21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bilim ve Astrofizik

Kırmızı devin görünmez eşi 2,2 güneş kütlesinde: Nötron yıldızı–kara delik boşluğuna aday

Science Advances'te yayımlanan çalışma, LAMOST ve APOGEE verileriyle bir kırmızı devin yörüngesinde görünmez bir cisim buldu: kütlesi 1,8-2,8 Güneş arasında, en iyi tahmin 2,2.

Bilim ve AstrofizikScience Advances
Kırmızı devin görünmez eşi 2,2 güneş kütlesinde: Nötron yıldızı–kara delik boşluğuna aday

Gökbilimciler, bir kırmızı dev yıldızın çevresinde dolanan ve ışık vermeyen bir eş buldu. Science Advances'te 13 Kasım'da yayımlanan çalışmaya göre bu görünmez cismin kütlesi 1,8 ile 2,8 Güneş kütlesi arasında; en iyi tahmin ise yaklaşık 2,2 Güneş kütlesi. Makale cismi "muhtemel süper kütleli nötron yıldızı" olarak tanımlıyor; kütle aralığının nötron yıldızları ile kara delikler arasındaki kütle boşluğuna girebileceğini de not ediyor.

Çalışmanın başlığı "Olağanüstü geniş bir ikili sistemde muhtemel süper kütleli bir nötron yıldızının keşfi". İlk yazar Xinlin Zhao; ekipte Song Wang, Guang-Yao Xiao, Meng Sun ve Roberto Soria da var.

Kütle boşluğu neden önemli?

Nötron yıldızı, büyük bir yıldızın süpernovada çökmesiyle geride kalan, atom çekirdeği yoğunluğuna yakın maddeden oluşan çok yoğun bir cisimdir. Ne kadar ağır olabileceği, bu aşırı yoğun maddenin "durum denklemine" bağlı; yani basınç ve yoğunluk arasındaki ilişkiye. Yazarlar, kütlesi iki Güneş'i geçen nötron yıldızlarının bu denklem üzerinde sıkı sınırlar getirdiğini hatırlatıyor. Kütlesi bir eşiği aşan cisimler ise kara deliğe dönüşüyor. Nötron yıldızlarının en ağırı ile kara deliklerin en hafifi arasında kalan bölgeye gökbilimciler "kütle boşluğu" diyor; bu boşluğun gerçekten boş olup olmadığı yıllardır tartışılıyor. Bu yüzden bu aralıkta kütle ölçülen her cisim değerli.

Cisim nasıl bulundu?

Ekip, geniş alan gökyüzü taraması yapan LAMOST teleskobunun (Large Sky Area Multi-Object Fiber Spectroscopic Telescope) ve APOGEE araştırmasının (Apache Point Observatory Galactic Evolution Experiment) radyal hız ölçümlerini bir araya getirdi. Radyal hız, bir yıldızın bize doğru ya da bizden uzağa hareketini gösterir ve yıldızın bir eşin çekimiyle nasıl sallandığını ortaya koyar. Bu ölçümlere Gaia'nın ikinci ve üçüncü veri yayınlarındaki astrometrik veriler (yıldızın gökyüzündeki konumunun ince değişimleri) eklenince Kepler yörüngesi çözüldü.

Sonuçlar şöyle: yörünge dönemi yaklaşık 1218 ± 3 gün, yani 3,3 yıldan biraz fazla; eksantriklik yaklaşık 0,09, yani yörünge neredeyse dairesel; eğim açısı ise 73° ± 11°. Eğimdeki belirsizlik, kütle aralığının geniş çıkmasının nedeni. Yazarlar 1,8-2,8 Güneş kütlesi aralığının "tüm tahminlerin yayılımını" kapsadığını belirtiyor. En iyi değer 2,20 Güneş kütlesi, artı 0,14 ve eksi 0,13 belirsizlikle.

Eş yıldız parlak bir yıldız olabilir mi?

Görünmez eşin gerçekten sönük bir yıldız olmadığı, APOGEE'nin yüksek çözünürlüklü yakın kızılötesi tayflarına "tayf ayrıştırma" uygulanarak sınandı. Bu yöntem, bir ikili sistemin birleşik ışığından iki yıldızın tayfını ayırmaya çalışır. Ekip, tayfta ek bir bileşene ait soğurma çizgisi görmedi. Bu bulgu, eşin kompakt bir cisim olduğunu düşündürüyor: ya süper kütleli bir nötron yıldızı ya da düşük kütleli bir kara delik. Makale bu ikisi arasında kesin bir ayrım yapmıyor.

Bulgunun sınırları

Kütle aralığının alt ucu olan 1,8 Güneş kütlesi, bilinen ağır nötron yıldızlarıyla çelişmiyor. Yani cismin kütle boşluğunda olduğu kesin değil; yalnızca bu bölgeye düşmesi "potansiyel olarak" mümkün. Üstelik cismi doğrudan görmediğimiz için kütle, yıldızın hareketinden çıkarılan dolaylı bir sonuç. Eğim açısı daha iyi belirlenirse aralık daralabilir.

Makalenin üzerinde durduğu ikinci nokta ise sistemin yapısı: geniş ve düşük eksantrikliğe sahip bir yörünge, standart ikili evrim yollarıyla açıklanması zor bir özellik. Yazarlara göre bu durum, böyle sistemleri açıklayabilecek geliştirilmiş kuramsal modellere ihtiyaç olduğunu gösteriyor. Böyle bir yörüngenin nasıl oluştuğunun yanıtı, hem ağır kompakt cisimlerin nasıl doğduğunu hem de ikili yıldızların nasıl evrildiğini anlamamıza katkı verebilir.

Sırada ne var?

Bu tür görünmez eşleri aramak için kullanılan yöntem, yani radyal hız ve astrometrinin birleşimi, Gaia'nın sıradaki veri yayınlarıyla daha çok aday üretebilir. Cismin doğası ise ancak daha ayrıntılı gözlemlerle, örneğin yörünge eğiminin daha kesin ölçülmesiyle netleşebilir. O zamana kadar bu sistem, "kütle boşluğu" tartışmasında açık bir aday olarak kalacak.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  2. Çip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardı
  3. δ Scuti yıldızı KIC 4737720'nin baskın titreşimi yıllar içinde el değiştirdi
  4. Venüs'te flor, geçmişteki suyun izini silinmekten kurtarmış olabilir
  5. Perseverance'ın Séítah kayaları Mars'ta akışkan bir lav gölüne işaret ediyor
  6. Ölmekte olan yıldızda son termal darbenin izi: ALMA dev bir gaz halkası ve kum saati buldu

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi
  6. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  4. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce
  5. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde20 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar