Woola kimdir? John Carter'ın sadık Mars köpeği (calot)

Woola kimdir? Woola, Edgar Rice Burroughs'un Barsoom (Mars) romanlarında John Carter'a sadakatle bağlanan, "calot" denen köpeksi bir Mars yaratığıdır. On kısa bacağı, kurbağayı andıran bir başı ve üç sıra uzun dişi vardır; romanda önce Carter'ı gözetlemekle görevli bir bekçi olarak çıkar, sonra onun en güvenilir dostlarından biri olur. Bu yazıda Woola'nın hangi kitaplarda geçtiğini, hikâyedeki rolünü, Barsoom hayvanlarının gerçek Mars bilimiyle ilişkisini ve kültürdeki yerini anlatıyoruz.

Woola hangi eserlerde geçer?

Woola ilk kez, 1912'nin şubat ayından temmuzuna kadar The All-Story dergisinde "Under the Moons of Mars" adıyla tefrika edilen hikâyede görüldü; metin ekim 1917'de A Princess of Mars adıyla kitaplaştı. Woola, bu ilk romanda ve The Warlord of Mars'ta (1919) Carter'ın sadık yoldaşıdır. Serinin tamamının nasıl okunacağını Barsoom okuma sırası sayfasında bulabilirsiniz.

Calot nedir? Woola nasıl bir yaratık?

Romanda Carter, Woola'yı ilk gördüğünde onu bir Shetland midillisi boyunda, başı kurbağayı hatırlatan, çenesinde üç sıra keskin diş taşıyan, on kısa bacağı üzerinde yalpalayarak yürüyen bir hayvan olarak anlatır. Hayvan, Thark kadını Sola'nın çağrısına bir köpek yavrusu gibi uyar. Romanda bu cinse "calot" denir; kitapta vahşi calot'lar arenada tutsakların üzerine salınır, Woola ise evcilleştirilmiş ender bir örnektir. Anlatıya göre kırmızı Marslılar bu türü hiç evcilleştirmez; bu yüzden Woola, onların şehirlerine girerken herkesin dikkatini çeker. Barsoom hayvanlarını sıralayan derlemeler de calot'u köpeksi bir yaratık olarak tanımlar ve Woola'yı özellikle anar.

Hikâyedeki yeri

Woola'nın ilk görevi, Tharklar'ın tutsağı sayılan Carter'ın şehir sınırını aşmamasını sağlamaktır. Sola hayvanın bu işi ciddiyetle yaptığını, gerekirse Carter'ı geri getireceğini söyler. Ancak Carter, hayvanın kendisine karşı gösterdiği sevgiyi fark eder; daha önce Woola'nın hayatını iki kez kurtarmış olması da bağlarını güçlendirmiştir. Bir sabah şehir sınırında hayvana şefkatle yaklaşıp boynuna sarılınca Woola onun tarafını seçer; anlatıcıya göre bu andan sonra aralarında hiçbir yetki sorunu kalmaz. Böylece Woola, zorbalıkla ve soğuklukla yönetilen bir dünyada sevgiyle kazanılan bağın ilk örneği olur.

Carter ile Dejah Thoris Thark şehrinden kaçıp ıssız çöllere vurduklarında Woola onları izler; romanın anlatımına göre hayvan, onların kaderini paylaşmak için o izsiz uzaklığı aşıp gelir. Bir gece de Carter'a saldıran bir yaratığa karşı onu korur. Carter, Woola'nın neşelendiğinde yüzünü, gülen bir collie köpeğinin ifadesine benzetir; hayvanın ürkütücü görünüşüyle yumuşak huyu arasındaki bu tezat, karakterin çekiciliğinin büyük kısmını oluşturur.

Carter, Dejah'ı aramak için Zodanga'ya yaklaştığında Woola'yı şehre götürmenin tehlikeli olacağını düşünür; çünkü kırmızı Marslılar böyle bir yaratığı yanında gören birine hemen dikkatle bakar. Büyük bir üzüntüyle hayvana veda eder. Woola ise Thark'a dönüp Carter'ın eski odasında onu bekler; Carter döndüğünde onu orada bulur. Hayvan, Carter'ın Zodanga'ya karşı yaptığı sefere de kalabalık Thark ordusunun başında eşlik eder.

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Carter ve Thark ordusu Helium'a girdiğinde, halk Carter'ın çevresine toplanır; Woola'nın korkutucu görünüşü bile onları uzak tutamaz. Atmosfer fabrikası bozulup gezegenin havası tükenmeye başladığında Carter, Dejah Thoris'i Woola'nın korumasına bırakıp fabrikaya doğru yola çıkar. Romanın sonunda Carter Arizona'daki mağarada uyanır; Woola'nın sonraki romanlardaki yeri The Warlord of Mars'ta sürer.

Woola'yı canlandıranlar

Woola için kaynaklarda doğrulayabildiğimiz bir oyuncu ya da seslendirme sanatçısı adı yoktur. Andrew Stanton'ın 2012 tarihli John Carter: İki Dünya Arasında filmi Barsoom'un yaratıklarını ağırlıklı olarak bilgisayar efektleriyle kurdu; Woola'nın bu filmdeki yorumu konusunda doğrulanmış bir bilgi sunmuyoruz. Filmde Tharklar'ı oynayan Willem Dafoe ve Samantha Morton'ın yüzlerinin hareket yakalamayla işlendiği ise bilinmektedir. Barsoom'daki hayvanlar çizgi romanlarda ve illüstrasyonlarda da çeşitli sanatçılarca yeniden çizilmiştir.

Woola'nın arkasındaki bilim: Barsoom hayvanları ve gerçek Mars'ta yaşam

Burroughs, Barsoom'u bilimsel bir iddia olarak değil, macera için kurdu; dizi baştan beri kaçış edebiyatıdır. Yine de arka planda dönemin Mars bilgisi vardır. Burroughs 1926'da London Daily Express'te yayımlanan "A Dispatch on Mars" yazısında Mars'ın bir zamanlar Dünya'yla özdeş olduğunu varsaydı; bu yüzden orada da benzer bir hayvan evriminin yaşanmış olabileceğini düşünüyordu. Bu görüş, Percival Lowell'in "yaşlanan, kuruyan ama hâlâ yaşam barındıran Mars" tasarımıyla uyumluydu. Oysa Lowell'in anlattığı kanallar gerçek değildi; Temmuz 1965'te Mariner 4'ün çektiği ilk yakın görüntüler çorak, kraterli bir yüzey gösterdi ve zeki yaşam fikrini sarstı.

Woola'nın bedeni ise bilimsel bir çıkarımdan çok fantastik bir tasarımdır. On bacaklı, yumurtlayan ama memeli gibi davranan bir yırtıcının gerçek evrimde karşılığı yoktur; Dünya'daki karasal omurgalıların çoğu dört uzuvludur. Üstelik NASA'ya göre bugün Mars soğuk, kuru ve ince atmosferli bir çöldür; sıcaklık yaklaşık 20 °C ile -153 °C arasında değişir. NASA, bilim insanlarının Mars'ta şu anda gelişen canlılar bulmayı beklemediğini, daha çok gezegen sıcak ve sulu iken yaşamış olabilecek eski canlıların izlerini aradıklarını belirtir. Bu arayışın arka planı için Mars'ta su, güncel keşifler için Mars'ın keşfi sayfalarına bakabilirsiniz.

Barsoom'un kurgusu bir noktada gerçeğe yaklaşır: Romanda Mars'ın gökyüzünde iki uydu vardır. Gerçek Mars'ın da iki küçük uydusu bulunur, Phobos ve Deimos; ikisini de 1877'de Asaph Hall keşfetti. NASA'ya göre Phobos Mars çevresinde günde yaklaşık üç tur atar. Ayrıntılar için Phobos ve Deimos sayfasına bakabilirsiniz.

Kültürdeki etkisi

Marslı evcil dost fikri, başka kurgularda da karşımıza çıkar; örneğin Kızıl Gezegen romanının Marslı evcil dostu Willis bu geleneğin bir halkasıdır. Woola'nın hikâyedeki işlevi, Barsoom'un acımasız dünyasında sadakat ve sevginin değerini göstermektir; Tharklar arasında ender bir sıcaklık taşıyan Tars Tarkas ve Sola da aynı hikâye çizgisini paylaşır.

Burroughs'un Barsoom'u, Carl Sagan gibi bilim insanlarının çocukken okuduğu bir dünyadır. Sagan, Barsoom'u yıkık şehirleri, gezegeni saran kanalları ve dev pompa istasyonlarıyla feodal ama teknolojik bir toplum olarak hatırlardı; Burroughs'un hayal ettiği Mars haritası yirmi yıl boyunca Cornell Üniversitesi'ndeki odasının dışındaki koridorda asılı kaldı. Bu romanlar yalnızca bir dünyayı değil, onun yaratıklarını da hayal gücüne yerleştirdi. Woola, bu dünyanın en tuhaf görünümlü ama en sevimli sakinlerinden biri olarak anımsanır.

Kısaca Woola

• Barsoom'un köpeksi yaratığı "calot" türündendir; on bacaklıdır ve üç sıra dişi vardır.
• İlk kez 1912'deki tefrikada, kitap olarak 1917'de A Princess of Mars'ta görüldü.
• Önce Carter'ı gözetleyen bir bekçidir; sonra ona bağlanır ve onun en yakın yoldaşı olur.
• Gerçek Mars'ta Woola'ya benzer bir canlı yoktur; bugünkü bilimsel arayış, eski yaşamın izlerinedir.