Willis kimdir? Kızıl Gezegen'in Marslı evcil dostu

Willis kimdir? Willis, Robert A. Heinlein'ın 1949 tarihli gençlik romanı Kızıl Gezegen'in (Red Planet) Marslı evcil dostudur. Voleybol topu büyüklüğünde, yuvarlak ve tüylü bir yaratıktır; yaklaşık bir insan çocuğu kadar zeki olduğu söylenir ve duyduğu sesleri kusursuzca hatırlayıp yeniden üretebilir. Willis'e sahip olan Mars'taki Dünyalı koloni çocuğu Jim Marlowe'dur. Sevimli bir yoldaş gibi görünen Willis, romanın olay örgüsünü de belirleyen karakterdir.

Willis'i, adı benzer olan 2000 tarihli Kırmızı Gezegen (Red Planet) filmiyle karıştırmamak gerekir: o film Heinlein'ın romanına dayanmaz, Chuck Pfarrer'ın özgün hikâyesinden uyarlanmış bağımsız bir yapımdır.

Hangi eserlerde geçer?

Willis yalnızca Kızıl Gezegen romanında bulunur. Roman, Heinlein'ın Scribner's yayınevi için yazdığı "Heinlein gençlik romanları" dizisinin bir parçasıdır. Bu dizi, Rocket Ship Galileo (1947) ile başlayıp Have Space Suit—Will Travel (1958) ile biten on iki Scribner's kitabından oluşur; editörleri Alice Dalgliesh'tir. Heinlein'ın yaşamı 1907-1988 arasıdır; 1974'te ilk "Bilimkurgu Yazarları Büyük Usta" ödülünü alan isim olmuş, dört Hugo Ödülü kazanmıştır (daha geniş bir tanıtım için Robert A. Heinlein sayfamıza bakabilirsiniz).

Yayınevinin kitap üzerindeki müdahaleleri de bilinen bir konudur. Heinlein genç okura zorlayıcı konular sunmak istemiş, Scribner's ile yıllık anlaşmazlıklar yaşamıştır. Kızıl Gezegen'de genç karakterlerin silah kullanması bu tartışmalardan biridir; 1949'da basılan sürüm, yayıncının zorlamasıyla yapılan bazı değişiklikler içerir. Bu yüzden aşağıda yalnızca romanın ana hatlarını anlatıyoruz.

Willis ve Marslılar

Romanın Marsı, Dünya'dan gelen kolonistlerin yaşadığı bir gezegendir. Koloni, Dünya merkezli bir şirketin yönetimi altındadır ve kendi siyasi söz hakkı yoktur. Jim Marlowe ve arkadaşı Frank Sutton, Lowell Akademisi adlı yatılı okula gitmek için yola çıkar; Jim yanında yerli Marslı evcil hayvanı Willis'i götürür.

Willis, romanda "bouncer" (zıplayan) denen yaşam evresindedir. Marslılar romanda bir yaşam döngüsünden geçer: önce bu küçük, topa benzeyen evre; ardından yetişkinlik; en sonunda "yaşlılar" (old ones). Bu döngüyü romanda Dr. MacRae adlı karakter kuramsallaştırır. Yani Willis, hem bir evcil hayvan hem de bir uzaylı çocuk gibi durur: Dünyalılar onu yarı bir hayvan olarak görürken, Marslılar için o korunması gereken bir yavrudur.

Willis'in ses belleği, olay örgüsünün ilerlemesinde işe yarar. Okul müdürü Howe, yatılı okulda evcil hayvan yasaklandığı gerekçesiyle Willis'e el koyar. Jim ve Frank, Willis'i müdürün odasından kurtarır; Willis o sırada Howe ile koloni yöneticisi Beecher arasında duyduğu iki konuşmayı yinelemeye başlar. Böylece çocuklar, Beecher'in Willis'i Londra Hayvanat Bahçesi'ne satmayı ve kışın maliyetinden kaçınmak için yıllık göçü engellemeyi planladığını öğrenir.

Bu noktadan sonra Willis "bir evcil hayvan" olmaktan çıkıp iki türün arasındaki ilişkinin sembolüne dönüşür. İki çocuk, kolonistleri uyarmak için donmuş Mars kanallarının üzerinden patenle yola çıkar. Yolda Frank hastalanır; yerli Marslılar onlara sığınak verir ve iyileşmelerine yardım eder. Daha önce Marslı Gekko ile "birlikte büyüme" adlı bir törene katılan Jim, Gekko ile "su arkadaşı" olur; bu bağ, romanın diplomatik çözümünün kilididir.

Hikâyenin sonu

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Koloni ile şirket yönetimi arasındaki gerilim silahlı çatışmaya varır; Marslılar sahneye çıkınca denge değişir. Dr. MacRae, Marslılarla yapılan görüşmede Jim ile Willis arasındaki dostluğun, kolonistlerin Mars'ta kalabilmesi için bir gerekçe olduğunu savunur. Kitabın sonunda Jim, Willis'in yetişkinliğe geçiş dönüşümünü yaşayabilmesi için onu bırakmayı kabul eder. Bu karar, bir evcil hayvanı yitiren çocuğun hüznünü, aynı zamanda iki türün birbirine saygı göstermesinin bedelini birlikte taşır.

Canlandıranlar

Willis'i canlı oyuncunun canlandırdığı bir sinema ya da dizi uyarlaması yoktur. Roman, 1994'te Gunther-Wahl Productions tarafından Fox Kids için çizgi diziye (animasyon mini diziye) uyarlandı; ancak bu uyarlama kaynak metinden çok sayıda değişiklik içerir. Dizideki Willis'in görünüşü ya da seslendirme kadrosu hakkında doğrulanmış bir bilgiye ulaşamadığımız için bu konuda ayrıntı vermiyoruz.

Karakterin arkasındaki bilim: Lowell'ın Mars'ı

Kızıl Gezegen'in Mars'ı, yazıldığı 1949 yılında bile bilim açısından eskimiş bir tabloya dayanır. Roman, yaşlı ve kurumuş bir gezegeni, kutup buzullarından su taşıyan dev kanalları ve bu kanalları kazmış olabilecek eski bir uygarlığı kurgular. Bu tablonun kökeni 19. yüzyıla uzanır.

• Schiaparelli, 1877: İtalyan gökbilimci Giovanni Schiaparelli, Milano'daki 22 santimetrelik teleskopuyla Mars'ın ilk ayrıntılı haritasını çizdi ve gördüğü çizgilere "canali" (kanallar, oluklar) dedi. Bu sözcük İngilizcede "canals" (yapay kanallar) diye yanlış çevrildi.
• Percival Lowell: Amerikalı gökbilimci Percival Lowell (1855-1916), bu çizgilerin kurumakta olan bir gezegende kutup buzlarından su taşımak için yapılmış sulama kanalları olduğunu savundu. Arizona'nın Flagstaff kentinde, 1893-94 kışında kurulmasına başladığı gözlemevinde çalıştı ve Mars (1895), Mars and Its Canals (1906) ve Mars As the Abode of Life (1908) kitaplarını yayımladı. Romandaki yatılı okulun "Lowell Akademisi" adını taşıması da bu gökbilimciyi akla getirir.
• Çürütülmesi: 1903'te Joseph Edward Evans ve Edward Maunder, zayıf teleskoplarda noktasal ayrıntıların bir araya gelip çizgi yanılsaması yaratabildiğini gösterdi. 1965'te Mariner 4 aracının Mars yakınından geçişi ise krater dolu, çorak bir yüzey ortaya koydu ve yüzey basıncını 4,1-7,0 milibar olarak ölçtü; bu, Lowell'ın düşündüğü su taşıma sistemleri için çok düşüktür.

NASA'nın bugünkü tanımına göre Mars'ın ince bir atmosferi vardır; bu atmosfer ağırlıklı olarak karbondioksit, azot ve argondan oluşur. Sıcaklık gün içinde 20 °C'ye çıkabilir, en düşükte yaklaşık -153 °C'ye iner. Bir Mars günü (sol) yaklaşık 24,6 saattir, bir Mars yılı ise 669,6 sol sürer. Mars'ın güncel hâlini Mars sayfasında, keşfinin tarihçesini Mars'ın keşfi yazısında okuyabilirsiniz.

Willis'in bir canlı olarak taşıdığı fikirler ise bilimin yorumuna açıktır. Yaşam evreleri arasında radikal dönüşüm (metamorfoz), Dünya'da da böcekler ve kurbağalar gibi canlılarda görülür; bu yüzden "yavru evre ile yetişkin evre birbirinden çok farklı görünebilir" fikri, uydurulmuş bir şey değildir. Sesleri taklit edebilen canlılar da Dünya'da vardır; ama Willis'in birebir ses belleği ve çocuk düzeyinde zekâsı tamamen kurgusaldır. Bugün Mars'ta zeki yaşam olduğuna dair hiçbir kanıt yoktur.

Kültürdeki etkisi

Willis, insan ile uzaylı arasındaki dostluğu merkeze alan bir gençlik anlatısının figürüdür. Heinlein daha sonra Yaban Diyarlarda Yabancı romanında Marslılar tarafından yetiştirilmiş bir insanı, Valentine Michael Smith'i anlatmıştır; Kızıl Gezegen'deki ilişki bunun tersidir: Dünyalı bir çocuk, Mars'ın yerli yaşamıyla bağ kurar.

Willis'i H. G. Wells'in düşmanca Marslılarıyla yan yana koymak anlamlıdır. Dünyalar Savaşı'nın Marslıları insan için bir tehdit iken, Kızıl Gezegen'de ise Mars'ın yerlileri tehdit değil, kendi dünyasında yaşayan komşulardır. Ray Bradbury'nin Mars Yıllıkları da Mars'taki yerliler ile Dünyalılar arasındaki ilişkiyi ele alan bir başka klasiktir.

Kısacası Willis, Kızıl Gezegen'de bir çocuğun dostu, bir türün yavrusu ve iki dünyanın arasındaki köprüdür. Onu tanımak, bugün bilimsel olarak geçerli olmayan "kanallı Mars" tasarımının bir bilimkurgu klasiğine nasıl ruh verdiğini görmek demektir.