Kırmızı devin görünmez eşi 2,2 güneş kütlesinde: Nötron yıldızı–kara delik boşluğuna aday
Science Advances'te yayımlanan çalışma, LAMOST ve APOGEE verileriyle bir kırmızı devin yörüngesinde görünmez bir cisim buldu: kütlesi 1,8-2,8 Güneş arasında, en iyi tahmin 2,2.

Gökbilimciler, bir kırmızı dev yıldızın çevresinde dolanan ve ışık vermeyen bir eş buldu. Science Advances'te 13 Kasım'da yayımlanan çalışmaya göre bu görünmez cismin kütlesi 1,8 ile 2,8 Güneş kütlesi arasında; en iyi tahmin ise yaklaşık 2,2 Güneş kütlesi. Makale cismi "muhtemel süper kütleli nötron yıldızı" olarak tanımlıyor; kütle aralığının nötron yıldızları ile kara delikler arasındaki kütle boşluğuna girebileceğini de not ediyor.
Çalışmanın başlığı "Olağanüstü geniş bir ikili sistemde muhtemel süper kütleli bir nötron yıldızının keşfi". İlk yazar Xinlin Zhao; ekipte Song Wang, Guang-Yao Xiao, Meng Sun ve Roberto Soria da var.
Kütle boşluğu neden önemli?
Nötron yıldızı, büyük bir yıldızın süpernovada çökmesiyle geride kalan, atom çekirdeği yoğunluğuna yakın maddeden oluşan çok yoğun bir cisimdir. Ne kadar ağır olabileceği, bu aşırı yoğun maddenin "durum denklemine" bağlı; yani basınç ve yoğunluk arasındaki ilişkiye. Yazarlar, kütlesi iki Güneş'i geçen nötron yıldızlarının bu denklem üzerinde sıkı sınırlar getirdiğini hatırlatıyor. Kütlesi bir eşiği aşan cisimler ise kara deliğe dönüşüyor. Nötron yıldızlarının en ağırı ile kara deliklerin en hafifi arasında kalan bölgeye gökbilimciler "kütle boşluğu" diyor; bu boşluğun gerçekten boş olup olmadığı yıllardır tartışılıyor. Bu yüzden bu aralıkta kütle ölçülen her cisim değerli.
Cisim nasıl bulundu?
Ekip, geniş alan gökyüzü taraması yapan LAMOST teleskobunun (Large Sky Area Multi-Object Fiber Spectroscopic Telescope) ve APOGEE araştırmasının (Apache Point Observatory Galactic Evolution Experiment) radyal hız ölçümlerini bir araya getirdi. Radyal hız, bir yıldızın bize doğru ya da bizden uzağa hareketini gösterir ve yıldızın bir eşin çekimiyle nasıl sallandığını ortaya koyar. Bu ölçümlere Gaia'nın ikinci ve üçüncü veri yayınlarındaki astrometrik veriler (yıldızın gökyüzündeki konumunun ince değişimleri) eklenince Kepler yörüngesi çözüldü.
Sonuçlar şöyle: yörünge dönemi yaklaşık 1218 ± 3 gün, yani 3,3 yıldan biraz fazla; eksantriklik yaklaşık 0,09, yani yörünge neredeyse dairesel; eğim açısı ise 73° ± 11°. Eğimdeki belirsizlik, kütle aralığının geniş çıkmasının nedeni. Yazarlar 1,8-2,8 Güneş kütlesi aralığının "tüm tahminlerin yayılımını" kapsadığını belirtiyor. En iyi değer 2,20 Güneş kütlesi, artı 0,14 ve eksi 0,13 belirsizlikle.
Eş yıldız parlak bir yıldız olabilir mi?
Görünmez eşin gerçekten sönük bir yıldız olmadığı, APOGEE'nin yüksek çözünürlüklü yakın kızılötesi tayflarına "tayf ayrıştırma" uygulanarak sınandı. Bu yöntem, bir ikili sistemin birleşik ışığından iki yıldızın tayfını ayırmaya çalışır. Ekip, tayfta ek bir bileşene ait soğurma çizgisi görmedi. Bu bulgu, eşin kompakt bir cisim olduğunu düşündürüyor: ya süper kütleli bir nötron yıldızı ya da düşük kütleli bir kara delik. Makale bu ikisi arasında kesin bir ayrım yapmıyor.
Bulgunun sınırları
Kütle aralığının alt ucu olan 1,8 Güneş kütlesi, bilinen ağır nötron yıldızlarıyla çelişmiyor. Yani cismin kütle boşluğunda olduğu kesin değil; yalnızca bu bölgeye düşmesi "potansiyel olarak" mümkün. Üstelik cismi doğrudan görmediğimiz için kütle, yıldızın hareketinden çıkarılan dolaylı bir sonuç. Eğim açısı daha iyi belirlenirse aralık daralabilir.
Makalenin üzerinde durduğu ikinci nokta ise sistemin yapısı: geniş ve düşük eksantrikliğe sahip bir yörünge, standart ikili evrim yollarıyla açıklanması zor bir özellik. Yazarlara göre bu durum, böyle sistemleri açıklayabilecek geliştirilmiş kuramsal modellere ihtiyaç olduğunu gösteriyor. Böyle bir yörüngenin nasıl oluştuğunun yanıtı, hem ağır kompakt cisimlerin nasıl doğduğunu hem de ikili yıldızların nasıl evrildiğini anlamamıza katkı verebilir.
Sırada ne var?
Bu tür görünmez eşleri aramak için kullanılan yöntem, yani radyal hız ve astrometrinin birleşimi, Gaia'nın sıradaki veri yayınlarıyla daha çok aday üretebilir. Cismin doğası ise ancak daha ayrıntılı gözlemlerle, örneğin yörünge eğiminin daha kesin ölçülmesiyle netleşebilir. O zamana kadar bu sistem, "kütle boşluğu" tartışmasında açık bir aday olarak kalacak.
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin

















