bildirdiği aktarılır. Bulduğu değer yaklaşık saniyede 300 kilometreydi ve işareti eksiydi: Andromeda bize doğru geliyordu. Slipher 1913 tarihli yazısında bu hızın o zamana dek gözlenen en büyük hız olduğunu belirtti. 1914'te sarmal bulutsuların döndüğünü de ilk kez saptadı.

Vesto Slipher'in ölçümleri ve görevleri
Uzay Gündem
Verileri göster
1901Lowell Gözlemevi'ne geldi
1912Andromeda'nın hızını ölçtü
1914Bulutsuların dönüşünü saptadı
191725 sarmal bulutsunun hızı
1926Gözlemevi müdürü oldu
1935Bruce Madalyası

1917'ye gelindiğinde 25 sarmal bulutsunun radyal hızını ölçmüştü. Bunların yalnızca üçü bize yaklaşıyor, geri kalanı ise büyük hızlarla uzaklaşıyordu. Slipher bu dağılımı başlangıçta kendi galaksimizin hareketiyle açıklamayı düşündü. Hız farklarından bu bulutsuların Samanyolu'nun içinde olamayacağını da çıkardı. Bugün biliyoruz ki bu cisimler, Samanyolu'nun dışındaki galaksilerdir.

Hubble'dan önce, Hubble ile

Slipher'in ölçümleri, genişleyen evren modellerini destekleyen ilk veri olarak yorumlanır. Yaklaşık on yıl sonra Edwin Hubble, Mount Wilson'daki teleskopuyla galaksilerin uzaklıklarını belirledi, Slipher ve başkalarının hız ölçümleriyle birleştirdi ve uzaklık ile kırmızıya kayma arasında yaklaşık bir orantı buldu. Hubble ve Milton Humason bu ilişkiyi 1929'da yayımladı. Uluslararası Astronomi Birliği, Ekim 2018'de bu ilişkinin adını “Hubble-Lemaître yasası” olarak değiştirdi. Slipher'in adı bu yasanın adında geçmese de, yasanın dayandığı hız ölçümlerinin öncüsü odur. Kaynaklarda, Hubble'ın galaktik kırmızıya kaymanın keşfedicisi olarak sık sık yanlış gösterildiği, oysa bu ölçümlerin 1917'den önce Slipher ve başka gözlemciler tarafından yapıldığı da vurgulanır.

Plüton ve Clyde Tombaugh

Slipher'in adı bir başka büyük keşifte de geçer. Lowell Gözlemevi'nin müdürü olarak Clyde Tombaugh'u işe aldı ve 1930'da Plüton'un keşfine giden çalışmaları denetledi. Tombaugh'un hayatı sitemizde ayrıca anlatılmıştır.

Ödülleri ve anılması

Slipher 1909'da Amerikan Sanat ve Bilimler Akademisi'ne, 1921'de Ulusal Bilimler Akademisi'ne ve Amerikan Felsefe Cemiyeti'ne seçildi. Kaynaklarda bildirilen başlıca ödülleri şunlardır:

  • 1919: Fransız Bilimler Akademisi'nin Lalande Ödülü ve altın madalyası
  • 1932: Ulusal Bilimler Akademisi'nin Henry Draper Madalyası
  • 1932: Kraliyet Astronomi Derneği Altın Madalyası (bazı kaynaklar bu yılı 1933 olarak verir)
  • 1935: Pasifik Astronomi Derneği'nin Bruce Madalyası

Ay'daki ve Mars'taki iki krater, kardeşi Earl ile birlikte onların adını taşır. Küçük gezegenlerden 1766 Slipher de adını ondan alır. Slipher 8 Kasım 1969'da, 93 yaşındayken Flagstaff'ta öldü.

Neden önemli?

Bilim tarihinde bazı keşifler, kimin yaptığına değil kimin duyurduğuna göre hatırlanır. Slipher, elindeki aletle ve sabırla ölçülerini toplayan bir gözlemciydi. Ölçtüğü hızlar, bir sonraki kuşağın evrenin genişlediğini göstermesinin ham maddesi oldu. Bugün bir galaksinin kırmızıya kayması söz konusu olduğunda, o küçük tayf çizgilerini Arizona'da ölçmeye başlayan kişiyi hatırlamak gerekir.

Aynı alandan isimlerTümü →

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

Görev dosyalarıTümü →

  1. Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
  2. Artemis MutabakatıArtemis MutabakatıNASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı
  3. Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon
  4. Sovyet Uzay ProgramıSovyet Uzay ProgramıSSCB (OKB-1 ve diğer tasarım büroları)

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar