23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09
Bilim ve Astrofizik

Samanyolu'nun çubuğu yıldız doğuruyor: Norma kolu aslında bir şok cephesi olabilir

Nature Astronomy'de yayımlanan çalışmaya göre Samanyolu'nun merkezindeki çubuk gazı sıkıştırıp yıldız doğuruyor; Norma kolunun bir kısmı sarmal kol değil, çubuğun şok cephesi olabilir.

Bilim ve AstrofizikNature Astronomy
Samanyolu'nun çubuğu yıldız doğuruyor: Norma kolu aslında bir şok cephesi olabilir

Samanyolu'nun merkezindeki uzun yıldız çubuğu, çevresindeki gazı öyle sert sıkıştırıyor ki bu sıkışma yeni yıldızların doğduğu bir cepheye dönüşüyor olabilir. Sydney Üniversitesi'nden Dr. Hillary Davis'in öncülüğünde hazırlanan ve 20 Kasım'da Nature Astronomy dergisinde çevrimiçi yayımlanan çalışmaya göre, uzun süredir "Norma kolu" diye anılan yapının en az bir bölümü gerçek bir sarmal kol değil; çubuğun ön kenarındaki şok cephesi.

Çalışma iki soruya birden yanıt arıyor: Galaksimizin sarmal kolları gerçekte nerede, ve Samanyolu'nun çubuğu ne kadar uzun? Sonuçlar kesinleşmiş bir yeniden çizim değil; ama kollar ve çubuk konusunda yıllardır süren tartışmaya somut bir ölçüt ekliyor.

Samanyolu çubuklu bir sarmal gökada

Samanyolu, merkezinde uzamış bir yıldız yığını barındıran "çubuklu sarmal" bir gökada. Bu çubuk dönüyor ve çevresindeki gaz üzerinde kütleçekim kuvveti uyguluyor. Gaz çubuğun kenarlarında sıkışıyor; tıpkı havanın bir şok dalgasında sıkışması gibi güçlü şok cepheleri oluşuyor. Bu cepheler gökada fotoğraflarında koyu toz şeritleri olarak görünüyor.

Davis'in Sydney Üniversitesi'nin açıklamasında aktarılan sözlerine göre sorun, çubuğu doğrudan gözlemlemenin zor olması. Hem Güneş Sistemi'nin gökadadaki konumu hem de görüşü kesen toz buna engel oluyor; bu yüzden çubuğun özellikleri uzun zamandır tartışılıyor. Makalede de iki ayrı model karşı karşıya geliyor: Bir görüşe göre çubuk uzun ve yavaş dönüyor (yarı uzunluğu yaklaşık 5 kiloparsek, dönme hızı kiloparsek başına saniyede 35-45 km), diğerine göre kısa ve hızlı (yaklaşık 3,5 kiloparsek, saniyede 50-60 km). Kiloparsek yaklaşık 3.260 ışık yılına denk gelen bir uzaklık birimi.

Neden şaşırtıcı: şoklar genellikle yıldız doğumunu bastırır

Yakındaki çubuklu gökadalarda, örneğin NGC 3351, NGC 1512, NGC 4303 ve NGC 5383'te, çubuk boyunca uzanan toz şeritlerinde bol miktarda yoğun gaz bulunsa da yıldız oluşumu çoğunlukla düşük kalıyor. Makalede bunun için birkaç açıklama sayılıyor: çubuğun gazı merkeze doğru süpürmesi ve şokların gazı türbülansa sokarak çökmesini engellemesi. Elbette istisnalar da var; NGC 7479, NGC 3359, NGC 2903 ve NGC 1503'te toz şeritleri boyunca belirgin yıldız oluşumu görülüyor.

Davis, "Çoğu benzer gökadada yıldız oluşumu sarmal kollar boyunca gerçekleşir; olağanüstü olan, bunu şokların genellikle çok güçlü olduğu ve yıldız oluşumunu çoğu zaman bastırdığı başka bir bölgede görmek" diyor. Araştırmacılara göre Samanyolu bu bakımdan alışılmış tablodan ayrışıyor, ama benzersiz değil: çubuğu boyunca belirgin yıldız oluşumu gösteren az sayıda gökada gözlenmiş durumda.

Simülasyon ve maser gözlemleri karşı karşıya

Ekip, gökadaların milyarlarca yıl boyunca evrimini izleyen yeni nesil N-cisim ve hidrodinamik bilgisayar simülasyonlarını gözlemlerle karşılaştırdı. Gözlem tarafında "maser" kaynakları kullanıldı. Maser, lazerin mikrodalga karşılığı; yoğunlaşmış mikrodalga yayan, kütleli yıldızların oluştuğu bölgelerle ilişkili doğal kaynaklar. Makaleye göre BeSSeL taraması ve Japonya'nın VERA projesindeki maser gözlemleri, Norma kolunu çubuğun ucundan başlayarak izlemek için daha önce kullanılmıştı.

Davis, bu maserlerin simülasyonun öngördüğü şok cephesiyle yakından örtüştüğünü söylüyor. Makaledeki özete göre bu maserler yalnızca milyon yaşında genç yıldızlarla ilişkili. Buradan çıkan sonuç şu: Norma kolu olarak bilinen yapının en azından bir kısmı sarmal kol değil, çubuğun ön kenarı boyunca uzanan yıldız oluşum bölgesi olabilir. Simülasyonda bu yapı, çubuğun Samanyolu'nun birinci galaktik çeyreğindeki toz şeridine karşılık geliyor.

Çubuk uzun, yavaş ve yıldız doğuruyor

Maserlerin şok cephesine oturtulması, çubuğun parametrelerini de kısıtlıyor. Makaleye göre çubuğun yarı büyük ekseni yaklaşık 4,3 ± 0,2 kiloparsek (yaklaşık 14.000 ışık yılı), yarı küçük ekseni yaklaşık 2,3 ± 0,2 kiloparsek. Çubuğun eğim açısı 20 derece civarında (artı 5, eksi 2 derece belirsizlikle); dönme hızı ise kiloparsek başına saniyede yaklaşık 40 km'nin altında. Yazarlar bunu "uzun, yavaş ve yıldız doğuran" bir çubuk olarak özetliyor.

Çalışmanın ortak yazarları Joss Bland-Hawthorn, Thor Tepper-García, Oscar Agertz ve Elizabeth Iles. Araştırma Avustralya Araştırma Konseyi ile İsveç kurumlarının desteğini aldı.

Sınırlar ve sırada ne var

Bu bir doğrudan görüntüleme değil; sonuç, gözlemlerle simülasyonun eşleştirilmesine dayanıyor. Davis'e göre bulgular galaksinin sarmal yapısı ve çubuk bölgesi hakkında yeni sorular doğuruyor ve bunların daha fazla incelenmesi gerekiyor. Yani "Norma kolu yok" demek için erken; ancak maserlerin işaret ettiği yıldız oluşum bölgelerinin çubuğun kenarına bağlı olduğu fikri artık ciddi biçimde masada. Yeni nesil simülasyonlar ve daha kapsamlı gözlemler, Samanyolu'nun kollarının sayısı ve konumu konusundaki bu tartışmayı yönlendirecek.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor
  2. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)
  3. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi
  4. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  5. Çip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardı
  6. δ Scuti yıldızı KIC 4737720'nin baskın titreşimi yıllar içinde el değiştirdi

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç
  6. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  2. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  3. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde21 Kasım
  4. NASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildiNASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildi21 Kasım
  5. Bilimkurgu uzay romanları: alt türe göre okuma rehberi ve okuma zinciriBilimkurgu uzay romanları: alt türe göre okuma rehberi ve okuma zinciri20 Kasım

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar