Firefly Aerospace

Firefly Aerospace, ABD'nin Teksas eyaletindeki Cedar Park kentinde bulunan bir havacılık ve uzay şirketidir. Küçük ve orta sınıf fırlatma araçları ile Ay iniş araçları geliştirir. Bugünkü şirket, Mart 2017'de eski Firefly Space Systems'in varlıklarının EOS Launcher tarafından satın alınması ve şirketin Firefly Aerospace adını almasıyla kuruldu. Ağustos 2025'ten beri Nasdaq'ta "FLY" kısaltmasıyla işlem görür.

Tarihçe

Hikaye Ocak 2014'te, Tom Markusic ve küçük bir girişimci grubunun kurduğu Firefly Space Systems ile başladı. Şirket kısa sürede Kaliforniya'dan Teksas'a taşındı ve Alpha roketinin ilk tasarımını açıkladı. Ancak Markusic'in eski işvereni Virgin Galactic'in açtığı fikri mülkiyet davası ve yatırımcı kaybı şirketi kapanma noktasına getirdi.

2017'de Ukraynalı iş insanı Max Polyakov'un yatırım şirketi varlıkları satın aldı ve Firefly Aerospace doğdu. Şirket bir dönem Ukrayna'nın Dnipro kentinde bir araştırma-geliştirme merkezi de açtı. 2021 sonunda ABD'nin yabancı yatırımları denetleyen kurulu (CFIUS), ulusal güvenlik gerekçesiyle Polyakov'dan hisselerini satmasını istedi. Şubat 2022'de hisseler AE Industrial Partners'a devredildi.

Roketler, araçlar ve hizmetler

• Alpha: Küçük uydular için iki kademeli roket. Birinci kademe motoru, yörünge roketlerinde ilk kez kullanılan bir "tap-off" çevrimiyle çalışır.
• Eclipse: Northrop Grumman ile birlikte geliştirilen orta sınıf roket. Önceki adı MLV idi, Mayıs 2025'te Eclipse olarak değiştirildi. Mart 2026 itibarıyla ilk uçuşun 2027'de yapılması bekleniyordu.
• Blue Ghost: NASA'nın Ticari Ay Yükü Hizmetleri (CLPS) programı kapsamında yük taşıyan Ay iniş aracı.
• Elytra: Yörüngede manevra yapabilen, farklı görevlere uyarlanabilen uzay aracı. Elytra Dark sürümü, ikinci Blue Ghost görevinde Ay yörünge aracı olarak çalışacak ve ESA'nın Lunar Pathfinder yükünü bırakacak.

Önemli görevler ve başarılar

• Alpha'nın Eylül 2021'deki ilk uçuş denemesi başarısız oldu; 1 Ekim 2022'deki ikinci uçuşta roket yörüngeye ulaştı. Ancak uydular hedeflenenden alçak bir yörüngeye bırakıldığı için çoğu yaklaşık bir hafta içinde atmosfere girdi.
• 14 Eylül 2023'te Alpha, ABD Savunma Bakanlığı için ilk görevini yaparak bir uyduyu çok kısa bir hazırlık süresinde yörüngeye taşıdı ve hızlı fırlatma kabiliyetini gösterdi.
• Blue Ghost Görev 1, 15 Ocak 2025'te bir Falcon 9 ile fırlatıldı ve 2 Mart 2025'te Ay'a indi. Firefly, Ay'a tamamen başarılı yumuşak iniş yapan ilk ticari şirket oldu.

Bugün ve gelecek planları

Şirket hem roket hem Ay alanında büyüyor. Temmuz 2025'te NASA'dan, 2029'da planlanan bir Ay güney kutbu görevi için 176,7 milyon dolarlık yeni bir CLPS sözleşmesi aldı. Mart 2025'te ABD Savunma İnovasyon Birimi, Elytra araçlarının kullanılacağı bir proje için şirketle sözleşme imzaladı.

Alpha tarafında ise şirket aksilikle karşılaştı: 29 Eylül 2025'te yedinci uçuşuna hazırlanan bir Alpha'nın birinci kademesi Teksas'taki uçuş öncesi testte patladı. Firefly'ın gündeminde Alpha'nın güvenilirliğini yeniden tesis etmek, Eclipse'i 2027'de uçurmak ve ikinci Blue Ghost görevini gerçekleştirmek var.

Blue Ghost'un başarısını değerli kılan, Ay'a inişin ne kadar zor olduğudur. Ay'ın atmosferi olmadığı için paraşüt kullanılamaz; araç bütün hızını motorlarıyla kesmek zorundadır. İniş sırasında araç kendi kameraları ve radarıyla yüzeyi tarar, kayaları ve eğimli alanları tespit ederek güvenli bir nokta seçer. Dünya ile Ay arasındaki sinyal gecikmesi nedeniyle bu kararlar yerden değil, aracın kendi yazılımıyla verilir. 2020'lerde birçok ülke ve şirketin iniş denemesinin başarısız olması ya da araçların devrilmesi, bu zorluğun açık bir göstergesidir.

NASA'nın Ticari Ay Yükü Hizmetleri (CLPS) programı, bu riskleri ticari şirketlerle paylaşma fikrine dayanır. NASA, Ay'a götürmek istediği bilim cihazları için şirketlerden taşıma hizmeti satın alır; aracı tasarlamak ve işletmek şirketin sorumluluğundadır. Bu sayede NASA çok sayıda küçük görevi görece düşük maliyetle uçurabilir, ancak her görevin başarılı olacağının garantisi yoktur. Firefly'ın ilk denemesinde başarılı olması, programın en olumlu sonuçlarından biri olarak değerlendirildi.

Alpha roketinin gövdesi büyük ölçüde karbon kompozit malzemeden üretilir. Bu malzeme, metal yapılara göre daha hafif olduğu için roketin taşıyabileceği yükü artırır. Şirket kompozit yakıt tanklarını, ilk yıllarından beri kendi tesislerinde üretme yoluna gitti.

Bilmeye değer

• Blue Ghost'un inişi, NASA'nın ticari Ay programının ilk tamamen başarılı inişi olarak kayda geçti.
• Şirketin Dnipro'daki tesisi, Rusya'nın 2022'deki saldırıları sırasında bombalandı.
• Firefly'ın kökleri, kapanma noktasına gelmiş bir girişimin varlıklarının satın alınmasına dayanır.
• Şirketin motor test ve üretim tesisi, Austin'in yaklaşık 80 kilometre kuzeyindeki Briggs'tedir.