MeV boşluğunda 450 kaynak: Fermi'nin 14 yıllık verisiyle ikinci düşük enerjili katalog
Fermi-LAT'ın 14 yıllık verisinden çıkan 2FLE kataloğu, 20-200 MeV aralığında 450 kaynak listeliyor; bunların 60'ı gama ışını kaynağı olarak ilk kez görülüyor.

Gama ışınları, gözümüzün göremediği en yüksek enerjili ışık biçimidir ve ancak aşırı ortamlarda, örneğin kütleçekimli kara deliklerin çevresinde, patlayan yıldızlarda ya da astrofiziksel jetlerde üretilir. Bu ışığı yerden görmek mümkün olmadığı için gökbilimciler uzaya yerleştirilen araçlara güveniyor. NASA'nın 2008'de fırlattığı Fermi Büyük Alan Teleskobu (Fermi-LAT) bunların başında geliyor ve 20 megaelektronvoltluk (MeV) fotonlardan 1 teraelektronvolt ve ötesine uzanan bir aralığı algılayabiliyor.
12 Kasım'da The Astrophysical Journal Supplement Series'te yayımlanan yeni çalışma, bu aralığın en az bilinen kesimine, 20-200 MeV bandına odaklanıyor. Fermi-LAT'ın 14 yıllık verisinden çıkarılan "Fermi-LAT Düşük Enerjili Kaynaklar İkinci Kataloğu" (2FLE), 450 kaynak içeriyor. Makalenin ilk yazarları arasında A. Adelfio ve M. Ajello gibi araştırmacılar var; çalışma, DESY'nin duyurusuna göre uluslararası bir ekibin ürünü.
MeV boşluğu nedir?
Gama ışını astronomisinin en elverişsiz bölgesi MeV aralığıdır; gökbilimciler buna "MeV boşluğu" diyor. DESY'nin anlatımına göre sebep teknik: Bu enerjilerde fotonlar maddeyle çoğunlukla Compton saçılması adı verilen süreçle etkileşiyor ve bu, fotonun gökyüzünde nereden geldiğini belirlemeyi zorlaştırıyor. Ayrıca arka plan parazitleri güçlü ve bu sorunları aşacak teknoloji ancak yakın zamanda mümkün olmuş. Farklı gök cisimlerinin ışıması yaygın arka plan emisyonuyla üst üste biniyor; zayıf sinyaller birbirine karışabiliyor ya da arka planda kaybolabiliyor.
Katalogdan çıkan sayılar
Makalenin özetine göre 450 kaynak, istatistiksel anlamlılık ölçütü (TS) 25'in üzerinde saptandı. Kaynakların medyan enerji akısı 20-200 MeV aralığında saniyede santimetrekare başına 1,9 × 10⁻¹¹ erg. Bayes ve olabilirlik oranı yöntemleriyle 377 kaynak bilinen bir karşılıkla eşleştirildi. Bunların 325'i galaksi dışı; en büyük sınıfı düz tayflı radyo kuasarları (FSRQ) oluşturuyor. 52 kaynak ise Samanyolu'ndaki bilinen cisimlerle ilişkilendirildi.
Üç kaynak daha önce hiçbir gama ışını kataloğunda yer almamıştı. 450 kaynağın 387'si, Fermi'nin genel kataloğu 4FGL'nin DR4 sürümündeki kaynaklarla konum olarak örtüşüyor. Çok dalga boylu bir karşılığı olmayan 73 kaynağın 13'ünün 4FGL'de henüz sınıflandırılmamış bir karşılığı var; 60'ı ise ilk kez gama ışını kaynağı olarak saptanıyor. Bu 60 kaynağın 51'i gökadamızın düzleminden uzakta (galaktik enlem 10 dereceden büyük), 38'i ise 10 sigmadan daha anlamlı biçimde algılandı. Ayrıca 450 kaynağın 45'i teraelektronvolt enerjilerde de ışıyor ve altısı Çin'deki LHAASO gözlemevinin ilk kataloğundaki bir kaynakla örtüşüyor.
Neden önemli?
Çalışma, MeV boşluğunu daraltmaya yönelik bir adım olarak sunuluyor ve yazarlar kataloğun bugüne kadarki en duyarlı 20-200 MeV kataloğu olduğunu belirtiyor. DESY'nin açıklamasına göre katalog bu aralıktaki bilinen nesne sayısını yaklaşık iki katına çıkarıyor. DESY'den Lea Marcotulli, tüm enerjilerde bilgi olmadan evren resmimizin eksik kalacağını, yeni katalogun bulmacaya bir parça daha eklediğini söylüyor.
Düşük enerjili gama ışınları, parçacıkların kozmik hızlandırıcılarda nasıl hızlandığı ve enerjilerini nasıl ışıma olarak saldıkları konusunda ipucu verebiliyor. Galaksi dışı kaynaklarda en büyük sınıfın radyo kuasarları olması da bu çerçeveye oturuyor: Bu cisimler, süper kütleli kara deliklerden fışkıran jetlerle ilişkilendiriliyor.
Gerçek mi, arka plan mı?
Bu enerjilerde gerçek kaynakları arka plandan ve istatistiksel dalgalanmalardan ayırmak zor. DESY'ye göre ekip, sinyallerin analiz kaynaklı yapaylıklar olmadığından emin olmak için kapsamlı benzetimler ve tekrarlı denetimler yaptı; düşük enerjilerde konum belirsizliklerinin alışılmadık biçimini ve iki ayrı cismin MeV sinyallerinin karışması gibi sorunları da hesaba katmak gerekti.
Katalogdaki sinyallerin yaklaşık yüzde 15'i sınıflandırılmış bir gök cismiyle eşleştirilemiyor. Bunların gerçekten astrofiziksel kaynaklar olup olmadığı ilk sorulacak soru. Diğer teleskoplarla yapılacak gözlemlerin bu kaynakların doğasını açıklaması bekleniyor; doğrulanırlarsa güçlü jetli kara delikler ya da Samanyolu'ndaki genç pulsarlar ve süpernova kalıntıları olabilirler.
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin

















