Astrofotoğrafta 500 kuralı ve NPF kuralı nedir? Yıldız izi olmadan en uzun poz
500 kuralı, 500'ü odak uzaklığına bölerek yıldızların iz bırakmayacağı en uzun pozu verir; NPF kuralı diyafram ve piksel boyutunu da katarak daha gerçekçi bir süre hesaplar.
- Konu
- Dünya
- Kaynak
- Société Astronomique du Havre (Frédéric Michaud) ve NASA
- İlgili sayfa
- https://uzaygundem.com/ansiklopedi/turkiyede-yildiz-gozlemi-icin-en-iyi-yerler
500 kuralı, sabit bir tripoda takılı fotoğraf makinesinde yıldızların çizgiye dönüşmeden önce en fazla kaç saniye pozlama yapabileceğinizi tahmin eden pratik bir formüldür: 500'ü, lensin tam kare eşdeğeri odak uzaklığına (mm) bölersiniz. NPF kuralı aynı soruyu daha ayrıntılı yanıtlar; odak uzaklığına ek olarak diyafram sayısını ve sensörün piksel boyutunu da hesaba katar, özellikle yüksek çözünürlüklü sensörlerde daha kısa ve daha gerçekçi süreler verir.
Yıldızlar pozlama sırasında neden iz bırakır?
Yıldızlar sabit durur gibi görünür, ama gökyüzü bir bütün olarak kayar; çünkü Dünya kendi ekseni etrafında döner. Dünya'nın yıldızlara göre bir turu yaklaşık 23 saat 56 dakika 4,09 saniye sürer (NASA'nın Dünya bilgi sayfasında dönme süresi 23,9345 saat olarak verilir). Bu, gökyüzünün saatte yaklaşık 15,04 derece kaydığı anlamına gelir; saniyeye çevirirseniz 360 derece × 3600 / 86.164 saniye işleminden yaklaşık 15 yay saniyesi çıkar.
Bu hız her yerde aynı değildir. Gök ekvatoru üzerindeki yıldızlar en hızlı, kutuptakiler en yavaş kayar: iz uzunluğu, deklinasyonun (bir noktanın gök ekvatorunun kuzeyindeki ya da güneyindeki açısal uzaklığının) kosinüsü kadar azalır. Kutup Yıldızı'na yakın bir yıldız bu yüzden neredeyse yerinde durur; Kutup Yıldızı sayfasında nedenini okuyabilirsiniz. Pozlama sürerken bir yıldızın ışığı sensörde sürekli yeni piksellere düşer, iz uzunluğu da süre ile açısal hızın çarpımıdır. Uzun bir pozun gökyüzünü nasıl çizgilere böldüğünü Paranal'ın üzerinde dönen gökyüzü haberinde görebilirsiniz. Kuralların asıl işi, "ne kadar iz kabul edilebilir?" sorusuna pratik bir süre biçmektir.
500 kuralı nasıl hesaplanır?
Formül şudur: azami süre (saniye) = 500 / (odak uzaklığı × kırpma faktörü). Kırpma faktörü tam kare sensörde 1'dir; APS-C sensörlerde üreticiye göre 1,5 ya da 1,6 dolayındadır. Kural diyafram ve ISO'dan bağımsızdır. Örneğin 35 mm'lik bir lens APS-C bir gövdede 500 / (35 × 1,5) ≈ 9,5 saniye verir. Aynı mantıkla 600 ya da 400 kuralı gibi sürümler de kullanılır; fotoğrafçılar sonuçta iz görürse sayıyı küçültür.
Kuralın kökeni 35 mm filmdir: PetaPixel'de yayımlanan bir yazıya göre kural, yüksek ISO'daki film tanesi düşünülerek tasarlanmıştı; bugünkü dijital sensörler özellikle çok megapikselli olanlar tanenin çok ötesinde ayrıntı çözer. Kuralın ne kadar iz kabul ettiğini hesaplayabiliriz: süre × odak uzaklığı her zaman 500 olduğundan, ekvatordaki bir yıldızın sensörde çizdiği iz odak uzaklığından bağımsız olarak yaklaşık 0,036 mm, yani 36 mikrometre eder (500 × 15,04 yay saniyesi, bir radyanın 206.265 yay saniyesi olmasından; bu benim hesabım, tam karede geçerli). Piksel aralığı 6 mikrometre olan bir sensörde bu yaklaşık 6 piksel kayma eder. Aynı yazı, büyük baskı yapacaksanız sonuçtan 5-10 saniye çıkarmayı öneriyor.
NPF kuralı nasıl hesaplanır?
NPF kuralı, Société Astronomique du Havre için Frédéric Michaud tarafından geliştirilmiştir. Adı üç değişkenin baş harfinden gelir: N diyafram sayısı (f/2,8 için 2,8), P piksel aralığı (pixel pitch), F odak uzaklığı. Basit biçimi:
azami süre (saniye) = (35 × N + 30 × P) / F
P'yi mikrometre olarak şöyle bulursunuz: sensörün fiziksel genişliği (mm) ÷ yataydaki piksel sayısı × 1000. Formül diyafram nedeniyle oluşan bulanıklığı (35 × N terimi) ve piksel boyutunu (30 × P terimi) ayrı ayrı hesaba katar. Sensörün fiziksel boyutu piksel aralığı üzerinden zaten girdiği için formülde kırpma faktörü yoktur; F, lensin üzerinde yazan gerçek odak uzaklığıdır. Basit formül deklinasyonu hesaba katmaz; PhotoPills gibi uygulamalar ayrıntılı hesapta deklinasyonu ayrıca girmenizi ister ve kutba baktıkça süre uzar.
İki örnek hesap
Tam kare sensör, 24 mm f/2,8
Sensörü 35,9 mm genişliğinde ve yatayda 6016 piksel olan bir tam kare gövde (Nikon D750'nin değerleri) alalım. Piksel aralığı 35,9 / 6016 × 1000 ≈ 5,97 mikrometredir. NPF: (35 × 2,8 + 30 × 5,97) / 24 = (98 + 179) / 24 ≈ 11,5 saniye. 500 kuralı: 500 / 24 ≈ 20,8 saniye. Yani 500 kuralı süreyi yaklaşık 9 saniye uzun bulur.
APS-C sensör, 11 mm f/2,8
Piksel aralığı 3,91 mikrometre olan bir APS-C gövde (Nikon D3300) ve 11 mm f/2,8 lens: NPF = (35 × 2,8 + 30 × 3,91) / 11 ≈ 19,6 saniye. 500 kuralı (kırpma faktörü 1,5): 500 / (11 × 1,5) ≈ 30,3 saniye.
Bu süreler ekvatordaki yıldız için, sensörde ne kadar iz demektir? Piksel başına düşen açı (yay saniyesi) ≈ 206,265 × P / F formülüyle bulunur (benim hesabım): tam karede 24 mm'de piksel başına yaklaşık 51 yay saniyesi, APS-C'de 11 mm'de yaklaşık 73 yay saniyesi. Buna göre ekvatordaki bir yıldız tam karede NPF süresinde yaklaşık 3,4 piksel, 500 kuralı süresinde yaklaşık 6,1 piksel; APS-C'de sırasıyla yaklaşık 4,0 ve 6,2 piksel kayar. Deklinasyon 60° olan bir yıldızda bu değerler yaklaşık yarıya iner. Hangi kaymanın "kabul edilebilir" olduğu bir tercih olduğundan bu rakamlar kuralların kendisini değil, farkın boyutunu gösterir.

Verileri göster
| Tam kare 24 mm f/2,8 - 500 kuralı | 20,8 |
|---|---|
| Tam kare 24 mm f/2,8 - NPF | 11,5 |
| APS-C 11 mm f/2,8 - 500 kuralı | 30,3 |
| APS-C 11 mm f/2,8 - NPF | 19,6 |
Hangisini kullanmalısınız?
Sahada hızlı bir başlangıç değeri istiyorsanız 500 kuralı akılda kalır, ama sonucu üst sınır sayın. Ürettiğiniz görüntüyü büyük basacaksanız ya da yüksek megapikselli bir gövdeniz varsa NPF daha güvenlidir. İkisi de kaba tahmindir: lensin kenarlarında ve kameranın baktığı yönde iz uzunluğu değişir. Bu yüzden ilk karede ekranı yüzde 100 büyütüp yıldızların nokta olup olmadığına bakın, çizgi görüyorsanız süreyi kısaltın. Kısa pozu ISO ile telafi etmek gerekir; hangi ISO'nun gürültüyü kabul edilebilir tuttuğu gövdeye göre değişir.
Bu kuralların tamamı sabit tripod içindir. Dünya'nın dönüşünü telafi eden bir izleme mekaniği (star tracker ya da ekvatoral montaj) kullanırsanız çok daha uzun pozlar yapabilirsiniz; tersine, birkaç dakikalık ya da saatlik pozlarla yıldız izlerini bilerek çizgi hâline getirmek de sanatsal bir tekniktir. Telefon kamerasında bu kuralların nasıl işlediğini telefonla yıldız ve Samanyolu fotoğrafı sayfasında bulabilirsiniz.
Kısaca
- Gökyüzü saatte yaklaşık 15,04° kayar (saniyede yaklaşık 15 yay saniyesi); iz en çok gök ekvatorunda, en az kutuplarda olur.
- 500 kuralı: süre = 500 / (odak uzaklığı × kırpma faktörü); 35 mm film günlerinden kalmadır ve yüksek çözünürlüklü sensörlerde fazla uzun süre verir.
- NPF kuralı: süre = (35 × N + 30 × P) / F; diyafram ve piksel aralığını hesaba katar, aynı lens ve gövdede çoğunlukla daha kısa süre verir.
- İkisi de tahmindir; ilk kareyi yüzde 100 büyütüp kontrol edin.
Gökyüzünü çekmeye hazırlanırken
Süre doğru olsa bile kare ancak gökyüzü karanlıksa işe yarar. Gökyüzünün karanlığını Bortle ölçeği ile ifade ederiz; ışık kirliliği sayfası karanlık bir yer bulmanıza, Türkiye'de yıldız gözlemi için en iyi yerler rehberi de çekim noktası seçmenize yardımcı olur. Hedefiniz Samanyolu ise galaksinin yapısını Samanyolu'nun yapısı sayfasından öğrenebilirsiniz.
Bunları da biliyor muydunuz?Tümü →
Kutup ışığı Türkiye'den görülür mü? Ne zaman ve nereden izlenir?
Kutup ışığı ile hava ışıması (airglow) arasındaki fark nedir? Nasıl ayırt edilir?
Dünya'ya her gün ne kadar uzay tozu ve göktaşı düşer?
Dünya doğuşu fotoğrafı nasıl çekildi?
Türkiye'ye göktaşı düştü mü? Sarıçiçek göktaşı nedir?
Işık kirliliği nedir, karanlık gökyüzü nasıl bulunur?



















